Masakra w Srebrenicy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Upadek Srebrenicy i Żepy
Wojna w Bośni
Srebrenica massacre map.jpg
Czas 6–25 lipca 1995
Miejsce wschodnia Bośnia
Przyczyna Atak na wieś Višnjica (26 czerwca 1995)
Wynik Operacja Deliberate Force
Strony konfliktu
Flag of Republika Srpska.svg Republika Serbska  Bośnia i Hercegowina
Badge of the UNPROFOR.svg Holenderskie siły ONZ
240 special battalion.png Ukraińskie siły ONZ
Dowódcy
Flag of Republika Srpska.svg Ratko Mladić
Flag of Republika Srpska.svg Radislav Krstić
Flag of Republika Srpska.svg Vinko Pandurević (dowódca brygady Zvornik)
Bośnia i Hercegowina Ramiz Bećirović
Bośnia i Hercegowina Ejub Golić †
Badge of the UNPROFOR.svg Thom Karremans
Bośnia i Hercegowina Avdo Palić (Żepa)
Siły
6 lipca:
Flag of Republika Srpska.svg 3000 (atak na Srebrenicę), 6000 (Bratunac, Zvornik, Vlasenica), 750 (Żepa)
Bośnia i Hercegowina 5500-6000
Badge of the UNPROFOR.svg 370, 2 samoloty F-16
Bośnia i Hercegowina 1500 (Żepa)
240 special battalion.png 79 (Żepa)
Straty
Flag of Republika Srpska.svg 2 czołgi,
300-500 zabitych i rannych (brygada Zvornik podczas walk na Snagovo (14 lipca) i na Sapny (15-16 lipca) poniosła dosyć duże straty)
Badge of the UNPROFOR.svg 1 zabity[1]
Bośnia i Hercegowina3000+70 zabitych (Srebrenica+Żepa),
25632+10000 ewakuowanych (Srebrenica+Żepa→Kladanj),
150 rannych (Żepa→Sarajewo)
750+1500 jeńców (Srebrenica+Żepa)
Wojna w Bośni i Hercegowinie

SarajewoDeny FlightMarkaleMrkonjić GradSrebrenicaDeliberate ForceSana 95Južni potez

Masakra w Srebrenicy – masowe egzekucje wykonane na około 8000 muzułmańskich mężczyzn i chłopców przez zbrojne oddziały Serbów w dniach od 12 lipca do 16 lipca 1995 r. w czasie wojny w Bośni, w okolicach miasta Srebrenica. Masakra ta jest uznawana za największe ludobójstwo w Europie od czasu II wojny światowej.

Bośniaccy Serbowie zaprzeczyli, jakoby mieli wywołać masakrę. Serbska strona twierdzi, że podawana przez muzułmański rząd w Sarajewie liczba ofiar upadku Srebrenicy była znacznie przesadzona i informacje o domniemanej masakrze zostały wykorzystane jako propaganda[2][3][4][5][6].

Upadek Srebrenicy i innej enklawy we wschodniej części Bośni – Žepy (25 lipca) przyspieszyła koniec wojny w Bośni i Hercegowinie. 30 sierpnia 1995 roku, lotnictwo NATO dokonało ciężkich nalotów na pozycje Serbów bośniackich, a po ich zakończeniu do Bośni i Hercegowiny wkroczyła armia chorwacka, która wraz z siłami muzułmańskimi i wojskiem bośniackich Chorwatów rozbiła Serbów. Tym razem przegrywający wojnę Serbowie zostali zmuszeni do podpisania układu w Dayton.

