Rozpad Jugosławii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rozpad Jugosławii

Legenda:

     Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii

     Słowenia

     Chorwacja

     Macedonia

     FR Jugosławii (od 2003 Serbia i Czarnogóra)

     Bośnia i Hercegowina

     Serbia

     Czarnogóra

     Kosowo

     Granica pomiędzy Federacją BiH a Republiką Serbską

Rozpad (Rozbicie) Jugosławii – proces zapoczątkowany w 1980 roku śmiercią przywódcy Jugosławii Josipa Broza Tity, w wyniku którego stopniowo od 1991 roku doszło do rozpadu Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii i w konsekwencji do jednego z najbardziej krwawych i kosztownych konfliktów zbrojnych na świecie od czasu zakończenia II wojny światowej.

Skład Jugosławii przed rozpadem[edytuj]

Socjalistyczna Federalna Republika Jugosławii obejmowała sześć republik i dwie prowincje autonomiczne:

Podział ten wprowadził Josip Broz Tito 31 stycznia 1946 roku[1].

Kryzys w latach 80.[edytuj]

Marszałek Tito
Skład Jugosławii przed rozpadem

Prezydentem Jugosławii od 1953 był przywódca Komunistycznej Partii Jugosławii, marszałek Josip Broz Tito. Pierwsze niepokojące objawy kryzysu pojawiły się w latach 70. XX wieku – osłabł wzrost gospodarczy, a w niektórych regionach zaczęły wybuchać konflikty etniczne[2]. Najsilniejsze nastroje nacjonalistyczne można było zaobserwować w Kosowie[2]. Starając się przeciwdziałać rozpadowi kraju Belgrad wielokrotnie odmawiał zgody na utworzenie własnej republiki przez zamieszkujących w Kosowie Albańczyków.

Sam Josip Broz Tito zdawał sobie sprawę z możliwości rozpadu państwa – w ostatnich latach życia próbował stworzyć system, który gwarantowałby utrzymanie jedności państwa po jego śmierci. Według niego jedynie rzeczywiste równouprawnienie narodów mogłoby dać taką szansę[1]. Pod koniec życia Tito dążył do wzmocnienia pozycji najsłabszych części składowych federacji: Macedonii, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Kosowa i Wojwodiny[1]. Nowy podział nie przyniósł spodziewanego efektu. W przypadku Kosowa i Serbii doszło do rozbudzenia wzajemnej niechęci oraz spadku wymiany handlowej pomiędzy republikami.

Tendencje nacjonalistyczne uległy wzmocnieniu po śmierci Tity 4 maja 1980 roku. Duży wpływ na wzrost tendencji niepodległościowych miał kryzys gospodarczy. Publicznie zaczęto spekulować na temat rozpadu Jugosławii[2]. W marcu 1981 roku Albańczycy z Kosowa rozpoczęli protesty przeciwko federacji – w stolicy regionu (Prisztinie) wybuchły zamieszki na tle etnicznym[2]. Manifestację w Prisztinie spacyfikowało wojsko. Po opanowaniu sytuacji jugosłowiańskie wojska rozpoczęły antyalbańską propagandę. Zaczęto powszechnie głosić, że celem Albańczyków z Kosowa jest uniezależnienie się od Belgradu oraz przyłączenie regionu do Albanii[2]. Antyalbańska propaganda podsyciła nienawiść Serbów do mieszkańców Kosowa, dla których Kosowo stanowi średniowieczną kolebkę państwowości. Serbowie będący mniejszością w Kosowie czuli się dyskryminowani przez muzułmańskich Albańczyków[2]. Niechęć mieszkańców Kosowa do władzy w Belgradzie nasiliła się po aktach terrorystycznych przeprowadzanych przez albańskich radykałów.

W 1981 i 1982 roku wybuchły manifestacje studenckie. Władza rozwiązała problem siłą – zamykano szkoły, a protestujących bito. Po stronie serbskiej można było słyszeć oskarżenia o „albańskiej agenturze kierowanej przez Hodżę[1]. Wśród serbskich komunistów z Petarem Stamboliciem na czele wzrastał niepokój co do dalszych wydarzeń.

W marcu 1983 roku Związek Komunistów Jugosławii (ZKJ) wezwał do jedności narodowej Jugosławii. Pomimo wezwania władze komunistyczne same zaczęły wątpić w utrzymanie państwa[2]. Niektórzy politycy otwarcie zaczęli wspierać nacjonalistyczne ruchy.

