Wołyń (film)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy filmu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Wołyń
Gatunek dramat wojenny
Rok produkcji 2016
Data premiery Ziemia 23 września 2016
Polska 7 października 2016
Kraj produkcji Polska
Język polski, ukraiński, jidysz,
rosyjski, niemiecki
Czas trwania 150 minut
Reżyseria Wojciech Smarzowski
Scenariusz Wojciech Smarzowski
Główne role Michalina Łabacz,
Wasyl Wasyłyk,
Arkadiusz Jakubik,
Adrian Zaremba
Muzyka Mikołaj Trzaska
Zdjęcia Piotr Sobociński jr.
Scenografia Marek Zawierucha
Kostiumy Paweł Grabarczyk,
Magdalena
Rutkiewicz-Luterek
,
Wanda Kowalska,
Agata Drozdowska
Montaż Paweł Laskowski
Produkcja Film itp. z o.o.[1]
Dystrybucja Forum Film Poland
Budżet 10 mln zł[2]
Nagrody
41. FFG
  • profesjonalny debiut aktorski
  • zdjęcia
  • charakteryzacja
Strona internetowa
Cerkiew z Grąziowej, w której w 2014 roku były realizowane sceny do filmu Wołyń
Smarzowski, Jakubik podczas festiwalu w Gdyni (2016)

Wołyńpolski dramat wojenny z 2016 roku w reżyserii Wojciecha Smarzowskiego, którego scenariusz powstał na kanwie opowiadań Stanisława Srokowskiego oraz wspomnień świadków rzezi wołyńskiej w latach 1943–1944.

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Scenariusz filmu powstał z inspiracji opowiadaniami Stanisława Srokowskiego ze zbioru pt. Nienawiść, z których zostało zaczerpniętych kilka wątków[3][4]. W filmie zaplanowano około 130 ról aktorskich, w których mówi się pięcioma językami: po ukraińsku, niemiecku, rosyjsku, w jidysz i polsku[5].

Za plenery przy kręceniu filmu posłużyły Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, Trzęsówka (kościół), Lipnica (Brzycholina), Jeziorzany, Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie[6][7], gmina Wizna[8]. Zaplanowano także ujęcia w Sanoku (Muzeum Budownictwa Ludowego)[9], w okolicach Rawy Mazowieckiej, Skierniewic[10].

Powstała Fundacja na Rzecz Filmu Wołyń[11]. W trakcie prac nad filmem w lutym 2016 jego twórca Wojciech Smarzowski zaapelował publicznie o wsparcie finansowe, potrzebne do ukończenia produkcji[12][13]. Wówczas proces powstawania filmu wsparli w oświadczeniach Stanisław Srokowski[14], Ewa i Władysław Siemaszkowie[15]. Następnie wsparcia finansowego udzieliły m.in. Telewizja Polska[16], Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych[17].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Film opowiada historię 17-letniej Zosi Głowackiej z wołyńskiej wioski, zamieszkałej przez Ukraińców, Polaków i Żydów[18]. Główna bohaterka zakochuje się w Ukraińcu Petrze, lecz ojciec wydaje ją za mąż za dużo starszego od niej sołtysa, Macieja Skibę. Krótko po ślubie Zosia zostaje w domu z dziećmi męża z pierwszego małżeństwa, gdy ten udaje się na wojnę, która wybucha we wrześniu 1939. Powracający do wioski Maciej ukrywa się z obawy przed nacjonalistami ukraińskimi. Gdy Wołyń zajęła Armia Czerwona, Rosjanie witani są przez Ukraińców chlebem i wódką. Skiba, uznany za kułaka, został zesłany w głąb ZSRR, a bohaterka ponownie sama zajęła się wychowaniem dzieci w wojennych warunkach. Gdy w 1941 Zachodnia Ukraina została zajęta przez Niemców, ci sami ludzie, którzy radośnie witali Sowietów, cieszą się, widząc mundury hitlerowskie. Rozpoczyna się ludobójstwo. Niemcy mordują Żydów, następnie Ukraińcy Polaków. Polacy w odwecie mordują Ukraińców. Zosia jest świadkiem zabójstw z zemsty i porachunków sąsiedzkich. Reżyser ukazał również Polaków pomagających Żydom i Ukraińców ratujących Polaków[19].

Obsada[edytuj | edytuj kod]

i inni

Nagrody i nominacje[edytuj | edytuj kod]

  • 2016: Nominacja do Złotych Lwów[22][23].
  • 2016: Nagroda dla Piotra Sobocińskiego za zdjęcia na 41. Festiwalu Filmowym w Gdyni[24][25]
  • 2016: Nagroda dla Michaliny Łabacz za najlepszy debiut aktorski na 41. Festiwalu Filmowym w Gdyni[26]
  • 2016: Nagroda dla Ewy Drobiec w kategorii charakteryzacja na 41. Festiwalu Filmowym w Gdyni[24][25]
  • 2016: Nagroda prezesa Telewizji Polskiej dla filmu „Wołyń” (100 tys. zł)[27]
  • 2017: Nagroda Koła Piśmiennictwa Filmowego Stowarzyszenia Filmowców Polskich Złota Taśma 2016[28]
  • 2017: Orły – dla najlepszego filmu[29]

Odbiór w Polsce[edytuj | edytuj kod]

