Narol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta Narol. Zobacz też: Narol-Wieś.
Narol
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Pałac w Narolu
Herb
Herb Narola
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat lubaczowski
Gmina Narol
Prawa miejskie 1592
Burmistrz Stanisław Andrzej Woś
Powierzchnia 12,42[1] km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

2112[2]
170,0 os./km²
Strefa numeracyjna +48 16
Kod pocztowy 37-610
Tablice rejestracyjne RLU
Położenie na mapie gminy Narol
Mapa lokalizacyjna gminy Narol
Narol
Narol
Położenie na mapie powiatu lubaczowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu lubaczowskiego
Narol
Narol
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Narol
Narol
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Narol
Narol
Ziemia50°21′01″N 23°19′38″E/50,350278 23,327222
TERC (TERYT) 1809054
SIMC 0606984
Urząd miejski
Rynek 1
37-610 Narol
Strona internetowa
BIP

Narolmiasto w woj. podkarpackim, w powiecie lubaczowskim; siedziba gminy miejsko-wiejskiej Narol. Miasto położone jest na Roztoczu Wschodnim, nad rzeką Tanwią.

Narol uzyskał lokację miejską w 1592 roku, zdegradowany w 1896 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1996 roku[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Park z alejami dojazdowymi i widokowymi w zespole pałacowym Narolu

Początkowo była to osada zwana Florianów. Nazwa pochodziła od założyciela Floriana Łaszcza Nieledowskiego i jego małżonki Katarzyny z Trzcieńskich. Florianów został założony w 1596,następnie w 1648 doszczętnie zniszczony przez Kozaków a ludność wymordowana. Po miasteczku zostało niewiele śladów. Mieszkańcy okolicznych wsi oraz inni nowo nasiedleni stworzyli nieco na zachód nową osadę, zakładając osiedle pod nazwą Narol. Swoją nazwę zawdzięcza nowej lokalizacji „na roli”, stąd też późniejsza nazwa Narol.

W XVII wieku Narol był własnością Silnickich, następnie Potockich, w połowie XVIII wieku Antoniego Dziewałtowskiego, od roku 1753 do 1876 Łosiów, następnie Puzynów i w XX wieku Korytowskich. Tuż przed trzecim rozbiorem Rzeczypospolitej Obojga Narodów właściciele ziemscy zdecydowali na budowę pałacu na wzgórzu pomiędzy Narolem i Kadłubiskami a zaraz potem kościoła murowanego obok kaplicy św. Anny. W 1914 miasto zostało zniszczone przez Austriaków. Po reformie administracyjnej dwudziestolecia międzywojennego Narol najpierw uzyskał prawa miejskie w 1930 r.(Dz.U.Nr.38, poz.333) po czym szybko je utracił prawa miejskie – ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH z dnia 21 lipca 1934 r. o podziale powiatu lubaczowskiego w województwie lwowskiem na gminy wiejskie (Dz. U. Nr 68, poz. 596). Podczas kampanii wrześniowej w 1939 roku pod Narolem toczyła walki 6 Dywizja Piechoty, przejściowo wypierając Niemców 18 września z miejscowości[4].

Po II Wojnie światowej ogrom zniszczeń i mała liczebność nie pozwalały również na używanie statusu miasta. Stopniowo odbudowywano Narol, który wchłonął w latach 50-tych miejscowość Krupiec leżący po drugiej stronie rzeki Tanew, którą do chwili akcji Wisła zamieszkiwali Ukraińcy, którzy pozostawili po sobie do dnia dzisiejszego cerkiew unicką. Po ludności żydowskiej nie pozostała natomiast bożnica a jedynie cmentarz bez nagrobków – ponieważ Niemcy w czasie ostatniej wojny utwardzali nimi drogi w pochodzie na wschód, dzisiejsze położenie to tzw. „Okopisko” pomiędzy ul. Polną a ul. Józefowską. Od 1975 r. gmina Narol znajdowała się w województwie przemyskim[5].