W drugiej połowie lat 80. pogłębił się kryzys gospodarczy w Jugosławii – produkt narodowy spadał, zadłużenie zagraniczne oraz inflacja wzrosły, a dysproporcje wśród poszczególnych republik pogłębiły się. Pomimo próby zapobiegnięcia kryzysu (mimo pomocy MFW) spełzły na niczym[2]. Kryzys gospodarczy pogłębił tendencje niepodległościowe. Sytuację polityczną pogorszył upadek firmy Agrokomerc zarządzanej przez Fikreta Abdicia. Upadek firmy kosztował gospodarkę Jugosławii około pół miliarda dolarów. Dla Serbów upadek Agrokomcercu był dowodem na fiasko decentralizacji Jugosławii, a dla pozostałych republik argumentem, że była niedostateczna[2]. Obok pogłębienia kryzysu politycznego Agrokomcerc przyczynił się do upadku ideologii marksistowskiej wśród mieszkańców Słowenii i Chorwacji[2].

W latach 1985, 1987 i 1988 dochodziło do zamieszek w Kosowie. Albańczycy domagali się uwolnienia działaczy partyjnych narodowości albańskiej, oskarżanych przez Belgrad o wzniecanie niepokojów[2]. Podczas zamieszek z 24 i 25 kwietnia 1987 roku Albańczycy dotkliwie bili dyskryminowanych Serbów. Krótko po tym przewodniczący Związku Komunistów Serbii Slobodan Milošević wykrzyczał do tłumu słowa: „Nikt nie ma prawa was bić!”[1]. W tym samym roku Milošević przeprowadził w Serbii demonstrację, która liczyła milion osób[2]. Manifestanci protestowali przeciwko dyskryminacji Serbów mieszkających w Kosowie.

Kolejne zamieszki wybuchnęły w 1989 roku, kiedy wprowadzono na terenie Kosowa stan wyjątkowy oraz aresztowano szefa albańskich komunistów Azema Vlassiego[2]. Podczas starć ulicznych w Kosowie zginęły 23 osoby. W tym samym czasie Milošević organizował kolejne serbskie demonstracje. Dyskusje pomiędzy politykami Kosowa i Serbii przerodziły się w wymianę inwektyw[2]. Nienawiść pomiędzy Serbami a Albańczykami niepokoiła pozostałych mieszkańców Jugosławii. Jednocześnie obok problemów gospodarczych nasilał się kryzys gospodarczy (pod koniec 1988 roku inflacja w skali rocznej wyniosła 250%[2]), a reformy Branka Mikulica nie przyniosły efektu. Wkrótce ustąpił, a jego miejsce zajął Chorwat Ante Marković.

W celu ratowania gospodarki Marković przeprowadził wymianę pieniędzy, powołanie do istnienia giełdy oraz banków komercyjnych. Dzięki tym działaniom udało mu się uzyskać pomoc zagraniczną – w wyniku reform Markovicia sytuacja gospodarcza w kraju uległa nieznacznej poprawie[2]. Jednocześnie w Jugosławii doszło do upadku wielu przedsiębiorstw oraz wzrostu bezrobocia. Spekulowano, że pomimo konfliktów narodowościowych oraz kryzysu gospodarczego Jugosławia jako pierwszy kraj komunistyczny znajdzie się w strukturach Wspólnoty Europejskiej[2].

Początek rozpadu[edytuj]

Jesienią 1989 roku Słowenia oraz Chorwacja zezwoliły na działalność niekomunistycznych partii politycznych. Nadzwyczajny zjazd ZKJ pod koniec stycznia 1990 roku nie przyniósł rezultatów. Podczas zjazdu Chorwaci, Słoweńcy oraz Macedończycy zaproponowali utworzenie luźnej konferencji, co odrzucili Serbowie. W rezultacie słoweńska delegacja opuściła obrady, a zjazd przerwano[2].

W tym samym czasie w Kosowie dochodziło do starć pomiędzy Serbami a Albańczykami – na przełomie 1989 i 1990 roku zginęło w nich 477 osób[2]. Na kolejnych manifestacjach organizowanych przez Miloševicia Serbowie skandowali: „Dajcie nam broń, pójdziemy na Kosowo!”[2].

