Rewolucja kubańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rewolucja kubańska
Zimna wojna
Ilustracja
Trasa przemarszów Armii Partyzanckiej
Czas 26 lipca 19531 stycznia 1959
Miejsce Kuba
Terytorium Ameryka Północna
Przyczyna dyktatura generała Batisty
Wynik ucieczka Batisty i przejęcie władzy przez rewolucjonistów
Strony konfliktu
M-26-7.svg Ruch 26 Lipca Kuba Reżim Batisty na Kubie
Dowódcy
Fidel Castro
Raúl Castro
Ernesto Guevara
Camilo Cienfuegos
Juan Almeida Bosque
Fulgencio Batista
Guevara podczas bitwy o Santa Clara
Gablota z Muzeum Rewolucji w Hawanie, przedstawiająca karabiny i nakrycia głowy, należące do Camilo Cienfuegosa (z lewej) i Che Guevary (z prawej) z czasów rewolucji

Rewolucja kubańska – walka zbrojna oraz seria reform polityczno-gospodarczych przeprowadzonych na Kubie w latach 19561959. Skierowana była przeciwko trwającej od roku 1952 krwawej dyktaturze Fulgencio Batisty.

Geneza rewolucji[edytuj]

W 1952 roku Fulgencio Batista obalił rząd i odwołał wybory[1]. Batista opisywał nowy system jako „zdyscyplinowaną demokrację” jednak wielu innych opozycjonistów uznało nowy reżim za dyktaturę jednego człowieka[2]. Batista przeniósł się w kierunku prawej strony sceny politycznej i utrwalił swoje więzi zarówno z zamożnymi elitami, jak i Stanami Zjednoczonymi. Zerwał również stosunki dyplomatyczne z ZSRR, tłumił i prześladował związki zawodowe i rozbijał miejscowe organizacje socjalistyczne[3].

Organizacja zbrojnej opozycji[edytuj]

Dotychczasowo działający legalnie prawnik Fidel Castro niezadowolony z działań opozycji walczącej przeciwko dyktaturze Fulgencio Batisty, zorganizował na początku lat 50. „Ruch”. Organizacja ta wywodziła się z centrowo-nacjonalistycznej Partido Ortodoxo i prowadziła działania zarówno cywilne, jak i wojskowe. Grupa oparła działania strukturze komórek konspiracyjnych. Każda komórka liczyła dziesięciu członków[4]. Kilkanaście osób tworzyło jądro tego ruchu, wśród nich znalazło się wielu niezadowolonych członków partii Ortodoxo. Od lipca 1952 grupa ruszyła z falą rekrutacji dzięki czemu w ciągu roku udało się jej zgrupować 1200 członków zorganizowanych w ponad stu komórkach. Większość działaczy grupy pochodziła z biedniejszych dzielnic stolicy[5]. W lipcu 1953 roku członkowie grupy zaatakowali koszary Moncada w prowincji Oriente[6]. Po dotarciu na miejsce planowanej akcji żołnierze wznieśli alarm, a większość rebeliantów znalazła się w ogniu karabinów maszynowych. Po utracie czterech ludzi, Castro zarządził opór[7]. Śmierć poniosło sześciu opozycjonistów, a 15 zostało rannych, po stronie rządowej zginęło 19 żołnierzy, a 27 zostało rannych[8] Pomimo cenzury i propagandy, szybko na światło dzienne wyszły przypadki tortur i zbiorowych egzekucji dokonywanych przez rząd[9]. W ciągu kolejnych dni wielu rebeliantów zostało aresztowanych. Fidel Castro po wtrąceniu do więzienia wraz z 25 innymi spiskowcami przeformował „Ruch” w grupę o nazwie „Ruch 26 Lipca” (MR-26-7). Po amnestii i uwolnieniu Castro organizacja wznowiła zorganizowaną działalność[10]. W 1955 doszło do gwałtownych demonstracji i zamachów. Rząd stłumił wystąpienia. Fidel i jego brat Raúl, zdecydowali się na ucieczkę z kraju w obawie przed represjami. Pozostali na Kubie członkowie Ruchu 26 Lipca w oczekiwaniu przygotowywali działalność komórek rewolucyjnych[11].

