Ulica Franciszkańska we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
ulica Franciszkańska
Stare Miasto
ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Długość 88 m
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg ul. św. Doroty
pl. Franciszkański
Ikona - koniec ulicy w postaci skrzyżowania T z deptakiem.svg ul. Świdnicka
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa konturowa Wrocławia, plisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „ulica Franciszkańska”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „ulica Franciszkańska”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „ulica Franciszkańska”
51°06′23,838″N 17°01′52,494″E/51,106622 17,031248
Ul. św. Doroty, skrzyżowanie z ul. Franciszkańską.
Ul. Świdnicka, skrzyżowanie z ul. Franciszkańską, DH Solpol.
Otoczenie ulicy.
Plac Franciszkański, po lewej między budynkiem a kościołem skrzyżowanie ulic Franciszkańskiej i św. Doroty.

Ulica Franciszkańskaulica położona we Wrocławiu na Starym Mieście[1][2][3]. Łączy ulicę św. Doroty z ulicą Świdnicką[1][4][3]. Ma 88 m długości[1]. Pierzeję południową ulicy tworzy zabytkowy Kościół św. Stanisława, św. Doroty i św. Wacława we Wrocławiu. Przy skrzyżowaniu z ulicą Świdnicką w pierzei północnej znajduje się budynek domu handlowego Solpol.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W miejscu, w którym stoi współcześnie Kościół św. Stanisława, św. Doroty i św. Wacława, położona była prywata, duża posesja, z dziedzińcem (plac Franciszkański) przy ulicy Świdnickiej 20[3][5]. Po 1351 r. wzniesiono w tym miejscu klasztor Augustianów eremitów wraz z kościołem, ufundowanym przez cesarza Karola IV[3][6][7] (który w 1612 r. przeszedł we władanie franciszkanów, minorytów[5]). Wytyczono wówczas, wraz z pierwszym rozplanowaniem tej części Starego Miasta, ulicę zapewniającą komunikację klasztoru i kościoła z ulicą Świdnicką. Istnieją przesłanki do przypuszczenia, że ulica została wybrukowana już w 1355 r. Natomiast pierwsze wzmianki o ulicy jako położonej koło kościoła św. Doroty pochodzą z 1403 r.[3]. Krzyżująca się z ulicą Franciszkańską ulica św. Doroty łączyła ówcześnie plac i kościół z Rynkiem[8].

Podczas działań wojennych prowadzonych w czasie oblężenia Wrocławia w 1945 r. znaczna część zabudowy uległa zniszczeniu lub uszkodzeniu skutkującym powojenną rozbiórką pozostałych ruin[7]. W przypadku ulicy Franciszkańskiej obszar po północnej jest stronie pozostawał niezabudowany od lat 50. XX wieku. W 1993 r. zbudowano na rogu ulicy Świdnickiej i Franciszkańskiej pierwszy z domów handlowych Solpol, który przylegał do historycznego domu handlowego M. Gerstel. Głównym projektantem był Wojciech Jarząbek, współpracujący przy tym projekcie z Pawłem Jaszczukiem i Janem Matkowskim, a projekt konstrukcji szkieletowej powstał w studiu Ar-5. Ocenia się postmodernistyczną architekturę obiektu jako oryginalną ale i kontrowersyjną, szczególnie w kontekście przyległej zabudowy historycznej. Były także podejmowane postulaty i działania zmierzające do ochrony budynku poprzez jego wpisanie do rejestru zabytków[7][9][10]. Oficjalne otwarcie nastąpiło 6 grudnia 1993 r.[10]

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy:

Wcześniejsza nazwa ulicy An der Dorotheengasse / An der Dorotheenkirche nawiązuje podobnie jak ulicy św. Doroty – Dorotheengassee, do położone tu kościoła pw. św Doroty[11][3][12]. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 94 z 20.12.1945 r.[1]

Układ drogowy[edytuj | edytuj kod]

Do ulicy przypisana jest droga gminna numer 106569D o długości 88 m[1] klasy dojazdowej[13] położona na działce o powierzchni 548 m2[1][14]. Ulica biegnie od ulicy św. Doroty do ulicy Świdnickiej[1][4]. Częściowo objęta jest strefą ograniczenia prędkości 30 km/h, a w rejonie skrzyżowania z ulicą św. Doroty i dalej wraz z placem Franciszkańskim strefą zamieszkania o ograniczeniu prędkości 20 km/h[15].

Ulice powiązane z ulicą Franciszkańską:

Zabudowa i zagospodarowanie[edytuj | edytuj kod]

Południowa strona ulicy w całości zajęta jest przez zabytkowy kościół[4][19]. Północna strona pozostaje niezabudowana, z wyłączeniem działki przy skrzyżowaniu z ulicą Świdnicką, gdzie posadowiono dom handlowy Solpol 1[4][7][9][10].

Ulica położona jest w obszarze znajdującym się na wysokości bezwzględnej pomiędzy 118 a 119 m n.p.m.[20]. Jest on objęty rejonem statystycznym nr 933200, w którym gęstość zaludnienia wynosiła 1472 osób/km2 przy 195 osobach zameldowanych (według stanu na dzień 31.12.2018 r.)[21].

