Tadeusz Tomaszewski (premier)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy polskiego polityka. Zobacz też: inne osoby o tym samym imieniu i nazwisku.
Tadeusz Tomaszewski
Tadeusz Tomaszewski, członek Trybunału Stanu.JPG
Data i miejsce urodzenia 26 listopada 1881
Sacin
Data i miejsce śmierci 10 sierpnia 1950
Londyn
Premier Rzeczypospolitej Polskiej na Obczyźnie
Okres od 7 kwietnia 1949
do 25 września 1950
Przynależność polityczna Polska Partia Socjalistyczna
Poprzednik Tadeusz Bór-Komorowski
Następca Roman Odzierzyński
Odznaczenia
Order Orła Białego (1921-1990)

Tadeusz Tomaszewski (ur. 26 listopada 1881 w Sacinie, zm. 10 sierpnia 1950 w Londynie) – prawnik, działacz polityczny, prezes Najwyższej Izby Kontroli na uchodźstwie (1939–1949), następnie premier polskiego rządu na obczyźnie (1949–1950).

Życiorys[edytuj]

Rozpoczął studia prawnicze na zrusyfikowanym Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, kończył je na Uniwersytecie Moskiewskim, uzupełniał w późniejszych latach we Francji. Od 1901 był członkiem nielegalnej PPS, wcześniej działał w konspiracyjnych kółkach gimnazjalnych i studenckich. Trzykrotnie był zatrzymywany przez władze rosyjskie, nie przeszkodziło to jednak w odbyciu aplikacji adwokackiej i otwarciu w Warszawie kancelarii. Po zajęciu Warszawy przez Niemców w okresie I wojny światowej był członkiem lewicowego Centralnego Komitetu Narodowego oraz innych organizacji niepodległościowych – Międzypartyjnego Koła Politycznego i Ligi Państwowości Polskiej; wraz z innymi działaczami tych organizacji był sygnatariuszem deklaracji w sprawie niepodległości Polski (22 lutego 1916). Położył duże zasługi w tworzeniu sądownictwa polskiego po odzyskaniu niepodległości.

W okresie II Rzeczypospolitej prowadził nadal kancelarię adwokacką w Warszawie. Był naczelnym radcą prawnym Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie, członkiem Rady Banku Polskiego, a w 1929 członkiem Trybunału Stanu do rozpatrzenia sprawy ministra skarbu Czechowicza i nieprawidłowości budżetowych. Był przewodniczącym Centralnego Sądu Partyjnego PPS oraz radnym Rady Miejskiej Warszawy z ramienia PPS. W 1930 współorganizował Zrzeszenie Prawników Socjalistów; organizacja ta była odpowiedzią na Narodowe Zrzeszenie Adwokatów, którego członkami byli adwokaci prorządowi. Tomaszewski pełnił ponadto funkcje prezesa Rady Nadzorczej Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej i Społecznego Przedsiębiorstwa Budowlanego.

Po zakończeniu działań wojennych został zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 9. lokatą w korpusie oficerów rezerwowych sądowych. W latach 20., w ewidencji wojskowej figurował, jako „Tadeusz I Tomaszewski”[1]. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Był wówczas porucznikiem ze starszeństem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów pospolitego ruszenia sądowych[2].

We wrześniu 1939 wyjechał do Rumunii, następnie do Francji. W strukturze władz RP na obczyźnie był przewidywany początkowo na ministra pracy i opieki społecznej, ostatecznie został powołany na prezesa Najwyższej Izby Kontroli na Uchodźstwie. Aktywnie działał m.in. w sprawie pozostawienia do dyspozycji rządu londyńskiego mienia, które wobec cofnięcia uznania dla rządu przez władze brytyjskie miało być przekazane tworzącemu się rządowi polskiemu w Warszawie.

7 kwietnia 1949 został mianowany przez prezydenta Augusta Zaleskiego na premiera rządu na uchodźstwie; oznaczało to jednocześnie rezygnację z dalszego kierowania NIK. Zmarł nagle w trakcie posiedzenia rządu rok później.

Inicjowany do wolnomularstwa w 1915 roku, był Czcigodnym loży Kopernik w 1939 roku[3].

Zmarł nagle 10 sierpnia 1950 w londyńskim szpitalu, po tym jak zasłabł w trakcie konferencji w sali Rady Narodowej RP[4]. Pośmiertnie został odznaczony m.in. Orderem Orła Białego (11 sierpnia 1950, postanowieniem prezydenta RP na obczyźnie Augusta Zaleskiego)[5]. 16 sierpnia 1950 został pochowany na cmentarzu St. Mary's Catholic Cemetery w londyńskiej dzielnicy Kensal Green w grobie obok zmarłej kilka lat wcześniej żony[6]

Przypisy

  1. Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 1098.
  2. Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34, s. 296.
  3. Tadeusz Cegielski, Macierzysta Loża Polski „Kopernik" („Copernic") na Wschodzie Paryża. 70 lat historii (1939-2009), w: Ars Regia 12/19, 2010, s. 250-252.
  4. Część nieurzędowa. Zgon Prezesa Rady Ministrów ś. p. Tadeusza Tomaszewskiego. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 2, Nr 1 z 21 sierpnia 1950. 
  5. Krzysztof Filipow: Order Orła Białego. Wyd. Białystok 1995. (s. 59)
  6. Część nieurzędowa. Nabożeństwo żałobne. Pogrzeb. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 5, Nr 1 z 21 sierpnia 1950. 

Bibliografia[edytuj]

  • Ryszard Szawłowski, Najwyższe państwowe organy kontroli II Rzeczypospolitej, Warszawa 2004.