Prawa miejskie odzyskał Narol w roku 1996[6]. Jednak do tego należało zwiększyć niewystarczającą liczbę mieszkańców, dlatego też wchłonięto za zgodą mieszkańców trzy miejscowości: Zagrody (obecnie ul. Armii Krajowej i ul. Pałacowa), bloki PGR (część ul. Warszawskiej), a także najbardziej oddaloną i najmniej liczną miejscowość Młynki (dziś ul. Młynki). Zapisano w rozporządzeniu Rady Ministrów „w skład miasta Narola wchodzi obszar obrębu ewidencyjnego Narol o powierzchni 1232,00 ha, posiadający identyfikator numeryczny 65173001; granicami miasta Narola są granice tego obrębu ewidencyjnego, szczegółowo określone i opisane w ewidencji gruntów”[7].

W latach 1975–1998 miasto znajdowało się w województwie przemyskim.

Parafia[edytuj | edytuj kod]

Ołtarz główny kościoła parafialnego pw. Narodzenia NMP

Parafia narolska swoją siedzibę miała początkowo poza samym Narolem niedaleko pałacu właścicieli ziemskich.Pierwszy kościół usytuowany był na „Księżej górce” we włączonej dziś do Narola miejscowości Zagrody, gdzie do dziś znajdują się nagrobki włodarzy i księży z początku XVI wieku (niestety brak właściwej opieki i oznaczeń zaciera stopniowo ślady historyczne). Późniejszy obiekt sakralny zbudowano tuż obok zniszczonego przez czas kościoła modrzewiowego. Następnie, z chwilą oddania w 1807 r. kościoła murowanego w centrum Narola, sprzedano go do Lubaczowa, po czym znalazł się on w miejscowości Łukawiec, gdzie pozostał do dnia dzisiejszego. Według dawnej klasyfikacji był zabytkiem klasy zerowej. Parafia narolska należy do dekanatu Narol. Niegdyś sama parafia zasięgiem obejmowała większy obszar dotykając granic dzisiejszego Tomaszowa Lubelskiego (wcześniej: Jelitkowo). Obecnie parafia obejmuje miejscowości: Narol, Narol-Wieś, Kadłubiska, Młynki, Łozy oraz Podlesinę.


Demografia[edytuj | edytuj kod]

30 czerwca 2016 miasto liczyło 2112 mieszkańców.

  • Piramida wieku mieszkańców Narola w 2014 roku[2].

Piramida wieku Narol.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze cerkwi
Ratusz

Według rejestru zabytków NID[8] na listę zabytków wpisane są:

  • zespół kościoła parafialnego, nr rej.: A-207 z 8.06.2007:
    • kościół pw. Narodzenia NMP, 1790-1804, 1915-17
    • dzwonnica, pocz. XIX w.
    • cmentarz kościelny ze starodrzewem
    • ogrodzenie murowane z bramami, poł. XIX w.
    • stajnia (obecnie garaż) w zespole plebańskim, ul. Józefowska 10, 1930, nr rej.: A-434 z 7.11.2010
  • cmentarz rzymskokatolicki z końca XIX w., nr rej.: A-743 z 4.11.1986
  • kaplica grobowa rodziny Puzynów, nr rej.: j.w.
  • ratusz, Rynek 1, 1932, nr rej.: A-461 z 21.01.2011
  • zespół pałacowy z XVIII w. (spalony w 1939 i 1944, odbudowany w 1950[9]), nr rej.: A-256 z 14.10.1959:
    • barokowy pałac
    • 2 pawilony
    • 2 kordegardy
    • brama
    • park z alejami dojazdowymi i widokowymi, nr rej.: A-705 z 30.10.1971
  • szkoła, ul. Kościelna, 1907, nr rej.: A-742 z 21.04.1997
  • dom nr 7, ul. Zamkowa 7, 2 poł. XIX, XIX/XX, nr rej.: A-831 z 10.02.1998
  • w przysiółku Krupiec – zespół cerkiewny, ul. Krupiecka, nr rej.: A-247 z 12.12.2007:

Związani z Narolem[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 1.10.2009].
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Narol, w oparciu o dane GUS.
  3. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 52-53.
  4. Jan Pabich, Niezapomniane karty. Z dziejów 6 Pułku Artylerii Lekkiej, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1982, s. 379–388, ISBN 83-08-00402-4, OCLC 830307023.
  5. Dz.U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92.
  6. Dz.U. z 1995 r. Nr 153, poz. 780.
  7. Dz.U. z 1996 r. Nr 131, poz. 616.
  8. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 2018-06-30. s. 63. [dostęp 2016-01-23].
  9. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​ s. 198

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]