Oficjalna wersja wydarzeń[edytuj | edytuj kod]

Strefy bezpieczeństwa ONZ[edytuj | edytuj kod]

16 kwietnia 1993 r. Srebrenica i okoliczne tereny w promieniu 30 km zostały ogłoszone przez ONZ „strefą bezpieczeństwa” (Rezolucja Rady Bezpieczeństwa nr 819). 6 maja ONZ utworzyła 6 stref bezpieczeństwa: Srebrenica, Žepa, Sarajewo, Bihać, Tuzla, Gorażde, których nie można było napadać i bombardować (Rezolucja Rady Bezpieczeństwa nr 824). W styczniu 1995 r. w Potočari, 5 km od Srebrenicy ulokował swoją kwaterę holenderski batalion ONZ (około 400 żołnierzy), odpowiedzialny za ochronę „strefy”. Zadaniem ukraińskich żołnierzy sił pokojowych ONZ[7] była ochrona Žepy – innej enklawy bez połączenia z terytorium kontrolowanym przez władze Bośni.

Serbowie od samego początku dążyli do zlikwidowania bośniackich enklaw. W marcu 1995 prezydent Republiki Serbskiej, Radovan Karadžić, podpisał Dyrektywę nr 7 Głównego Dowództwa RS, która określa strategię postępowania wobec Srebrenicy i sąsiedniej enklawy Žepa: „Czym prędzej dokonać całkowitej separacji Srebrenicy i Žepy i całkowicie przeciąć komunikację pomiędzy tymi enklawami. Codziennymi, planowymi i przemyślanymi działaniami bojowymi sprawić, aby dalsza obecność i życie mieszkańców w Srebrenicy i Žepie były całkowicie niepewne, nie do wytrzymania i bez perspektyw”[8].

Operacja „Krivaja-95”. Upadek Srebrenicy[edytuj | edytuj kod]

Mapa Bośni z 1994 roku. Enklawy Srebrenica, Żepa i Gorażde ze względu na swoje położenie były ewidentnym punktem niezgody pomiędzy Serbami a Muzułmanami

6 lipca 1995 r. korpus „Drina” VRS (Wojska Republiki Serbskiej) rozpoczął operację przeciwko srebrenickiej enklawie, która potem otrzyma kryptonim „Krivaja-95”. Otwarto ogień na muzułmańskie pozycje znajdujące się na południu enklawy, ostrzeliwując także stanowiska obserwacyjne Holendrów, aby zmusić ich do ucieczki. Cel ten został osiągnięty. Z 20 tysięcy uciekinierów od 5 do 6 tysięcy zostało jednak wpuszczonych do obozu, w którym stacjonowali holenderscy żołnierze. Oddział holenderski nie podjął żadnych działań obronnych. 9 lipca 1995 r. muzułmańscy obrońcy miasta stracili ostatnie punkty oporu wokół miasta. Do serbskiej niewoli trafiło trzydziestu holenderskich żołnierzy.

10 lipca 1995 r. Holendrzy poprosili ONZ o wsparcie lotnictwa. ONZ się wahała. 11 lipca samoloty NATO zbombardowały dwa serbskie czołgi, jednak na tym wyczerpało się wsparcie z powietrza, ponieważ Serbowie zagrozili likwidacją wziętych do niewoli żołnierzy holenderskich i ostrzałem bazy mieście. Po południu Serbowie wkroczyli do Srebrenicy. Generał Ratko Mladić, głównodowodzący armii serbskiej, zażądał, by wszyscy muzułmanie, którzy chcą żyć, złożyli broń. Prócz tego zaoferował, by ONZ zorganizowała ewakuację około 20 tysięcy ludności cywilnej, znajdującej się w okolicy Potočari. Organizacja tej ewakuacji przez ONZ zapobiegłaby rozdzieleniu kobiet i mężczyzn. Tego samego wieczora płk Thom Karremans przeprowadził rozmowę z holenderskim generałem Nicolarim o otrzymanej od Mladicia propozycji.