Szkolenie w Meksyku[edytuj]

Castro i niektórzy członkowie Ruchu udali się do Meksyku, który przez długi okres czasu oferował azyl lewicowym opozycjonistom z innych państw[12]. W trakcie pobytu w Meksyku do ruchu przyłączył się Ernesto „Che” Guevara[13]. Na miejscu Ruch nawiązał współpracę z Hiszpanem Alberto Bayo, będącym republikańskim weteranem hiszpańskiej wojny domowej. Bayo zgodził się aby uczyć opozycjonistów niezbędnych umiejętności potrzebnych w walkach partyzanckie, potajemnie spotykał się z opozycjonistami w Chapultepec gdzie wraz z nimi organizował szkolenia wojskowe[14].

Działanie ruchu studenckiego na Kubie[edytuj]

Directorio Revolucionario Estudantil, założona przez studentów zrzeszonych w Federacji Uniwersyteckiej z przewodniczącym José Antonio Echevarríą była zwolennikiem bardziej radykalnych rozwiązań przez co odrzuciła możliwość działania z Ruchem 26 Lipca[15]. W marcu 1957 roku Antonio przeprowadził nieudany atak na pałac prezydencki, w trakcie którego zginął. Jego śmierć spowodowała ostateczny triumf Fidela Castro jako przywódcy rewolucji[16].

Wojna partyzancka[edytuj]

Rewolucjoniści zakupili będący w kiepskim stanie jacht „Granma”. 25 listopada wraz z 81 rewolucjonistami uzbrojonymi w 90 karabinów, trzy karabiny maszynowe, 40 pistoletów i dwa działka przeciwpancerne, wypłynął w stronę Kuby z Tuxpan w Veracruz[17]. 30 listopada członkowie Ruchu 26 Lipca na czele z Frankiem Paisą przeprowadzili ataki na budynki rządowe w Santiago, Manzanillo i kilku innych miastach[18]. Dysydenci wylądowali na wyspie 25 listopada 1956 roku. Zaatakowani przez siły wierne reżimowi zostali rozbici po wylądowaniu, 82 partyzantów zginęło lub zostało pojmanych. Zdołało uratować się jedynie dwunastu uczestników potyczki, w tym sam Castro, jego brat Raúl oraz Che – schronili się w niedostępnych górach Sierra Maestra. Dzięki pomocy sieci miejskiej partyzantki i miejscowych grupa skutecznie się ukrywała[19].

Na całej Kubie powstawały grupy bojowe organizujące akty sabotażu i przeprowadzające antybatistowskie zamachy. Policja dokonywała masowych aresztowań, tortur i egzekucji pozasądowych. Wieszane na drzwiach zwłoki miały zastraszać dysydentów[16]. Z rąk sił rządowych zginął również Frank Pais co uczyniło Castro niekwestionowanym liderem MR-26-7[20]. W 1957 Castro spotkał się z czołowymi działaczami Partido Ortodoxo. Castro i przywódcy Ortodoxo, Raúl Chibás i Felipe Pazos sporządzili i podpisali w Sierra Maestra, manifest. Wezwano w nim do likwidacji junty wojskowej, utworzenie „wspieranego przez wszystkich” tymczasowego rządu cywilnego, przeprowadzenie umiarkowanej reformy rolnej,industrializacji i kampanii alfabetyzacji, a następnie przeprowadzenie „prawdziwie uczciwych, demokratycznych, bezstronnych wyborów”[21]