W styczniu 1990 roku rozpadł się Związek Komunistów Jugosławii. Po rozpadzie partii postanowiono przeprowadzić we wszystkich republikach wolne i pluralistyczne wybory[3]. W Słowenii zwyciężyła koalicja partii DEMOS, a w Chorwacji (po wyborach z 30 maja) Chorwacka Wspólnota Demokratyczna (Hrvatska demokratska zajednica,, HDZ), która uzyskała 58% miejsc w parlamencie[3]. HDZ powstało w lutym 1989 roku. Jednym z jej współzałożyciel był historyk i emerytowany generał Franjo Tuđman, który w czerwcu 1989 roku został wybrany jej przewodniczącym, a 30 maja 1990 roku pierwszym prezydentem Chorwacji[3]. Komuniści (przemianowani na socjalistów) utrzymali się w Serbii (Slobodan Milošević wraz z Socjalistyczną Partią Serbii) oraz w Czarnogórze (Momir Bulatović). W Bośni i Hercegowinie wybory odbyły się pod koniec 1990 roku – wygrała Partia Akcji Demokratycznej kierowana przez Alija Izetbegovicia. Izetbegović objął urząd prezydenta oraz głosił konieczność zachowania republiki nawet w drodze walki zbrojnej[4].

Pomimo zniesienia stanu wyjątkowego w Kosowie sytuacja w okręgu nie uległa zmianie. W 1990 roku parlament Kosowa ogłosił niepodległość od Serbii. Reakcją Serbów było rozwiązanie kosowskiego parlamentu, które nasiliło kryzys polityczny. Jedynymi regionami domagającymi się utrzymania federacji były Serbia oraz Czarnogóra. W 1991 roku w Belgradzie odbyły się demonstracje przeciwko nacjonalistycznej polityce, które zostały rozpędzone przez siły bezpieczeństwa i wojsko[2].

Słowenia i Chorwacja[edytuj]

Franjo Tuđman
Milan Kučan

W lutym 1991 roku odbyły się kolejne rozmowy w sprawie określenia federacji jugosłowiańskiej. Na spotkanie nie przybył prezydent Chorwacji Franjo Tuđman, a przewodniczący Prezydent Republiki Słowenii Milan Kučan opuścił spotkanie po pierwszym dniu obrad. Jeszcze w tym samym miesiącu parlamenty Słowenii oraz Chorwacji znowelizowały konstytucję, wprowadzając poprawki umożliwiające odłączenie się od Jugosławii[2]. W trwałość federacji przestali wierzyć także Serbowie – przywódca Serbii Slobodan Milošević oznajmił w połowie marca, że przestaje uznawać rząd federalny Jugosławii[2]. W Belgradzie ludność zaczęła opowiadać się za utworzeniem Wielkiej Serbii, w której skład miałyby wchodzić wszystkie ziemie zamieszkane przez Serbów. Wkrótce potem doszło do secesji Krajiny w Chorwacji, którą zamieszkiwali Serbowie. Prezydent Chorwacji oskarżył wówczas władze serbskie o „zepchnięcie Jugosławii na krawędź wojny domowej”[2].

Pod wpływem nasilających się konfliktów etnicznych wzmogły na sile postawy nacjonalistyczne. 25 czerwca 1991 roku Słowenia oraz Chorwacja ogłosiły niepodległość[5]. Decyzji tej nie uznały serbskie władze, a armia federalna (w skład której wchodzili głównie Serbowie) postanowiła interweniować. Jednocześnie władze słoweńskie oraz chorwackie zaczęły organizować obronę terytorialną, która jednak nie była w pełni uzbrojona przez pozbawienie większości sprzętu wojskowego przez wojska federalne[2]. 27 czerwca wojska federalne zaatakowały Słowenię, a w lipcu Chorwację. Armia federalna dysponowała 200 tys. żołnierzy wojsk lądowych, posiadała ponad 1 tys. czołgów, 1,5 tys. dział oraz 565 samolotów[2]. Słowenia miała 50 tys. słabo uzbrojonych żołnierzy, a Chorwacja 150 tys. żołnierzy, 200 czołgów, 820 dział oraz 10 samolotów[2]. Słowenia pomimo dużych braków w sprzęcie stawiała twardy opór – wojska powstrzymały ofensywę, tracąc nieznaczną część terytorium. Działania w Słowenii wkrótce przerwano, a wojska federalne skupiły się na Chorwacji. Dysponujący przewagą techniczną Serbowie, wspierani przez Serbów z Krajiny i Slawonii odnosili duże sukcesy – udało im się opanować wschodnią Slawonię oraz Krajinę oraz zbombardować miasta (w tym zabytkowy Dubrovnik). Wojska serbskie zajęły około ¼ Chorwacji[3]. Podczas starć dochodziło do masowego wypędzania i mordowania Chorwatów, a największe czystki etniczne Chorwatów dokonano w Vukovarze[2].

