Dobre (województwo mazowieckie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°19′17″N 21°40′42″E
- błąd 38 m
WD 52°19'0.1"N, 21°40'0.1"E, 52°19'N, 21°45'E
- błąd 14 m
Odległość 1004 m
Dobre
wieś
Ilustracja
Rynek w Dobrem
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat miński
Gmina Dobre
Liczba ludności (2014-12-31) 1799[1]
Strefa numeracyjna 25
Kod pocztowy 05-307[2]
Tablice rejestracyjne WM
SIMC 0670278[3]
Położenie na mapie gminy Dobre
Mapa konturowa gminy Dobre, w centrum znajduje się punkt z opisem „Dobre”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej znajduje się punkt z opisem „Dobre”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Dobre”
Położenie na mapie powiatu mińskiego
Mapa konturowa powiatu mińskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Dobre”
Ziemia52°19′17″N 21°40′42″E/52,321389 21,678333
Strona internetowa

Dobre (dawn. Dobre Stare[4]) – wieś w Polsce (1530–1852 miasto), siedziba gminy Dobre położona w województwie mazowieckim, w powiecie mińskim[3][5].

Dobre uzyskało lokację miejską w 1530 roku, zdegradowane w 1852 roku[6].

Integralne części wsi Dobre[5][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0670723 Zdrojówki część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Fragment rynku
Urząd Gminy Dobre

W 1530 w kancelarii króla Zygmunta Starego właściciele dóbr Ossówno otrzymali zezwolenie na lokację miasta Dobre. Rejestr poborowy z 1563 pozwala stwierdzić, że w początkach drugiej połowy XVI w. istniały już prywatne miasteczka o nazwie Dobre Stare i Dobre Nowe. Każde z nich płaciło łanowe z 20 włók zagospodarowanych przez mieszczan. Rozległością gruntów miejskich Dobre dorównywało więc Mińskowi Mazowieckiemu. Z rejestru czytamy również, że miało ono znaczną liczbę rzemieślników i przekupniów.

W 1530 Jan Dobrzyniecki – podstoli zakroczymski uzyskał dla wsi Dobre (w dobrach Ossówno w powiecie liwskim) erekcję parafii i lokacji miasta na prawie chełmińskim z zezwoleniem odbywania trzech jarmarków rocznie i jednego targu tygodniowo. Tradycja tygodniowych targów została zachowana do dnia dzisiejszego.

W 1567 obok Dobrego Starego należącego do Dobrzynieckich występuje w rejestrze poboru Dobre Nowe, będące w posiadaniu drugiej gałęzi tej rodziny, która wzięła nazwisko od dóbr Ossówno Ossowińskich. Sądząc z jednakowego uposażenia w ziemię po 20 łanów – miasteczko podzielone było na połowy. Jak wynika z opłacanego poboru, Dobre stanowiło w tym okresie poważny ośrodek rzemieślniczo-handlowy (40 rzemieślników i 6 przekupniów). Szacunkowo zatrudniali oni około 800 osób. Jednak w 1567 liczba rzemieślników stopniowo zaczęła maleć, a w drugiej połowie XVII w., po zniszczeniach szwedzkich pogłówne płaciło tylko miasto Dobre, w wysokości świadczącej o zatrudnieniu nie przekraczającym 150 mieszkańców.

Z początkiem XVIII w. Dobre przeszło w ręce Masalskich, od których nabył je ok. 1785 S. Szydłowski kasztelan żarnowski. W 1752 August III podniósł liczbę jarmarków do czterech. W 1824 Dobre zamieszkiwało 137 mieszkańców w 38 drewnianych domach. Natomiast w 1845 – 384 mieszkańców i należało wówczas do J. Jażwińskiego. Dochody miasta nie wystarczały na opłacenie administracji miejskiej. W 1852 Dobre zostało pozbawione praw miejskich, których pozostałością jest herb.

Przed II wojną światową w Dobrem mieszkało wielu Żydów. Według danych spisu powszechnego z 1921 w Dobrem mieszkało 373 Żydów, co stanowiło 34% ludności wsi. 15 września 1942 Żydzi z Dobrego zostali deportowani do obozu zagłady w Treblince, a znajdująca się w miejscowości synagoga została zniszczona. Losy Żydów z Dobrego przedstawia w swojej twórczości prozatorskiej Henryk Grynberg.

Do 1954 siedziba wiejskiej gminy Rudzienko.