Batista po porażkach militarnych z 1958 znalazł się pod coraz większą presją. Zwalczanie opozycji połączone z prasową cenzurą, wykorzystywaniem tortur i egzekucji pozasądowych było coraz bardziej krytykowane w kraju i za granicą. Pod wpływem nastrojów antybatistowskich wśród swoich obywateli, rząd USA zaprzestał dostarczania mu broni, przez co Batista był zmuszony kupować broń z Wielkiej Brytanii[22]. Opozycja korzystając z tego wezwała do strajku generalnego. Strajkowi towarzyszyła seria ataków zbrojnych przeprowadzanych przez MR-26-7. Ruch począwszy od 9 kwietnia otrzymywał silne wsparcie w środkowej i wschodniej Kubie, a trochę słabsze w innych miejscach[23]. Batista odpowiedział na kampanie partyzantów organizacją Operacji Verano (28 czerwca-8 sierpnia 1958). Artyleria zbombardowała obszary zalesione i wioski podejrzanie o pomaganie bojownikom. 10 tysięcy żołnierzy pod dowództwem generała Eulogio Cantillo otoczyło Sierra Maestra kierując się przy tym w kierunku północy gdzie znajdowały się obozy rebeliantów. Pomimo liczebnej i technologicznej wyższości, armia nie miała doświadczenia w walkach z rebeliantami czy też w walkach w górzystym regionie. 300 ludzi na polecenie Castro unikało otwartej konfrontacji, a walkę w celu potrzymania ofensywy wroga prowadzono za pomocą min i zasadzek[24]. Armia poniosła ciężkie straty, w czerwcu 1958 poddał się jeden z batalionów, broń została skonfiskowana przez rebeliantów, a żołnierzy przekazano do Czerwonego Krzyża[25]. Wielu żołnierzy Batisty przerażonych łamaniem praw człowieka przez stronę rządową, zdezerterowało i zaciągnęło się do wojsk Ruchu 26 Lipca cieszącego się znacznym poparciem na kontrolowanych przez siebie obszarach[26]. W lecie, rebelianci przeszli do ofensywy i zepchnęli wojska z gór na niziny. Castro korzystając ze swojej kolumny okrążyć główną koncentrację armii w Santiago. W listopadzie, siły Castro kontrolowały większość prowincji Oriente i Las Villas]oraz otoczyły Santa Clara i Santiago. Dzięki zdobyciu Las Villas, rebelianci podzielili Kubę na dwie części i zamknęli główne drogi i linie kolejowe co przyniosło siłom Batisty poważne straty[27].

Gdy Amerykanie zdali sobie sprawę że Batista przegra wojnę, obawiając się, że poprzez socjalistyczne reformy, Castro wyprze z wyspy interesy amerykańskie, postanowili oni usunąć Batistę poprzez wprowadzenie nowej junty. Amerykanie na nowego dyktatora obrali Cantill. Cantillo spotkał się potajemnie z Castro, a obydwaj zgodzili się na zawieszenie broni, po którym Batista został zatrzymany i osądzony jako zbrodniarz wojenny[28]. Pragnąc uniknąć trybunału, Batista zrezygnował z urzędu w dniu 31 grudnia 1958. Z rodziną i najbliższymi doradcami uciekł na wygnanie do Republiki Dominikańskiej ówcześnie zabierając ze sobą ponad 300.000.000 dolarów[29]. Cantillo wyznaczył na nowego prezydenta Carlosa Piedra i rozpoczął proces powoływania nowych członków rządu[30]. Rebelianci z niezadowoleniem przyjęli utworzenie nowego rządu, który uznali za juntę wojskową. Zakończył więc zawieszenie broni i przeszedł do ofensywy[31]. Ruch 26 Lipca utworzył plan obalenia junty Cantillo-Piedra. Członkowie ruchu uwolnili z więzienia na wyspie Pines (gdzie przetrzymywany był sam Fidel) wysokiego rangą oficera, pułkownika Ramóna Barquína. Pułkownik poleciał do Hawany z zadaniem aresztowania Cantillo[32]. 1 stycznia 1959 w kraju odbyły się uroczystości, w których uczczono obalenie reżimu. Castro nakazał MR-26-7 wzięcia odpowiedzialności jako służba policyjna w celu zapobieżenia grabieżom i wandalizmom[33]. Cienfuegos i Guevara wprowadzili swoje kolumny do Hawany w dniu 2 stycznia[34].

Zakończenie rewolucji[edytuj]