Początkowo opinia światowa nie reagowała na wojnę domową w Jugosławii. Dopiero wiadomości o mordach na ludności cywilnej przyczyniły się do rozpoczęcia działań dyplomatycznych. 25 września 1991 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ uznała Jugosławię za agresora i nałożyła na nią embargo na dostawy broni[2]. Nieco później ONZ wprowadziła także sankcje ekonomiczne. Działania Wspólnoty Europejskiej doprowadziły do zawieszenia broni. Niejasny pozostał status ludności serbskiej w Krajinie oraz Slawonii.

W styczniu 1992 roku społeczeństwo międzynarodowe uznało niepodległość Chorwacji – w tym przypadku główną rolę w uznaniu niepodległości przez opinię międzynarodową odegrały Niemcy[3]. W maju 1992 roku Słowenia, Chorwacja oraz Bośnia i Hercegowina zostały członkami ONZ. Przed przystąpieniem do ONZ Chorwacja musiała wprowadzić poprawki do konstytucji gwarantujące prawa mniejszościom narodowym.

Na początku 1992 roku Chorwacja i Jugosławia przystały na plan ONZ, przewidujący rozdzielenie walczących wojsk przez siły międzynarodowe. Wkrótce potem na tereny walk wkroczyły wojska ONZ – pomimo zaakceptowania planu armia federalna nie opuszczała wyznaczonych stref neutralnych. Zniecierpliwieni Chorwaci zdecydowali się na ofensywę w rejonie Zadaru. W wyniku ciężkich walk zdobyli oni wiele ważnych punktów strategicznych. W tym samym czasie Serbowie krajińscy nie rezygnowali z walk – cały czas przeprowadzili czystki etniczne na Chorwatach. W rezultacie w Krajinie pozostało ok. 900 chorwackich mieszkańców[2]. W styczniu 1994 roku obie strony przerwy walki i podpisały porozumienie o normalizacji stosunków. Pokój okazał się nietrwały, gdyż Serbowie nie zaprzestali okupacji Slawonii i Krajiny. Długotrwałe rokowania nie przyniosły rezultatu.

W 1995 roku wzmocniona armia chorwacka zdecydowała się na wkroczenie do Zachodniej Slawonii (w maju) i Krajiny (w sierpniu) przy braku dużego zainteresowania ze strony Belgradu[3][2]. W wyniku działań ponad 150 tys. Serbów zostało wysiedlonych. Czystki etniczne Chorwatów przyjęto obojętnie zarówno w Belgradzie jak i na świecie[2]. Chorwacja przejęła Wschodnią Slawonię w 1998 roku. Nie zdecydowano się na zajęcie tego obszaru w 1995 roku z obawy na interwencję armii jugosłowiańskiej i eskalację walk. Wschodnią Slawonię przyłączono w sposób pokojowy, pod międzynarodową kontrolą[3][2]. Krótko po działaniach wojennych w 1995 roku przeprowadzono wybory parlamentarne, które wygrał HDZ. Pomimo przyczynienia się do rozwiązania konfliktu na Bałkanach Tuđman spotkał się z krytyką w sprawie powrotu serbskich uchodźców oraz braku ścigania chorwackich zbrodniarzy wojennych. Pomimo narastającej niechęci obywateli wobec autorytarnego prezydenta, Tuđman wygrał wybory prezydenckie w 1997 roku[3]. Tuđman zmarł 11 grudnia 1999 roku, a po jego śmierci Chorwacja rozpoczęła reformy gospodarcze i polityczne.

Macedonia[edytuj]

17 listopada 1991 roku Macedonia ogłosiła niepodległość. Serbowie nie protestowali w tej sprawie. Po ogłoszeniu niepodległości Macedonia popadła w konflikt z Grecją, która nie uznawała nazwy Macedonia i flagi z 16-promienną gwiazdą Filipa II. Grecy uważali, że są jedynym spadkobiercą starożytnej Macedonii i długo blokowali uznanie przez społeczność międzynarodową nowego państwa. Spór zakończono w 1995 roku, kiedy to młoda republika zgodziła się na zmianę herbu i nazwy państwa na Byłą Jugosłowiańską Republikę Macedonii[2].