Masakra[edytuj | edytuj kod]

12 lipca 1995 r. wobec odmowy ONZ na przeprowadzenie ewakuacji ludności cywilnej, gen. Mladić nakazał oddzielenie wszystkich mężczyzn i chłopców w wieku od 12 do 77 lat oraz zorganizował wywiezienie z okolic Potočari kobiet i dzieci przygotowanymi wcześniej autobusami, które w ciągu 30 godzin deportowały ich w bezpieczne tereny. W tym samym czasie Serbowie zaatakowali uciekających muzułmanów, którzy usiłowali na własną rękę przedostać się do oddalonej o około 50 km Tuzli, gdzie znajdowała się baza ONZ. Zginęły setki osób.

13 lipca 1995 r. z powodu kończących się zapasów żywności i braku warunków sanitarnych Holendrzy nakazali pozostałym muzułmanom opuścić obóz w zamian za obietnicę przeprowadzenia odpowiedniej ewakuacji. Przy wyjściu na muzułmanów czekali Serbowie, którzy oddzielili mężczyzn od kobiet i dzieci. W następnych dniach Holendrzy zanotowali kilka egzekucji przeprowadzonych na muzułmanach przez Serbów w okolicach Potočari. Między innymi 17 mężczyzn zostało zastrzelonych nad rzeką Jadar. Tego samego dnia po południu Serbowie otoczyli magazyny w Kravicy, (nie chodzi o wodospady Kravica lecz miejscowość w pobliżu granicy z Serbią) gdzie schroniło się około tysiąca bośniackich uchodźców. Magazyny zostały obrzucone granatami.

14 lipca 1995 r. w Tišca zatrzymano konwój autobusów wiozących kobiety i dzieci ewakuowane z Potočari do Kladni. W autobusach znaleziono około 20 ukrytych mężczyzn. Rozstrzelano ich na miejscu, następnie konwój ruszył dalej.

Z Bratunac leżącego około 5 mil od Srebrenicy rozpoczęła się ewakuacja, więźniów przewieziono na północ do szkoły w Grbavci, gdzie ulokowano ich w sali gimnastycznej, następnie wywieziono jeńców na pole i rozstrzelano. Kolejną grupę wywieziono do szkoły w Petkovci, rozstrzelano ich nad tamą. Egzekucje trwały od popołudnia do nocy, rannych dobijano jeszcze rano. W tych dwóch egzekucjach zabito ponad 1000 mężczyzn.

W Grbavcy Serbowie zastrzelili strzałami w tył głowy około tysiąca mężczyzn, wielu z nich w młodym wieku lub bardzo starych, prawdopodobnie ponownie wyselekcjonowanych z konwojów ewakuowanych z Potočari.

16 lipca 1995 r. transporty z Bratunac dotarły do regionu Pilice, na farmie Braniewo od godziny 10 do 15 trwały rozstrzeliwania, jeńców dowieziono autobusami. Po egzekucji rozstrzelano jeńców znajdujących się w miejscowym domu kultury, użyto tam także granatów.

Do 16 lipca 1995 r. Serbowie wykonali egzekucje, w których zginęło co najmniej 7414 bośniackich muzułmanów. Masowe groby znajdują się między innymi w Orohovacu, Kozluku, Kravicy, Petkovicy i innych. 16 lipca 1995 r. Serbowie pozwolili Holendrom opuścić Potočari. Holendrzy zostawili broń i zaopatrzenie. W górach wokół Srebrenicy egzekucje trwały kilka tygodni.

Kontrowersja[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja we wschodniej Bośni w latach 1992-1995[edytuj | edytuj kod]

W okresie bezpośrednio poprzedzającym atak Serbów, oddziały 28 Dywizji Armii Bośni i Hercegowiny wykorzystywały „strefę” jako bazę do ataków na ludność serbską[9]. We wsiach położonych w okolicach Srebrenicy w latach 1992-1995 dochodziło do mordów popełnionych na Serbach. Zginęło około 1500 Serbów, zgwałcono wiele kobiet. Serbowie obciążają odpowiedzialnością za śmierć wielu Bośniackich Serbów z okolicznych wiosek dowódcę 28 Dywizji Armii BiH Nasera Oricia[10][11][12].

