Plac Polski we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb wroclaw.svg Wrocław
plac
Polski
Stare Miasto
Wrocław, bul Dunikowskiego, Plac Polski, 2010-05-22 - 224.jpg
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
plac Polski
plac Polski
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
plac Polski
plac Polski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac Polski
plac Polski
51°06′41,886″N 17°02′36,141″E/51,111635 17,043373
Pozostałości po pomniku zwycięstwa.
Wzgórze Polskie.
Pozostałości po Bastionie Ceglarskim.
Szalet, w tle ulica przypisana do placu.
Pomnik ofiar OUN/UPA.
Otoczenie placu: Muzeum Architektury, szkoła, powojenne bloki.
Otoczenie placu: Odra, Wzgórze Polskie, Panorama Racławicka, po prawej początek placu.

Plac Polski (Ziegelplatz, Kaiserin-Augusta-Platz[1][2][3]) – plac we Wrocławiu położony w obrębie Starego Miasta (Altstadt)[1] w jego części nazywanej Nowym Miastem (Neustadt)[4][5]. Tu znajdują się między innymi takie obiekty jak Wzgórze Polskie utworzone w miejscu Bastionu Ceglarskiego oraz zabytkowy budynek Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta. Sam plac ma formę ulicy i urządzonego, przyległego do niej skweru łączącego się z Promenadą Staromiejską[1][6][7].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W miejscu Placu Polskiego znajdowały się fortyfikacje miejskie. W tym czasie południową pierzeję tego obszaru stanowiła zabudowa w postaci szop gospodarczych. Fortyfikacje zostały rozebrane w 1807 r. Wówczas w pobliżu placu urządzono Promenadę Staromiejską, a sam plac uzyskał kształt zbliżony do współczesnego. W 1874 r. odsłonięto w centrum placu Pomnik Zwycięstwa wykonany w latach 1870/1871, zaprojektowany przez A. Langera. Sam plac otrzymał wówczas nazwę placu Cesarzowej Augusty[1][6][8][9].

Uznaje się, iż ówcześnie plac miał bardzo romantyczny charakter. Łączył w sobie cechy reprezentacyjnego placu miejskiego oraz przylegającej zabudowy o monumentalnej architekturze i publicznym przeznaczeniu. Powstały tu bowiem między innymi następujące obiekty: w 1848 r. Gimnazjum Świętego Ducha, 1867 r. Królewska Szkoła Sztuki i Rzemiosła Artystycznego, obecnie ASP, a także uznawane za malownicze nowe założenie parkowe, w którym umiejscowiono pomnik, urządzenia ogrodowe oraz na wschodzie widokowe Wzgórze Polskie w miejscu Bastionu Ceglarskiego, a całość od północy ograniczona korytem rzeki Odry, wzdłuż którego urządzono bulwar (współcześnie bulwar Xawerego Dunikowskiego)[1][6].

Ponadto w obszarze tym przebiegała niegdyś ulica Polska - Polnischegasse - co nawiązywało do przewagi w tym rejonie miasta ludności polskiej. Później przemianowana została między innymi na Basteigasse, która to nowa nazwa nawiązywała do pobliskich fortyfikacji. Ulica ta łączyła obecną ulicę Bernardyńską z ulicą Garncarską[10]. Tu także istniała niegdyś Ratusz Nowego Miasta, siedziba korporacji studenckiej Winfridia (Katolische Studenten Verbindung Winfridia), a także budynek Gimnazjum Św. Ducha, które to budynki zostały wyburzone[5][10][11][12]. Ulicę zlikwidowano w 1964 r. w związku z budową szkoły, a jej reliktem pozostaje zabudowa południowej pierzei placu Polskiego[10].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

W swojej historii plac nosił następujące nazwy[2]:

Analogiczną nazwę do nazwy placu Ziegelplatz nosiła ulica, która dziś nosi nazwę ulicy Garncarskiej, tj. Ziegelgasse, którą stosowano od XVI wieku i wzięta została od pobliskiego Bastionu Ceglanego[3]. Sam Bastion Ceglany nosił nazwę Ziegelbastion, nazwa niemiecka obejmowała wówczas oprócz samego bastionu także zaułek doń prowadzący, równoległy do obecnej ulicy Garncarskiej, dziś bez oddzielnej nazwy własnej[13].