Bośnia i Hercegowina[edytuj]

Slobodan Milošević
Radovan Karadžić
Obóz na górze Manjača blisko Banja Luki
 Osobny artykuł: Wojna w Bośni i Hercegowinie.

Bośnia i Hercegowina była szczególnym przypadkiem w federacji jugosłowiańskiej – obszar ten zamieszkali Chorwaci, Serbowie oraz Muzułmanie, określani czasami jako Bośniacy. Po 1990 rok władzę w Bośni i Hercegowinie sprawował początkowo rząd koalicyjny, złożony z reprezentantów trzech narodowości. Wkrótce potem Chorwaci i Serbowie wycofali się z władzy – nowym prezydentem republiki został lider Muzułmańskiej Partii Akcji Demokratycznej Alija Izetbegović. W tym czasie bośniaccy Serbowie zaczęli snuć plany o utworzeniu nowego państwa oraz wywalczeniu jak największego terytorium, a prezydent Chorwacji Franjo Tuđman otwarcie głosił, że Bośnia i Hercegowina to sztuczny twór, a Muzułmanie to „groźni fundamentaliści”[3][4]. W marcu 1991 roku doszło do tajnego spotkania Tuđmana i Miloševica w Karađorđevie[3]. Podczas rozmów dyskutowano na temat podziału Bośni – w wyniku podziału Serbia miała zrobić duży krok na drodze do zbudowania Wielkiej Serbii, a Chorwacja mogłaby opuścić federację bez żadnych konsekwencji[4]. Spotkanie to odbyło się pomimo narastającego konfliktu pomiędzy Serbią a Chorwacją.

Poważny kryzys pomiędzy Serbami a Muzułmanami wybuchł w 1992 roku. Serbowie odrzucili propozycję utworzenia na terenie Bośni i Hercegowiny trzech kantonów: chorwackiego, muzułmańskiego oraz serbskiego[2]. Dodatkowym powodem nasilenia konfliktu była deklaracja niepodległości Bośni i Hercegowiny – deklarację przyjął początkowo parlament, a następnie w referendum ludność opowiedziała się za niepodległością. W referendum nie wzięli udział Serbowie, który ogłosili bojkot[4]. Bośnia i Hercegowina ogłosiła niepodległość 1 marca 1992 roku[4]. W kwietniu nowe państwo uznano na arenie międzynarodowej.

W kwietniu 1994 roku wybuchła wojna w Bośni. W Sarajewie doszło do walk, podczas których Serbowie otoczyli miasto. Dzięki dostawom broni z Belgradu, przywódca Serbów Radovan Karadžić zorganizował silną i dobrze wyszkoloną armię. Serbowie wyparli słabszą armię muzułmańską i zajęli ponad 70% terytorium Bośni i Hercegowiny[2]. Jednocześnie rozpoczęto czystki etniczne – w obozach internowania osadzono około 120 tys. Muzułmanów i Chorwatów. Do końca 1992 roku w wyniku tortur, chorób i gwałtów zginęło 17 tys. osób[2]. Obok osadzania ludności w obozach Serbowie dokonywali masakr ludności cywilnej w zdobytych miejscowościach. Podpalano wsie, dokonywano kradzieży, a zachęcani przez dowódców serbscy żołnierze masowo gwałcili kobiety. Konflikt w Bośni i Hercegowinie przerodził się w wojnę totalną. W rękach muzułmanów pozostało 10% terytorium republiki. Najokrutniejsze walki pomiędzy Serbami a Muzułmanami toczyły się w rejonie Sarajewa. Ostrzeliwane przez oblegających Serbów miasto w ciągu trzech lat stało się ruiną. W mieście zginęło ok. 10 tys. osób, w tym 1,6 tys. dzieci[2]. Okrutny charakter wojny wynikał z konfliktu narodowego, religijnego, terytorialnego, politycznego i ideologicznego. Podczas konfliktu niektóre państwa udzielały pomocy stronom konfliktu – Bośniacy otrzymywali wsparcie od państw arabskich, a Serbowie od Rosji, Grecji i Cypru.

W sierpniu 1992 roku opinią międzynarodową wstrząsnęły zdjęcia serbskich obozów dla internowanych. Według ONZ w całej byłej Jugosławii znajdowało się 466 takich miejsc, z czego 333 w Bośni i Hercegowinie[6][7]. Według danych bośniackich w obozach przetrzymywano nawet 120 tys. osób[7].