Siły muzułmańskie używały śmigłowców między kwaterą główną a Srebrenicą i Žepą. 16-17 kwietnia 1995 r. w bardzo tajemniczych okolicznościach na mocy rozkazu sztabu głównego Armii BiH w Sarajewie Naser Orić został wezwany wraz z 17 oficerami 28. Dywizji srebrenickiej i 5 oficerami 285. Brygady żepskiej do Tuzli. W ciągu trzech tygodni armia muzułmańska w Srebrenicy została bez dowództwa. W nocy z 6 na 7 maja został zestrzelony niedaleko heliportu w Žepie śmigłowiec w drodze powrotnej – już tylko z 7 oficerami Armii BiH. Szef Sztabu 28. Dywizji Ramiz Bećirović, dowódca batalionu Manewrowego Ejub Golić i szef Sztabu 285. Brygady Ramo Čardaković przeżyli katastrofę i odniieśli tylko niewielkie obrażenia[13]. Po tej katastrofie zostały przerwane połączenia lotnicze między Tuzlą i enklawami. Tak więc już na początku serbskiej ofensywy podjętej w lipcu, Bećirović i Golić dowodziłi oddziałami armii muzułmańskiej w Srebrenicy[14].

Teorie spiskowe. Atak na wieś Višnjica[edytuj | edytuj kod]

Niektórzy muzułmańscy kombatanci ze Srebrenicy uważają, że decyzja o losie Srebrenicy zapadła między Sarajewem a administracją Clintona. Były szef bośniackiej policji w Srebrenicy Hakija Meholjić w wywiadzie dla BH Dani (22.6.1998) zacytował wypowiedź Izetbegowicia, skierowaną do delegacji Srebrenicy podczas spotkania we wrześniu 1993 r.: „Clinton zaproponował mi w kwietniu, żeby siły czetników weszły do Srebrenicy, zmasakrowały 5 tys. muzułmanów i wtedy będzie interwencja wojskowa.”[15] Meholjić później potwierdził to w wywiadzie dla holenderskiej stacji TV[16] i dla norweskiego filmu dokumentalnego “Byen som kunne ofres”[17].

Inny Srebreniczanin Ibran Mustafić, członek-założyciel partii SDA Izetbegowicia i parlamentarzysta bośniacki powiedział gazecie Slobodna Bosna (14.7.1996): „Scenariusz zdrady Srebrenicy przygotowano świadomie. Niestety zamieszani byli prezydent Bośni i dowództwo armii. Jeśli chcesz nawisk, sam się domyśl. Rozumiałem sytuację w Srebrenicy i możesz mi wierzyć, że gdyby nie przeszkodziła mi grupa kryminalistów, żyłoby dziś wielu więcej mieszkańców Srebrenicy. Gdybym otrzymał rozkaz ataku armii serbskiej poza strefą zdemilitaryzowaną, bez zastanowienia odmówiłbym i poprosiłbym rozkazującego, by sprowadził rodzinę do Srebrenicy, żebym mógł dać mu karabin na ataki ze strefy zdemilitaryzowanej. Wiedziałem, że tak haniebne, wyrachowane ruchy prowadziły moich ludzi do katastrofy. Rozkazy przyszły z Sarajewa...”[18][19] Zgodnie z rozkazem szefa Sztabu Generalnego Armii BiH Envera Hadžihasanovića[20] 26 czerwca 1995 r. wczesnym rankiem muzułmańskie bojówki zaatakowały położoną niedaleko Srebrenicy wioskę Višnjicę. Wszystkie serbskie domy zostały splądrowane i podpalone; cztery osoby zostały zamordowane[21]. Atak przeprowadzony ze „zdemilitaryzowanej” enklawy srebrenickiej na wieś Višnjica była ostatecznym powodem operacji o kryptonimie “Krivaja 95”[14].