31 grudnia 2012 do miejscowości przyłączono pobliską wieś Zdrojówki.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Figura MB przed kościołem w Dobrem
  • 1530 – nadanie praw miejskich,
  • 1831 – bitwa pod Dobrem,
  • 1852 – Dobre zostaje pozbawione praw miejskich,
  • 18731878 – budowa kościoła,
  • 1878 – poświęcenie kościoła,
  • 1880 – biskup Wincenty Teofil Popiel-Chościak dokonuje aktu konsekracji świątyni,
  • 1915 – powstaje OSP Dobre,
  • 1929 – wmurowanie kamienia węgielnego pod budowę szkoły,
  • 1935 – ukończenie budowy szkoły,
  • 1942 – deportacja dobrzańskich Żydów do obozu zagłady w Treblince
  • 1943 – powstaje w Dobrem Gminna Spółdzielnia,
  • 1973 – Dobre staje się siedzibą gminy
  • 1977 – oddanie do użytku nowej remizo-świetlicy,
  • 1982 – zawiązuje się Spółdzielnia Mieszkaniowa „ZGODA”,
  • 1997 – oddanie do użytku drugiego skrzydła szkoły,
  • 1999 – ukończenie budowy cegielni, jednej z najnowocześniejszych w Europie,
  • 1999 – oddanie do użytku hali sportowej,
  • 2004 – oddanie do użytku budynku gimnazjum,
  • 2005 – oddanie do użytku nowoczesnej oczyszczalni ścieków oraz hydroforni

Bitwa pod Dobrem[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Bitwa pod Dobrem.

17 lutego 1831 we wsi Makówiec Duży rozegrała się bitwa wojsk polskich pod dowództwem generała Jana Skrzyneckiego z korpusem rosyjskim dowodzonym przez gen. Rosena. Maria Konopnicka opisała tę bitwę w pięknym wierszu pt. „Bitwa pod Dobrem”, rozpoczynającym się od słów: „Jak Dwernicki pod Stoczkiem, tak Skrzynecki pod Dobrem…”.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Należy zaznaczyć, iż żaden z niżej wymienionych obiektów nie znajduje się w rejestrze zabytków.

Kościół Św. Mikołaja
Dzwonnica w Dobrem
  • neogotycki kościół parafialny św. Mikołaja. Wybudowany w latach 18731878 według projektu Bolesława Podczaszyńskiego na wzór kościoła św. Anny w Wilnie. Kościół ten ufundowali przedstawiciele rodu Jaźwińskich właściciele pałacu w Rudzienku, pochowani na pobliskim cmentarzu.
  • brama kościelna z XIX w.
  • dzwonnica z XIX w.
  • plebania z XIX w.
  • szkoła z pierwszej połowy XX w.
  • drewniane budynki mieszkalne z XIX i XX w.
  • kamienice wokół rynku z XIX i XX w.
  • cmentarz parafialny z XIX w.
  • płyta poświęcona Tadeuszowi Kościuszce z początku XX w.

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

  • Pomnik poległych w walkach o niepodległość w latach 19141920 oraz 19391945,
  • Pomnik w hołdzie Żołnierzy BCh i AK poległych w walkach o wolność ojczyzny i pomordowanych w łagrach sowieckich w latach 19391945,
  • Pomnik Nieznanego Żołnierza i ofiar terroru, upamiętniający walki z wojskami niemieckimi 11 września 1939 r.,
  • Pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego,
  • Pomnik Konstantego Laszczki przed budynkiem Szkoły Podstawowej w Dobrem,
  • zegar słoneczny, upamiętniający 475. rocznicę nadania Dobremu praw miejskich
  • Pomnik Jana Pawła II wystawiony w pierwszą rocznicę beatyfikacji, na terenie kościoła parafialnego
  • Pomnik wystawiony w 10 rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę z 1928 r.

Muzea[edytuj | edytuj kod]

  • W Gminnym Ośrodku Kultury w Dobrem znajduje się społeczne muzeum artysty-rzeźbiarza Konstantego Laszczki. Ekspozycja prezentuje m.in. podobizny Laszczki przedstawione w formie popiersi, masek, medalionów i na medalach, wykonane w gipsie, terakocie, odlane w brązie. Zebrane są też fotografie dzieł artysty, dyplomy honorowe i odznaczenia.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. BIP gminy. Wykaz miejscowości wraz z aktualną liczbą ludności
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 227 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. a b c GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Warszawski Dziennik Wojewódzki : dla obszaru Województwa Warszawskiego. 1933, nr 14
  5. a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 28–29.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]