Chorwacja przystąpiła do wojny w Bośni i Hercegowinie w lutym 1993 roku. Początkowo bośniaccy Chorwaci walczyli razem z Muzułmanami przeciwko Serbom, jednak po pewnym czasie rozpoczęli walkę z dotychczasowym sojusznikiem. Dzięki wsparciu Tuđmana Chorwaci stworzyli własne państwo: Chorwacką Republikę Herceg-Bośni. Wojnę muzułmańsko-chorwacką zakończono po naciskach dyplomacji amerykańskiej na Zagrzeb oraz działaniach Tuđmana, który dał się nakłonić do ponownej koalicji antyserbskiej na początku 1994 roku[3]. Federacja muzułmańsko-chorwacka zaczęła w 1995 roku odnosić sukcesy w walkach z Serbami w Bośni, a Chorwaci odzyskali Krajinę. Był to jeden z elementów, który pozwolił zakończyć wojnę w byłej Jugosławii oraz skłonić Serbię do podjęcia rozmów.

W 1992 roku do Sarajewa przybył kontyngent wojsk ONZ, który nie był jednak w stanie pomóc. Podejrzewani o zbrodnie wojenne Radovan Karadžić oraz dowódca serbskich wojsk, generał Ratko Mladić działali bezkarnie, a inicjatywy rozejmowe proponowane przez ONZ były odrzucane. Strefy ochronne dla ludności cywilnej (wyznaczone przez ONZ) zaczęły być przez Serbów przestrzegane dopiero po bombardowaniach NATO[2]. Zastosowano także sankcje ekonomiczne i embargo na dostawy broni do Jugosławii, która wspierała bośniackich Serbów. Liczne próby podpisania rozejmu były łamane (czasem nawet tego samego dnia)[2]. Gdy Serbowie nie spełnili żądań o usunięcie ciężkiej broni z okolic Sarajewa, w sierpniu 1995 roku NATO rozpoczęło bombardowanie serbskich stanowisk. Uparte stanowisko Karadžicia spowodowało, że odwrócili się od niego sojusznicy z Belgradu. Do zakończenia wojny najbardziej przyczyniły się sukcesy Chorwatów i Muzułmanów. Wzmocnione siły muzułmańskie i chorwackie przeszły do ofensywy, odzyskując większość straconych ziem.

1 listopada 1995 rozpoczęły się rokowania w Dayton. Udział w tych rokowaniach wzięli prezydenci Serbii, Chorwacji i Bośni oraz przedstawiciele Grupy Kontaktowej. Dziesięć dni później podpisano pokój. Bośnia i Hercegowina stała się krajem niepodległym, podzielonym na dwie części składowe: Republikę Serbską (49% terytorium) i Federację Muzułmańsko-Chorwacką (51% terytorium)[8]. W późniejszych latach powstał Dystrykt Brczko, który zamieszkują wszystkie trzy narody[9]. Piętnaście dni od tej chwili (czyli 25 listopada) zakończono wojnę w Bośni i Hercegowinie, a NATO czuwało nad przestrzeganiem porozumień.

W wyniku działań wojennych zginęło około 200 tys. Muzułmanów, a kolejne kilkaset tysięcy opuściło kraj[8]. Symbolem mordów etnicznych stała się Srebrenica.

Federalna Republika Jugosławii[edytuj]

 Osobny artykuł: Wojna domowa w Kosowie.
Ruiny domu kosowskich Albańczyków w pobliżu granicy z Albanią zniszczonego przez armię Federalnej Republiki Jugosławii

W Serbii i Czarnogórze u władzy pozostali komuniści, którzy przemianowali się na socjalistów. Większość społeczeństwa opowiadała się za utrzymaniem federacji jugosłowiańskiej. Gdy okazało się, że pozostałe narody Jugosławii pragną uzyskać niepodległość, Serbia i Czarnogóra utworzyły w kwietniu 1992 roku nową Federalną Republikę Jugosławii. Była to trzecia (po monarchistycznej i komunistycznej) Jugosławia, która wkrótce potem włączyła się do wspierania Serbów walczących w Chorwacji oraz w Bośni i Hercegowinie. Za tę działalność nałożono na Jugosławię sankcje. Wkrótce potem koszty wojny, sankcje, wojenna retoryka oraz dyktatorskie rządy Miloševicia skończyły się katastrofą gospodarczą oraz wybuchem kolejnych konfliktów etnicznych[2].