Układ komunikacyjny[edytuj | edytuj kod]

Do placu Polskiego przypisana jest ulica o długości 100 m. Ma ona status drogi gminnej[14]. Łączy się ona z ulicą Garncarską na wschodzie[14][15] i ulicą Frycza Andrzeja Modrzewskiego na zachodzie[14][16].

Na północy przepływa rzeka Odra, jej ramię stanowiące główne koryto rzeki, na odcinku nazywanym Odrą Górną[6][17][18]. Tu przebiega końcowy odcinek Promenady Staromiejskiej biegnący nabrzeżem o charakterze parkowym, tj. wzdłuż bulwaru Xawerego Dunikowskiego[6].

Zagospodarowanie i otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Zabudowa placu Polskiego ograniczona jest do pierzei południowej stanowiącej część zabudowy kwartału okalanego ulicami placu, ulicy Garncarskiej, Andrzej Frycza Modrzewskiego i Jana Ewangelisty Purkyniego. Tu znajduje się między innymi zabytkowy budynek użytkowany obecnie przez Akademię Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu (dawniej Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Pięknych - PWSSP)[a][6][19][20]. Za kwartałem tym przebiega ulica Jana Ewangelisty Purkyniego, a dalej rozciąga się Park Juliusza Słowackiego z budynkiem rotundy, w której ma swoją siedzibę Panorama Racławicka. Na wschodzie położone jest widokowe Wzgórze Polskie, utworzone na bazie pozostałości dawnego Bastionu Ceglarskiego[5][6][21], za którym leżą: Zatoka Gondol i dalej Muzeum Narodowe. Na północy rozciąga się założenie parkowe wraz z bulwarem i promenadą[5][6], a na zachodzie przebiega ulica Andrzej Frycza Modrzewskiego. Za nią znajduje się powojenna zabudowa czterech mieszkalnych budynków punkowych[5] i teren szkolny[b][10][22][23].

W obszarze placu znajduje się skwer na którym widoczne są ślady nieistniejącego pomnika Zwycięstwa[6][24][25]. Pozostał natomiast dawny szalet w sąsiedztwie Wzgórza Polskiego (przy skrzyżowaniu z ulicą Garncarską).

Na skwerze znajdują się także pomniki i rzeźby, w tym między innymi:

W pobliżu, na promenadzie w ramach Bulwaru Xawerego Dunikowskiego znajduje Pomnik artystów poszkodowanych w powodzi 1997 r. z 2007 r., tzw. pomnik zalanych artystów, w postaci głazu z tablicą[30].

Ochrona i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Plac położony jest w obszarze Starego Miasta. Obszar ten objęty jest ochroną jako zespół urbanistyczny z XIII-XIX wieku, co znalazło zostało usankcjonowane wpisem do rejestru zabytków pod nr rej. A/1580/212 z 12.05.1967 r.[31]. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii[32][33].

Bezpośrednio przy placu położone są dwa obiekty zabytkowe. Są to:

Gminna i wojewódzka ewidencja wymienia także dwa kolejne budynki położone przy placu, oznaczone jako budynek I i II[38][39].

W najbliższym otoczeniu znajdują się także inne obiekty uznane za zabytki. Są to:

Gminna i wojewódzka ewidencja wymienia także budynki położone w kwartale zabudowy przylegającym do placu przy ulicy Andrzeja Frycza-Modrzewskiego 15 i 17 wraz z oficyną[60][61].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Adres budynku Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu: 50-156 Wrocław, Plac Polski 3/4.
  2. Zespół zabudowy szkolnej powstał w okresie powojennym. Mieściła się tu niegdyś Szkoła Podstawowa nr 104 im. Marii Konopnickiej, a następnie Gimnazjum nr 29 im. Konstytucji 3 Maja. Adres: 50-153 Wrocław, ul. Wincentego Kraińskiego 1.
  3. Adres budynków Panoramy Racławickiej: 50-155 Wrocław, ulica Jana Ewangelisty Purkyniego 11. Stanowi Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
  4. Adres budynku Muzeum Narodowego: 50-153 Wrocław, plac Powstańców Warszawy 5.
  5. Adres budynku Hali Targowej: 50-359 Wrocław, ulica Piaskowa 17 / plac biskupa Nankiera (wg NID).
  6. Adres budynków Muzeum Architektury: 50-156 Wrocław, ulica Bernardyńska 5. Zespół budynków obejmuje adrsy: ul. Bernardyńska 5-8.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Harasimowicz 2006 ↓, s. 694 (Polski, plac).
  2. a b c d e Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 76 (Kaiserin-Augusta-Platz).
  3. a b c d e Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 170 (Ziegelgasse).
  4. Harasimowicz 2006 ↓, s. 592-593 (Nowe Miasto).
  5. a b c d e f g h Torz 2011 ↓.
  6. a b c d e f g h i j k l m n o Bakuliński i in., Zabytki techniki ŚWW 2007 ↓, s. 35-39.
  7. Harasimowicz 2006 ↓, s. 718-719 (Promenada Staromiejska).
  8. Harasimowicz 2006 ↓, s. 702 (Pomnik Zwycięstwa 1870/1871).
  9. Harasimowicz 2006 ↓, s. 702-703 (Pomniki).
  10. a b c d Harasimowicz 2006 ↓, s. 692 (Polska, ulica).
  11. Harasimowicz 2006 ↓, s. 865 (Szkoły klasztorne).
  12. Harasimowicz 2006 ↓, s. 403-404 (Korporacje studenckie).
  13. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 170 (Ziegelbastion).
  14. a b c ZDiUM ulice 2016 ↓, poz. 3356.
  15. ZDiUM ulice 2016 ↓, poz. 888.
  16. ZDiUM ulice 2016 ↓, poz. 2564.
  17. Harasimowicz 2006 ↓, s. 607 (Odra Główna).
  18. Harasimowicz 2006 ↓, s. 607 (Odra Górna).
  19. a b NID 2016 ↓, s. 223.
  20. a b Akademia Sztuk Pięknych 2016 ↓.
  21. a b NID 2016 ↓, s. 209.
  22. Gimnazjum, Kontakt 2016 ↓.
  23. Gimnazjum, Historia 2016 ↓.
  24. Atrakcje Wrocławia 2016 ↓.
  25. Pomniki Wrocławia 2016 ↓.
  26. wroclaw.pl pomniki 2016 ↓, s. 8, l.p. 99.
  27. Uchwała RMWr 2002 ↓.
  28. wroclaw.pl pomniki 2016 ↓, s. 1, l.p. 3.
  29. Harasimowicz 2006 ↓, s. 167 (Dunikowski F. X.).
  30. wroclaw.pl pomniki 2016 ↓, s. 10, l.p. 136.
  31. NID 2016 ↓, s. 204.
  32. NID 2013 ↓.
  33. MP 1994 ↓.
  34. Gminna Ewidencja Zabytków 2016 ↓, poz. 6454.
  35. WUOZ 2016 ↓, poz. 6384.
  36. Gminna Ewidencja Zabytków 2016 ↓, poz. 6455-6456.
  37. WUOZ 2016 ↓, poz. 6385-6386.
  38. Gminna Ewidencja Zabytków 2016 ↓, poz. 6457-6458.
  39. WUOZ 2016 ↓, poz. 6387-6388.
  40. a b c d NID 2016 ↓, s. 210.
  41. Gminna Ewidencja Zabytków 2016 ↓, poz. 7005.
  42. WUOZ 2016 ↓, poz. 6965.
  43. Panorama Racławicka 2016 ↓.
  44. Gminna Ewidencja Zabytków 2016 ↓, poz. 7778.
  45. WUOZ 2016 ↓, poz. 7815.
  46. Uchwała RMWr 1993 ↓, § 1 pkt 16.
  47. Gminna Ewidencja Zabytków 2016 ↓, poz. 6632.
  48. WUOZ 2016 ↓, poz. 6578.
  49. Muzeum Narodowe 2016 ↓.
  50. Gminna Ewidencja Zabytków 2016 ↓, poz. 6087.
  51. WUOZ 2016 ↓, poz. 6024.
  52. a b c NID 2016 ↓, s. 206.
  53. Gminna Ewidencja Zabytków 2016 ↓, poz. 393-395.
  54. WUOZ 2016 ↓, poz. 363-365.
  55. Muzeum Architektury 2016 ↓.
  56. Gminna Ewidencja Zabytków 2016 ↓, poz. 394.
  57. WUOZ 2016 ↓, poz. 364.
  58. Gminna Ewidencja Zabytków 2016 ↓, poz. 395.
  59. WUOZ 2016 ↓, poz. 365.
  60. Gminna Ewidencja Zabytków 2016 ↓, poz. 1563-1565.