Ochrona i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obszar, na którym położona jest ulica Franciszkańska, podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Starego Miasta z XIII–XIX wieku, wpisanego do rejestru zabytków pod nr. rej.: 196 z 15.02.1962 oraz A/1580/212 z 12.05.1967 r.[22][23][24]. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii[24][25][26]. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego "Stare Miasto", który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego oraz historycznego charakteru najstarszej części miasta[27].

Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się następujące zabytki:

obiekt, położenie powstanie, nr rej.[a] fotografia
pierzeja południowa
Kościół klasztorny Augustianów Eremitów, następnie Franciszkanów, obecnie parafialny Kościół św. Stanisława, św. Doroty i św. Wacława we Wrocławiu
ulica Świdnicka 31[19][28][29] (pl. Franciszkański[28])
lata 1351-1381, 3 ćwiartka XV wieku, 2 połowa XVII wieku, lata 1720-1730, II połowa XIX wieku, lata 1945-1947, 1968-1976, 2002-2003[19] (1351 r. - XVIII wiek[28])
14 z 27.11.1947 r.[28] oraz A/292/90 z dnia 12.02.1962 r.[19][28][29]
Wrocław kościół pw. św Stanisława, Doroty i Wacława1.jpg
zamknięcie osi widokowej w kierunku zachodnim
Szkoła, obecnie Niepubliczna Szkoła Podstawowa Sióstr Salezjanek
plac Franciszkański 1/3[19][30]
1899 r.
gez, mpzp[19][30]
John Paul II Salesian Sisters school in Wrocław 2014 P03.JPG

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 1089 (Franciszkańska).
  2. SIP 2019 ↓, Osiedla Wrocławia.
  3. a b c d e f g h i Harasimowicz 2006 ↓, s. 211 (Franciszkańska).
  4. a b c d SIP 2019 ↓, Mapa podstawowa.
  5. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 211 (Franciszkański).
  6. Harasimowicz 2006 ↓, s. 430 (Kościół św. St. W. i D.).
  7. a b c d Harasimowicz 2006 ↓, s. 889-890 (Świdnicka).
  8. Harasimowicz 2006 ↓, s. 886 (Św. Doroty).
  9. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 109 (Centrum Handlowe Spolpol).
  10. a b c urbanity.pl 2019 ↓, Solpol.
  11. a b c d Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 13 (An der Dorotheengasse).
  12. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 38 (Dorotheengassee).
  13. Uchwała RMWr 2003 ↓, §12 ust. 10.
  14. SIP 2019 ↓, Mapa własności, dz. Stare Miasto, AR_37, 23/2.
  15. SIP 2019 ↓, Komunikacja, utrudnienia.
  16. a b ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 5607-5608 (św. Doroty).
  17. ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 1090 (Franciszkański plac).
  18. ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 5648-5654 (Świdnicka).
  19. a b c d e f SIP 2019 ↓, Gminna Ewidencja Zabytków.
  20. SIP 2019 ↓, Mapa wysokościowa.
  21. SIP 2019 ↓, Demogrfia.
  22. NID 2018 ↓, s. 207.
  23. GEZ 2019 ↓, poz. 68.
  24. a b Uchwała RMWr 2017 ↓, §8 ust. 2.
  25. NID 2013 ↓.
  26. MP 1994 ↓.
  27. wroclaw.pl 2018 ↓.
  28. a b c d e NID 2019 ↓, s. 207.
  29. a b GEZ 2019 ↓, 9007.
  30. a b GEZ 2019 ↓, 1527.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Gminna Ewidencja Zabytków, Urząd Miejski Wrocławia, 18 kwietnia 2019 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  2. Jan Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ​ISBN 978-83-7384-561-9 (pol.).
  3. M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 425 Zarządzenie Prezydenta RP z 8 września 1994 roku, 1994 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  4. Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2019-05-31] (pol.).
  5. Park kulturowy we Wrocławiu, Oficjalny serwis Wrocławia, 2018 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  6. System Informacji Przestrzennej Wrocławia, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2019 [dostęp 2019-06-06] (pol.).
  7. Uchwała X/202/03 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 2 czerwca 2003 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego centralnej części obszaru Starego Miasta rejonu RYNKU i PLACU SOLNEGO - część "A", „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 14 sierpnia 2003 r. Nr 126, poz.2251; Biuletyn Urzędowy RMW z 30 czerwca 2003 r. Nr 6, poz.167., Wrocław , 2 czerwca 2003 [dostęp 2019-05-30] (pol.).
  8. Urbanity.pl [dostęp 2019-09-11].
  9. Wrocław – zespół historycznego centrum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  10. Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice Wykaz dróg w zarządzie ZDiUM”, Ewa Iwanska, sporządziła ZDJOGA/NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 20 września 2019 [dostęp 2019-09-21] (pol.).
  11. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2019 [dostęp 2019-08-23] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Ulica Franciszkańska, [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], fotopolska.eu [dostęp 2019-09-23] (pol.).
  • ul. Franciszkańska, [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici), ID: 586161 [dostęp 2019-09-23] (pol.).
  • ul. Franciszkańska, wikimapia.org [dostęp 2019-09-23] (pol.).