Ewakuacja cywilów. Los jeńców muzułmańskich[edytuj | edytuj kod]

Cywile przebywali w bazie sił holenderskich ONZ w Potočari gdzie zostali ewakuowani autobusami do Kladanj

Po zajęciu Srebrenicy Ratko Mladić organizował spotkanie z dowódcą holenderskiego batalionu Thomem Karremansem i trzema przedstawicielami muzułmańskich cywilów i uchodźców. Zgodnie z ich decyzją Mladić zorganizował ewakuację. Mladić również zażądał, by mieszkańcy złożyli broń, a żołnierze, w tym nieumundurowani i przestępcy wojenni, byli traktowani zgodnie z konwencja genewską[22].

12 lipca z różnych regionów Republiki Serbskiej ściągnięto dziesiątki autobusów. Pierwsze transporty z kobietami i dziećmi wyruszyły koło południa. Siły ONZ (UNPROFOR) były na miejscu w Potočari przez cały okres i mogły zaświadczyć, że Serbowie byli dobrze traktowali muzułmańską ludność cywilną[23]. Wszystkie kobiety i dzieci ok. 25 tys. osób – zostały przewiezione autobusami w okolice Tuzli (Kladanj), po czym puszczone wolno. Ewakuacja zakończyła się 14 lipca wieczorem[22].

Przed wejściem do autobusu mężczyzn w wieku wojskowym oddzielono, celem identyfikacji zbrodniarzy i wyszukania wojskowych na wymianę za serbskich więźniów wojennych z Sarajewa. 750 mężczyzn żołnierze serbscy przewieźli do Bratunaca, gdzie podzielono ich na grupę bez zanotowanej zbrodni, grupę do dalszej identyfikacji i grupę zbrodniarzy wojennych. Pierwszą grupę jako niewinnych (500 osób) przewieziono do Kladanj 14 lipca. Pozostałe 250 osób przewieziono do więzienia w Batkoviću i w Zvorniku. W kwietniu 1996 r., po wejściu w życie układu pokojowego z Dayton większość została wymieniona na serbskich więźniów wojennych[22]. Wśród nich był też Ibran Mustafić, założyciel oddziału rządzącej partii (SDA) w Srebrenicy i reprezentant miasta w parlamencie sarajewskim. W 2008 roku Mustafić opisał te wydarzenia w książce “Planirani Haos 1990–1996”. Z powodu tej książki autor dwa razy został zaatakowany przez muzułmanów i brutalnie pobity[24][25].

Przerzut 28. Dywizji Armii BiH do Tuzli[edytuj | edytuj kod]

Kiedy Srebrenica zaczęła upadać, siły 28. Dywizji Armii BiH wolały uciekać. Ucieczka rozpoczęła się 10 lipca, kiedy batalion holenderski raportował grupę około 300 żołnierzy muzułmańskich w drodze na północny zachód. Wieczorem 11 lipca 12-15 tys. muzułmanów zajęło pozycje w północno-zachodniej cześci enklawy (wieś Šušnjari), przygotowując się do marszu w kierunku Tuzli. W nocy z 11 na 12 lipca 1995 roku mieszana, wojsko-cywilna kolumna opuściła enklawę przez góry i lasy. Czoło kolumny stanowili uzbrojeni żołnierze 28 Dywizji Armii BiH pod dowództwem majora Ramiza Bećirovića i kapitana Ejuba Golića, którzy wielokrotnie wdawali się w walkę z siłami serbskimi. W dalszej części poruszali się mężczyźni w wieku wojskowym (od wieku lat 15 w państwach islamu); niewielu z nich dysponowało bronią, najczęściej łowiecką[14].