Po zwycięstwie rewolucji prezydentem został prawnik i umiarkowany liberał, Manuel Urrutia Lleó, a w miejsce junty utworzono tymczasowy rząd cywilny[35]. Premierem był początkowo opozycyjny demokrata gen. Jose Miro Cardona, został jednak pozbawiony tego stanowiska w połowie lutego przez autentycznie popieranego przez ludność przywódcę partyzanckiego El Comandante – Fidel Castro[36].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Bourne 1986, s. 56–57, 62–63; Quirk 1993, s. 36; Coltman 2003, s. 55–56.
  2. Bourne 1986, s. 64–65; Quirk 1993, s. 37–39; Coltman 2003, s. 57–62; Von Tunzelmann 2011, s. 44.
  3. Coltman 2003, s. 64; Von Tunzelmann 2011, s. 44.
  4. Bourne 1986, s. 68–69; Quirk 1993, s. 50–52; Coltman 2003, s. 65.
  5. Bourne 1986, s. 69; Coltman 2003, s. 66; Castro and Ramonet 2009, s. 107.
  6. Coltman 2003, s. 69–70, 73.
  7. Coltman 2003, s. 74.
  8. Coltman 2003, s. 82.
  9. Bourne 1986, s. 87–88; Quirk 1993, s. 55–56; Coltman 2003, s. 84.
  10. Bourne 1986, s. 106–107; Coltman 2003, s. 100–101.
  11. Bourne 1986, s. 109–111; Quirk 1993, s. 85; Coltman 2003, s. 101.
  12. Bourne 1986, s. 112; Quirk 1993, s. 88; Coltman 2003, s. 102.
  13. Bourne 1986, s. 115–117; Quirk 1993, s. 96–98; Coltman 2003, s. 102–103; Castro and Ramonet 2009, s. 172–173.
  14. Bourne 1986, s. 114; Quirk 1993, s. 105–106; Coltman 2003, s. 104–105.
  15. Bourne 1986, s. 122, 12–130; Quirk 1993, s. 102–104, 114–116; Coltman 2003, s. 109.
  16. a b Bourne 1986, s. 142–143; Quirk 1993, s. 128, 134–136; Coltman 2003, s. 121–122.
  17. Bourne 1986, s. 132–133; Quirk 1993, s. 115; Coltman 2003, s. 110–112.
  18. Bourne 1986, s. 134–135; Quirk 1993, s. 119–126; Coltman 2003, s. 113.
  19. Sandison, David (1996). The Life & Times of Che Guevara. Paragon str. 32.
  20. Quirk 1993, s. 145, 148.
  21. Bourne 1986, s. 148–150; Quirk 1993, s. 141–143; Coltman 2003, s. 122–123.
  22. Coltman 2003, s. 129–130, 134.
  23. Bourne 1986, s. 152–154; Coltman 2003, s. 130–131.
  24. Quirk 1993, s. 181–183; Coltman 2003, s. 131–133.
  25. Quirk 1993, s. 189–1916; Coltman 2003, s. 132.
  26. Bourne 1986, s. 158.
  27. Bourne 1986, s. 158; Quirk 1993, s. 194–196; Coltman 2003, s. 135.
  28. Bourne 1986, s. 158–159; Quirk 1993, s. 196, 202–207; Coltman 2003, s. 136–137.
  29. Bourne 1986, s. 158–159; Quirk 1993, s. 203, 207–208; Coltman 2003, s. 137.
  30. Quirk 1993, s. 212; Coltman 2003, s. 137.
  31. Bourne 1986, s. 160; Quirk 1993, s. 211; Coltman 2003, s. 137.
  32. Bourne 1986, s. 160; Quirk 1993, s. 212; Coltman 2003, s. 137.
  33. Bourne 1986, s. 161–162; Quirk 1993, s. 211; Coltman 2003, s. 137–138.
  34. Bourne 1986, s. 142–143; Quirk 1993, s. 214; Coltman 2003, s. 138–139.
  35. Bourne 1986, s. 153, 161; Quirk 1993, s. 216; Coltman 2003, s. 126, 141–142.
  36. Cuba Marks 50 Years Since 'Triumphant Revolution'.

Bibliografia[edytuj]

  • Bourne, Peter G. (1986). Fidel: A Biography of Fidel Castro. New York City: Dodd, Mead & Company. ISBN 978-0-396-08518-8.
  • Castro, Fidel; Ramonet, Ignacio (interviewer) (2009). My Life: A Spoken Autobiography. New York: Scribner. ISBN 978-1-4165-6233-7.
  • Coltman, Leycester (2003). The Real Fidel Castro. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 978-0-300-10760-9.
  • Quirk, Robert E. (1993). Fidel Castro. New York and London: W.W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-03485-1.
  • Von Tunzelmann, Alex (2011). Red Heat: Conspiracy, Murder, and the Cold War in the Caribbean. New York City: Henry Holt and Company. ISBN 978-0-8050-9067-3.

Linki zewnętrzne[edytuj]