Kryzys kongijski (1960–1965)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kryzys kongijski
zimna wojna
Ilustracja
Zgodnie z ruchem wskazówek zegara, zaczynając od lewego górnego rogu: obóz dla uchodźców w Élisabethville, żołnierze sił pokojowych ONZ opiekujący się rannym towarzyszem, uzbrojeni członkowie plemienia Luba, ciała ofiar masakry w Lodja, belgijscy spadochroniarze podczas operacji Dragon Rouge, siły rządowe walczące z powstańcami Simba
Czas 5 lipca 1960 – 25 listopada 1965
Miejsce Republika Kongo/Demokratyczna Republika Kongo
Wynik niepodległość Konga,
utwierdzenie dyktatorskiej władzy Mobutu Sese Seko
Strony konfliktu
1960–63:
 Republika Kongo
Wsparcie:
 ZSRR (1960)
 ONZ

1964–65:
 Demokratyczna Republika Konga
 Stany Zjednoczone
 Belgia
Wsparcie:
 ONZ

1960–63:
Katanga
Kasai Południowe
Wsparcie:
 Belgia

1960–62:
Demokratyczna Republika Konga Wolna Republika Kongo
Wsparcie:
 ZSRR


1964–65:
powstańcy Kwilu i Simba
Wsparcie:
 ZSRR
 Chiny
 Kuba

Dowódcy
Joseph Kasavubu
Patrice Lumumba †
Cyrille Adoula
Dag Hammarskjöld †
U Thant

Joseph Kasavubu
Mobutu Sese Seko
Moise Czombe
(od 1964)

Moise Czombe
Albert Kalonji
Gaston Eyskens
Théodore Lefèvre

Antoine Gizenga White flag icon.svg


Pierre Mulele
Christophe Gbenye

brak współrzędnych

Kryzys kongijskiwojna domowa toczącą się w Republice Konga (obecnie pod nazwą Demokratyczna Republika Konga), która wybuchła po uniezależnieniu się tego kraju od Belgii[1].

Przebieg konfliktu[edytuj | edytuj kod]

W chwili nadania niepodległości, 30 czerwca 1960 roku prezydentem Konga został Joseph Kasavubu, a premierem Patrice Lumumba.[2] Obydwaj politycy już w przeszłości rywalizowali ze sobą. Zwolennicy Lumumby doprowadzili do przeforsowania jego koncepcji centralistycznego państwa. Centralizm doprowadził od wybuchu konfliktu wewnętrznego – jeszcze w lipcu niepodległość ogłosiła Katanga, której lider Moise Czombe popierany był przez Belgię (która dążyła w ten sposób do osłabienia Lumumby i rozbicia wewnętrznego kraju)[1][2][3]. Premier, chcąc ustabilizować sytuację, zwrócił się o pomoc wojskową do ONZ. Pomoc była niewystarczająca, przez co rząd zwrócił się do Związku Radzieckiego[4]. Niezadowolony z radzieckiej pomocy prezydent Kasavubu zdymisjonował Lumumbę we wrześniu. Akt prawny którym posłużyła się głowa państwa był wątpliwy, jeśli chodzi o legalność. Lumumba, ratując się, próbował obalić Kasavubu. Spór między przywódcami zakończył się 14 września, kiedy pułkownik Joseph Mobutu, poparty przez prezydenta, obalił premiera w wojskowym zamachu stanu[3][4].

Zwolennicy obalonego premiera skupili się w Kasai[1]. W stolicy Kasai, Stanleyville proklamowali rząd Ludowej Republiki Konga (uznany przez blok wschodni i niektóre kraje kontynentu)[4], głoszący hasła socjalistyczne[1]. Lumumba, będący w drodze do Kasai, został schwytany przez wojska Czombego i zabity w styczniu 1961 roku[1][2]. W lutym 1961 roku Mobutu przekazał rzeczywistą władzę prezydentowi Kasavubu. Rząd Kasavubu doprowadził w 1962 roku do rozbicia rządu Ludowej Republiki Konga. Do 1963 roku, z pomocą ONZ, Belgii i Stanów Zjednoczonych, zlikwidował siły secesjonistów w Katandze. Dzięki działaniom militarnym i dyplomatycznym czasowo przywrócono jedność terytorialną[4].

W październiku 1963 roku lumumbiści powołali w Brazzaville Narodowy Komitet Wyzwolenia. Lumumbiści wykorzystali to, że w czerwcu 1964 roku siły ONZ wycofały się z kraju i wywołali antyrządowe powstanie. Wierne im oddziały przejęły kontrolę nad połową państwa. Na czele lewicowej rebelii stanął popierany przez Chiny Christopher Gbenye[1][4]. Na wschodzie kraju z kolei działało zgrupowanie partyzanckie Laurenta-Désiré Kabili, którego wsparła setka kubańskich żołnierzy dowodzonych przez Che Guevarę[5][6].

W lipcu 1964 roku prezydent Kasavubu powołał na premiera Moise Czombego z Katangi. W efekcie ofensywy zorganizowanej przez najemników armii kongijskiej stłumiono rebelię. Czombe został jednak zdymisjonowany przez prezydenta Kasavubu w atmosferze oskarżeń o fałszowanie wyborów[1]. Kryzys zakończył Mobutu, który w listopadzie 1965 roku ponownie przeprowadził pucz, przejmując w kraju dyktatorskie rządy[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Kongijski konflikt (pol.). portalwiedzy.onet.pl.
  2. a b c Patrice Lumumba (ang.). encyclopedia.com.
  3. a b Rodney Castleden: Morderstwa polityczne, spiski, tajne zmowy. Bellona, s. 232-8.
  4. a b c d e Konga, Demokratyczna Republika. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-08-20].
  5. Laurent-Kabila (ang.). britannica.com.
  6. Laurent Kabila (ang.). encyclopedia.com.