Serbowie starali się namierzyć uciekinierów, ostrzeliwali ich i ostatecznie 13 lipca udało im się rozbić kolumnę między miejscowościami Kamenica i Konjević Polje, gdzie ariergarda kolumny musiała przekroczyć pola minowe lub przeprawiać się przez górska rzekę Jadar[14]. Muzułmanie ponieśli straty rzędu 1-2 tys. ludzi. Bez względu na to, Armia BiH kontynuowala marsz przez linie serbskie do Tuzli. Rezerwy i 4 batalion Brygady Zvornik podjęły odpowiednie kroki w celu uniemożliwienia jej przemarszu[14]. Choć Serbom 16 lipca udało się zabić Ejuba Golića[26], przegrali walki w Snagovo i Sapnę, tracąc od 300 do 500 ludzi, ponieważ muzułmanie mieli przewagę liczebną[27]. Aby uniknąć niepotrzebnych ofiar, Serbowie zostali zmuszeni otworzyć Armii BiH korytarz do Tuzli[14].

Według raportu wewnętrznego ONZ (17 lipca 1995), około 3 tys. z muzułmańskiej kolumny poległo w drodze, głównie od min i w walkach z siłami Serbów bośniackich. Ekspert militarny prokurator MTK Richard Butler stwierdził, że według prawa międzynarodowego, mieszana kolumna była legalnym celem wojskowym[28].

Masakra na farmie Branjevo. Sprawa Erdemovicia[edytuj | edytuj kod]

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Operacja „Stupčanica 95”. Upadek Żepy[edytuj | edytuj kod]

Już 14 lipca 1995 r., a więc w trzecim dniu po zajęciu Srebrenicy, armia bośniackich Serbów pod dowództwem Radislava Krsticia zaatakowała Żepę[14]. Podczas ataków na strefę bezpieczeństwa nad pozycjami serbskimi przeleciały samoloty NATO, ale nie interweniowały. Serbowie zagrozili ostrzelaniem okolicznych posterunków wojsk ONZ, jeśli UNPROFOR wezwie na pomoc lotnictwo NATO[29], i 25 lipca zagarnęli enklawy. Ukraiński batalion ONZ ewakuował ze Żepy około 10000 cywilów.

27 lipca 1995 r., po tym jak siły serbskie przejęły kontrolę nad muzułmańską enklawą, pułkownik Avdo Palić, który był dowódcą 285. Brigady Armii BiH, udał się na negocjacje warunków poddania się. Został porwany przez serbskie wojska, był przetrzymywany w areszcie wojskowym, a następnie zniknął w nocy 4 września 1995 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka, stwierdził, że stał się on ofiarą „wymuszonego zaginięcia”. Izba Trybunału ta orzekła, iż doszło do naruszenia prawa do życia, znęcania się i nielegalnego pozbawienia wolności[30].

Konsekwencje[edytuj | edytuj kod]

Interwencja NATO w Bośni i Hercegowinie[edytuj | edytuj kod]

Ambasador USA przy ONZ Madeleine Albright przedstawiła 10 sierpnia 1995 roku członkom Rady Bezpieczeństwa ONZ zdjęcia masowych grobów w Kasabe (19 km od Srebrenicy) wykonane z satelity. Albright powiedziała, że zdjęcia satelitarne potwierdzają, że Serbowie rozstrzelali w zdobytej Srebrenicy od 2200 do 2700 muzułmańskich cywilów[31]. Ale wykopaliska w Kasabe znalazły tylko 33 ciała[32][33].

Po upadku Srebrenicy i Żepy NATO przyjęło plan masowych ataków na Serbów, jeżeli ci zaatakowaliby kolejną enklawę we wschodniej Bośni – Gorażde. „Klucz” ONZ w odniesieniu do użycia siły przez NATO, który spoczywał w ręku Yasushiego Akashi, Specjalnego Przedstawiciela Sekretarza Generalnego ONZ ds. Jugosławii, został przekazany dowódcy wojskowemu UNPROFOR, francuskiemu generałowi Bernardowi Janvierowi. Klucz natowski dzierżył admirał Leighton W. Smith, Dowódca Sił Sprzymierzonych Europy Południowej w Neapolu[34][35][36].