Słaba opozycja demokratyczna nie była w stanie przekonać społeczeństwa do siebie. Wkrótce potem okazało się, że największym konkurentem Miloševicia w wyborach może być Karadžić, a nie szef demokratów Vuk Drašković[2]. Przejściowe osłabienie władzy Miloševicia po wyborach samorządowych w 1996 roku nie wpłynęło na jego pozycję w państwie. W 1997 roku Milošević objął urząd prezydenta Jugosławii. Nieustępliwością w sprawie Kosowa doprowadził do nowej wojny, która wybuchła w 1998 roku. W wyniku presji NATO, która od marca do czerwca 1999 roku bombardowała Jugosławię, wojsko jugosłowiańskie wycofało się z Kosowa[10]. Wojna przyczyniła się do upadku Miloševicia i postawienia go przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii w Hadze. Oskarżono go o zbrodnie wojenne oraz obarczono odpowiedzialnością za wybuch wojny na Bałkanach. Milošević zmarł w więzieniu w Hadze 11 marca 2006 roku.

W lutym 2002 roku przedstawiciele Serbii i Czarnogóry podpisali w Belgradzie umowę, która przekształcała Jugosławię w luźną konfederację republik o nazwie Serbia i Czarnogóra[11]. 25 maja 2006 roku w Czarnogórze odbyło się referendum, w którym 55,5% mieszkańców opowiadało się za niepodległością[2]. Rozpad federacji nastąpił 3 czerwca 2006 roku. 6 czerwca parlament Serbii ogłosił, że Republika Serbska przejęła sukcesję prawną Serbii i Czarnogóry[11].

17 lutego 2008 roku Kosowo ogłosiło niepodległość. Niektórzy uważają, że Kosowo nie miało prawa jednostronnie ogłosić niepodległości, przez co nadal pozostaje częścią Serbii[12]. Do 27 lutego 2014 roku Kosowo uznało 114 państw[13].

Przypisy

  1. a b c d e Paweł Wawrzyszuk: Dlaczego w Kosowie musiała wydarzyć się tragedia? (pol.). Histmag, 2015-02-17. [dostęp 2017-06-12].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq Rozpad federacji jugosłowiańskiej. W: Oxford Wielka Historia Świata. T. 30: XX wiek Świat i Polska od lat osiemdziesiątych do początku XXI w. – Filozofia, religia i sztuka II połowy XX w.. Poznań: Oxford Educational, s. 80-86. ISBN 978-83-7425-833-3.
  3. a b c d e f g h i j k Sławomir Lucjan Szczesio: Franjo Tuđman — ojciec Chorwacji czy autokrata? (pol.). Histmag, 2006-12-17. [dostęp 2017-06-12].
  4. a b c d e Paweł Wawrzyszuk: Bośnia i Hercegowina – smutna historia małej Jugosławii (pol.). Histmag, 2015-03-03. [dostęp 2017-06-12].
  5. Nadzieje lat dziewięćdziesiątych. W: Oxford Wielka Historia Świata. T. 30: XX wiek Świat i Polska od lat osiemdziesiątych do początku XXI w. – Filozofia, religia i sztuka II połowy XX w.. Poznań: Oxford Educational, s. 20-21, 31. ISBN 978-83-7425-833-3.
  6. Chuck Sudetic: CONFLICT IN THE BALKANS; Inside Serbs' Bosnian Camp: Prisoners, Silent and Gaunt (ang.). New York Times, 1992-08-08. [dostęp 2017-06-12].
  7. a b Prison camps - part 1/10 (ang.). 1994-05-24. [dostęp 2017-06-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-16)].
  8. a b Bośnia i Hercegowina. Historia (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2017-06-12].
  9. Bośnia i Hercegowina – informacje o kraju (pol.). Ministerstwo Spraw Zagranicznych. [dostęp 2017-06-12].
  10. Jugosławia (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2017-06-12].
  11. a b Serbia. Historia (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2017-06-12].
  12. Paul Reynolds: Legal furore over Kosovo recognition (ang.). BBC. [dostęp 2017-06-12].
  13. Sohel Mamun: Bangladesh officially recognises Kosovo as an independent state (ang.). Dhaka Tribune, 2014-02-27. [dostęp 2017-06-12].