Projekt Venona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Projekt Venona (ang. Venona project) – kryptonim amerykańsko-brytyjskiej operacji kryptoanalizy, która doprowadziła do odszyfrowania części depesz wymienianych w latach czterdziestych między Moskwą a placówkami sowieckiego wywiadu zagranicznego (INO i GRU) w innych państwach. Większość depesz dotyczyła szpiegostwa na terytorium USA, w tym szpiegostwa atomowego. W depeszach znajdowały się kryptonimy m.in. takich szpiegów jak Alger Hiss, Harry Dexter White, Whittaker Chambers, Klaus Fuchs, Donald Maclean, Julius Rosenberg.

Geneza[edytuj]

Pod koniec 1943 roku amerykańskim kryptoanalitykom udało się odczytać niewielkie fragmenty depesz wymienianych między radzieckimi przedstawicielstwami handlowymi i dyplomatycznymi a Moskwą. Po analizie odczytanych depesz Amerykanie zorientowali się, że część z nich była szyfrowana przy użyciu tych samych jednorazowych bloczków szyfrowych. Z nieznanych przyczyn w 1942 roku około 70000 stron zawierających kody będące podstawą do szyfrowania depesz zostało powielonych i rozesłanych do radzieckich placówek zagranicznych. Jak się okazało – również do rezydentur NKWD i GRU. Był to błąd, który zupełnie zniweczył podstawową zaletę szyfru jednorazowego – jego prawie zupełną odporność na złamanie.

Odkrycie to pozwoliło na odczytywanie na podstawie powtarzających się słów lub zwrotów fragmentów innych przechwyconych radzieckich radiogramów, dotychczas niezrozumiałych. Opracowywanie radzieckich depesz w ramach projektu Venona trwało do 1980 roku. Łącznie udało się odczytać (w całości lub częściowo) prawie 3000 depesz wysłanych z i do Moskwy w latach 1940-48.

Kryptonimy[1][edytuj]

Wśród rozszyfrowanych kryptonimów, pseudonimów i kolokwialnych określeń szpiegowskich w depeszach Venony, znajdowały się m.in. -
Pseudonim lub nazwa Prawdziwa tożsamość Rola/spełniane zadania
Anton Leonid Kwasnikow Kierujący z Nowego Jorku tzw. siatką szpiegów atomowych
Arsenał Departament Wojny USA
Babilon San Francisco obok Nowego Jorku i Waszyngtonu, jedno z głównych miast działalności agentów NKWD/NKGB i GRU w latach czterdziestych
Bank Departament Stanu USA
Charles Klaus Fuchs niemiecki fizyk, pracował nad projektem Manhattan, informując o postępach prac nad bombą atomową wywiad sowiecki
Dom lub Duży dom moskiewska centrala Łubianka, centrala NKWD/KGB przy placu Dzierżyńskiego (Łubiańskim) w Moskwie
Enormoz Projekt Manhattan lub bomba atomowa kryptonim projektu budowy przez USA pierwszej bomby atomowej
Homer Donald Maclean jeden z członków tzw.siatki szpiegowskiej Cambridge
Kapitan Franklin Delano Roosevelt prezydent USA 1933–1945
Konspiracja rzemiosło wywiadowcze i bezpieczeństwo operacyjne szpiegostwo itd.
Leslie Lona Cohen kurier tzw. siatki szpiegów atomowych
Linia określona długofalowa operacja np. linia zbierania informacji o bombie atomowej lub linia pracy z rodakami, tj. członkami KPUSA
Maj Stiepan Apresian rezydent wywiadu sowieckiego w Nowym Jorku
Maksim Wasilij Zarubin major Bezpieczeństwa Państwowego lub generał major; szef rezydentury INO KGB w Nowym Jorku
Nowicjusze agenci wywiadu sowieckiego
Pietrow 1.Ławrientij Beria
lub
2.Wsiewołod Mierkułow
1.szef NKWD
2.szef NKGB
Posłuszna dziewczynka lub Myrna Elizabeth Bentley amerykańska komunistka, współpracowniczka wywiadu sowieckiego, przeszła na stronę amerykańską
Robert vel Pel Greg Silvermaster oficer wywiadu sowieckiego z amerykańskim obywatelstwem
Rodak członek KPUSA/CPUSA (pl.Komunistyczna Partia Stanów Zjednoczonych) – (ang. Communist Party of the United States of America)
Sąsiedzi dla NKWD (wywiad cywilny) rezydentura GRU (wywiad wojskowy) lub vice versa NKWD – Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych, GRU – Główny Zarząd Wywiadowczy
Vardo Jelizawieta Rosenzweig vel Liza Gorska pracowniczka wywiadu sowieckiego, żona Wasilija Zarubina
Wiktor Paweł Fitin w latach 19391946 szef cywilnego wywiadu zagranicznego ZSRR, kolejno – V Departamentu GUGB NKWD, I Zarządu NKGB i I Zarządu NKWD.
Wyspa, wyspiarze Wielka Brytania, Brytyjczycy
Zamrozić lub włożyć do lodówki wstrzymać działalność aktywnego agenta
Jakow Gołos oficer wywiadu sowieckiego

Przypisy

  1. Za: Venona w: Norman Polmar, Thomas B. Allen, Księga szpiegów. Encyklopedia, Warszawa 2000, Wyd. Magnum, ISBN 83-85852-27-1 s. 601-605.

Bibliografia, literatura, linki[edytuj]