25 lipca i 1 sierpnia decyzje o nalotach już zapadły, samoloty NATO przebazowane zostały na lotniska włoskie i na lotniskowiec USS Theodore Roosevelt (CVN-71) na Adriatyku. Druga masakra na Markale stała się bezpośrednią przyczyną przeprowadzenia przez lotnictwo NATO operacji Deliberate Force.

Trybunał[edytuj | edytuj kod]

2 sierpnia 2001 r. Radislav Krstić, jeden z dowódców wojsk serbskich biorących udział w masakrze został skazany na 46 lat więzienia. 16 kwietnia 2002 r. w Holandii, po opublikowaniu raportu Holenderskiego Instytutu Dokumentacji Wojny nazywającego udział Holendrów w Srebrenicy „współpracą przy czystkach etnicznych”, tuż przed wyborami podał się do dymisji rząd Wima Koka oraz holenderski dowódca wojsk lądowych gen. van Baal.

O zbrodnię popełnioną w Srebrenicy oskarżano generała Ratko Mladicia oraz głównych przywódców serbskich z okresu wojny, oskarżonych m.in. o zbrodnie w Srebrenicy: Radovana Karadžicia i Slobodana Miloševicia. Karadžić i Mladić, przez lata poszukiwani przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii, zostali ujęci przez władze serbskie odpowiednio w lipcu 2008 i w maju 2011. Natomiast Milošević, któremu jednak nie udowodniono bezpośredniego udziału w masakrze, zmarł w haskim więzieniu 11 marca 2006 r.

Po wydarzeniach w Srebrenicy w 1995 r. specjalny wysłannik ONZ Tadeusz Mazowiecki demonstracyjnie zrezygnował ze swojej funkcji ogłaszając raport w sprawie łamania praw człowieka przez wszystkie strony konfliktu.

Film[edytuj | edytuj kod]

Film z nagraną jedną z egzekucji został wyświetlony 1 czerwca 2005 r. w Hadze w czasie przesłuchania generała serbskiej milicji Obrada Stevanovicia, powołanego jako świadka obrony przez byłego prezydenta Jugosławii Slobodana Miloševicia. Niektórzy z żołnierzy zostali rozpoznani jako członkowie specjalnej jednostki paramilitarnej Skorpiony. Potwierdził to generał Stevanović. Milošević stwierdził, że jednostka Skorpionów nie podlegała serbskiemu Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, oddalając od siebie zarzuty bezpośredniej odpowiedzialności za zdarzenia ukazane w filmie.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Na motywach masakry powstało opowiadanie Gustawa Herlinga-Grudzińskiego pt. Wędrowiec cmentarny, które zostało opublikowane po śmierci autora.

Historia Srebrenicy została opisana przez Emira Suljagicia (ur. 1975 r.) w książce pt. „Pocztówki z grobu”. Autor wraz z tysiącami innych bośniackich Muzułmanów schronił się w Srebrenicy, cudem przeżywając oblężenie i masakrę.