  61. WUOZ 2016 ↓, poz. 1475-1477.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Grzegorz Bakuliński i inni, Część 1. Zabytki techniki Śródmiejskiego Węzła Wodnego [w:] Trasy turystyczne dla m. Wrocławia. Otwarte (przestrzenne) Muzeum Techniki Wrocławia [online], wrosystem.um.wroc.pl – Strona miasta Wrocław, Fundacja Otwartego Muzeum Techniki, 2007 [dostęp 2016-11-29] (pol.).
  2. Gminna Ewidencja Zabytków Miasta Wroclawia, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia, listopad 2016 [dostęp 2016-07-21] (pol.).
  3. Jan Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ​ISBN 978-83-7384-561-9 (pol.).
  4. Historia szkoły, Gimnazjum nr 29 we Wrocławiu, Wrocław [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  5. Informacje Kontaktowe, Gimnazjum nr 29 we Wrocławiu, Wrocław [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  6. Kontakt, Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, Wrocław [dostęp 2016-11-29] (pol.).
  7. Kontakt, „O muzeum”, Muzeum Narodowe we Wrocłaiu, Wrocław [dostęp 2016-11-22] (pol.).
  8. Kontakt, Panorama Racławicka, Wrocław [dostęp 2016-11-29] (pol.).
  9. Strona główna, Muzeum Architektury, Wrocław [dostęp 2016-11-29] (pol.).
  10. Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2016-11-22] (pol.).
  11. Pomniki, rzeźby i fontanny we Wrocławiu powstałe po 1945 roku, Oficjalny Serwis Internetowy Wrocławia, Wrocław [dostęp 2016-11-29] (pol.).
  12. Pomnik Zwycięstwa [w:] Nieistniejące pomniki we Wrocławiu [online], Atrakcje Wrocławia [dostęp 2016-11-29] (pol.).
  13. Pomnik Zwycięstwa [w:] Nieistniejące pomniki we Wrocławiu [online], Pomniki Wrocławia [dostęp 2016-11-29] (pol.).
  14. Strona główna, Muzeum Architektury, Wrocław [dostęp 2016-11-29] (pol.).
  15. Marcin Torz, W średniowiecznym Wrocławiu było drugie miasto. Mieszkali w nim Polacy, Gazeta Wrocławska, 17 kwietnia 2011 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  16. UCHWAŁA NR LXXI/454/93 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 9 października 1993 roku w sprawie nazw parków i terenów leśnych istniejących we Wrocławiu [w:] Uchwały [online], Oficjalny Portal Internetowy Wrocławia, Biuletyn Urzędowy RMW z 15 października 1993 r. Nr 11, poz.101., Wrocław , 9 października 1993 [dostęp 2016-11-22] (pol.).
  17. UCHWAŁA NR XLVII/1690/02 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 18 kwietnia 2002 roku w sprawie zmiany uchwały nr XLVI/648/97 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 18 grudnia 1997 roku w sprawie wyrażenia zgody na wzniesienie pomnika we Wrocławiu [w:] Uchwały [online], Oficjalny Serwis Internetowy Wrocławia, 18 kwietnia 2002 [dostęp 2016-11-29] (pol.).
  18. Wrocław – zespół historycznego centrum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  19. Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice”, Krzysztof Kubicki; sporządziła: Jolanta Gac /NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 3 listopada 2016 [dostęp 2016-11-21] (pol.).
  20. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2016 [dostęp 2016-11-22] (pol.).
  21. Wykaz zabytków we Wrocławiu, stan wrzesień 2016, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu, sierpień 2016 [dostęp 2016-08-30] (pol.).
  22. M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 425 Zarządzenie Prezydenta RP z 8 września 1994 roku, 1994 [dostęp 2016-11-30] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Plac Polski [w:] woj. dolnośląskie, Wrocław, Nowe Miasto [online], fotopolska.eu [dostęp 2016-11-25] (pol.).
  • pl. Polski [w:] Wrocław, Nowe Miasto [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici) [dostęp 2016-11-23] (pol.).
  • Plac Polski, wikimapia.org [dostęp 2016-11-23] (pol.).