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Historię masakry w Srebrenicy opisał szwedzki zespół power-metalowy Sabaton w piosence „We Burn”. Raper Genocide nagrał utwór „Srebrenica”, który mówi o w/w wydarzeniach.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kiedy Srebrenica zaczęła upadać, siły BiH wpadły w panikę. Widząc, że holenderski batalion UNPROFOR wycofuje się, zabiły 8 lipca Raviva van Renssena, granatem rzuconym w jego otwarty pojazd opancerzony
  2. Serbowie z Bośni o "domniemanej" masakrze w Srebrenicy 3 Wrz 2002
  3. Andy Wilcoxson: Realistically Estimating the Number of Srebrenica Massacre Victims Srebrenica historical project
  4. Srebrenica "massacre". Srebrenica as propaganda tool
  5. A VERY ODD AND UNEXPECTED SILENCE ABOUT ‘SREBRENICA GENOCIDE’ Srebrenica historical project
  6. STATEMENTS OF SURVIVING WITNESSES OF THE 28TH DIVISION BREAKTHROUGH TO TUZLA IN THE AFTERMATH OF THE FALL OF SREBRENICA IN JULY OF 1995 Srebrenica historical project
  7. Zobacz artykuł w uk.wikipedia.org
  8. ICTY. "Prosecutor vs Krstic, Appeals Chamber Judgement". United Nations. 19 April 2004.
  9. Zobacz też artykuł o Srebrenicy
  10. The Real Srebrenica Genocide.
  11. Srebrenica: The Untold Story By Carl Savich Introduction: What Really Happened in Srebrenica in 1992-1993?
  12. Dosije Srebrenica Филм о страдању српског народа у Подрињу, на подручју Сребренице, Скелана и Братунца
  13. Šefko HODŽIĆ Pad helikoptera Armije RBiH kod enklave Žepa u noći 7 maja 1995. godine
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 14,6 Ионов Александр Алексеевич: Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991-1995) Операции Кривая-95 и Ступчаница-95: освобождение Сребреницы и Жепы
  15. 5,000 Muslim Lives for Military Intervention Interview with Hakija Meholjic, president of Social Democratic Party for Srebrenica, by Hasan Hadzic.
  16. Srebrenica Planned in Washington and Sarajevo (Excerpt from Dutch television documentary on Srebrenica. Features interview with Hakija Meholic the Muslim police chief of Srebrenica during the war).
  17. Hakija Meholjić i Muhamed Filipović-Srebrenica Izdani grad (A town betrayed)
  18. Presidency and Army Command Sacrificed Srebrenica Slobodna Bosna, Sarajevo, Bosnia-Hercegovina, 7/14/96
  19. Andy Wilcoxson: Co się zdarzyło w Srebrenicy
  20. Alija Izetbegović je grobar Srebrenice i Podrinja NIN 09.05.2008 16:45
  21. Zobacz artykuł w sr.wikipedia.org
  22. 22,0 22,1 22,2 Case Study: Srebrenica
  23. Srebrenica – Izdani grad (A town betrayed) Youtube
  24. Pretučen Ibran Mustafić Politika, 28/04/2008
  25. Ibran Mustafić ponovo napadnut Glas Srpske, 06.06.2010
  26. Ejub Golić, komandant kojem mnogi duguju život: Među saborcima
  27. Srebrenica Report Patriot, Banja Luka, Srpska, B-H, September 9, 2002
  28. Srebrenica: The Ugly Truth By: Andy Wilcoxson
  29. Żepa broni się resztką sił archiwum.rp.pl, 18 lipca 1995
  30. Nowicki, Marek Antoni. Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór Orzeczeń 2011. Wolters Kluwer Polska, 2012. ISBN: 978-83-264-5008-2 (13 Palić v. Bośnia i Hercegowina )
  31. 2,700 civilians 'butchered by Serb gunmen'. US alleges Srebrenica massacre The Independent. Friday, 11 August 1995
  32. Ex-medical Examiner Probes War Atrocities Chicago Tribune. August 18, 1996
  33. Unearthed Remains Point to Systematic Killings in Bosnia Los Angeles Times. August 21, 1996
  34. Przekroczyć Rubikon.
  35. Confidential Memorandum of understanding (MOU) between CINCSOUTH and FC UNPF pursuant to the North. Atlantic Council (NAC) decisions of 25 July 1995 and 1 August 1995 and the Direction of the UN Secretary-General. Camp Pleso, Croatia. 10 August 1995. Lieutenant-General Force Commander UN Peace Forces. Leighton W. Smith Admiral Commander in Chief of Allied Forces Southern Europe.
  36. 13 September 1995.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]