  • W opinii Tadeusza Sobolewskiego „Wołyń” jest wielkim filmem, niemającym precedensu w polskim kinie po 1989 roku. Zdaniem recenzenta Gazety Wyborczej film uczciwie pokazuje historię z wielu perspektyw i jest uniwersalnym ostrzeżeniem przed nacjonalizmem[30].
  • Także historycy i publicyści jak Paweł Lisicki czy Piotr Zychowicz wyrażają się bardzo pozytywnie o filmie, podkreślając jego autentyzm i oddanie realiów historycznych wydarzeń na Wołyniu[31][32]
  • Grażyna Torbicka i Tomasz Raczek uznali, że film nie jest jednostronny. Oboje wyrazili zdziwienie pominięciem filmu przy przyznawaniu głównych nagród na festiwalu w Gdyni. Zdaniem krytyków obraz jest znakomicie zrealizowanym filmem, wielkim dziełem filmowym, ogromną produkcją[33].
  • Jakub Majmurek uważa, że „Wołyń” spełnił wiązane z nim wysokie oczekiwania i jest jednym z najważniejszych obrazów opisujących dzieje „skrwawionych ziem”. Autor ten uważa, że Smarzowski uczciwie przedstawił racje Polaków i Ukraińców, a przesłaniem filmu jest ostrzeżenie przed wszelkimi formami radykalizmu, w tym przed nacjonalizmem. Majmurek przewiduje próby wykorzystania filmu przez propagandę, przed którymi jednak dzieło to się obroni[34].
  • Piotr Tyma w wypowiedzi bezpośrednio po premierze filmu uznał, że dzieło Smarzowskiego epatuje niepotrzebnymi scenami okrucieństwa i to w skrajnie naturalistycznej formie, zarzuca również autorowi fascynację ludzką brutalnością. Według Tymy film pokazuje Kresy z perspektywy polskiego patrzenia na Wschód z pewną wyższością, nie zbliża do zrozumienia historii, ale powiela negatywne stereotypy z okresu PRL, polaryzując społeczeństwo. Według przewodniczącego ZUwP film był potrzebny, ponieważ odziera polskie Kresy z romantycznego mitu i sielskiego idealizmu[35].
  • 7 października 2016, w dniu premiery filmu, politycy partii Kukiz’15 na konferencji prasowej w sejmie, wystosowali apel do służb dyplomatycznych MSZ, aby dołożono starań i zaangażowano się w promowanie i rozpropagowanie filmu na terenie Ukrainy, to zadanie ma być nadrzędnym interesem narodowym i państwowym w relacji z Ukrainą[36]. Tymczasem Smarzowski deklaruje od początku, że nie chce, żeby jego film wykorzystali politycy[37].
  • Jarosław Kuisz i Karolina Wigura z Kultury Liberalnej krytycznie ocenili „Wołyń”, pisząc, że „nie jest to film służący pojednaniu, lecz odwrotnie: podgrzewa najgorsze stereotypy, firmuje resentyment i lubowanie się we własnej krzywdzie”. Kuisz i Wigura zarzucają Smarzowskiemu całkowity brak odniesienia do późniejszych prób pojednania podejmowanych przez oba społeczeństwa oraz władze państwowe na najwyższym szczeblu. „Twierdzenie, że film ten ma służyć pojednaniu polsko-ukraińskiemu, brzmi jak ponury żart. Nie wiadomo, na jakim gruncie miałoby ono nastąpić. Humanizmu, wiary w człowieka, który przezwycięża swoje słabości i uczy się na błędach poprzednich pokoleń – jak deklarowali prezydenci Lech Kaczyński i Wiktor Juszczenko w Pawłokomie – tutaj nie ma ani na jotę”[38].
  • Łukasz Jasina uważa, że intencją autorów filmu było uleczenie traumy Polaków po rzezi wołyńskiej. Jego zdaniem błędem jest nadawanie filmowi nacjonalistycznych czy politycznych interpretacji[39].
  • Ewa Siemaszko stwierdziła, że „film prawdziwie i wiernie przedstawia to, co w zbrodni wołyńskiej było istotne”. Zacytowała też opinię świadków ludobójstwa na Wołyniu, którzy twierdzili, że film jest „dokładną rejestracją tego, co działo się na Wołyniu”[40].
  • Adam Szczupak wysunął zarzut, że rzeź Polaków ukazana została jako spontaniczny zryw wywołany wyłącznie wybuchem nienawiści między sąsiadami, podczas gdy w rzeczywistości mordy Polaków na Wołyniu miały charakter w pełni przemyślany i zorganizowany. Autor zwrócił też uwagę, że ukazane w filmie jako codzienność małżeństwa polsko-ukraińskie były na Wołyniu rzadkością, oraz na to, że scenariusz filmu pomija kluczową postać: Dmytro Klaczkiwskiego „Kłyma Sawura” – dowódcy UPA i głównego inicjatora rzezi[41].

Odbiór w Niemczech[edytuj | edytuj kod]

Według Gerharda Gnaucka film „Wołyń” jest obrazem, na który społeczność polska czekała bardzo długo. Przy okazji premiery „Wołynia” Gnauck przypomniał historię regionu i stosunków polsko-ukraińskich. Autor cytuje przewidywania części ekspertów politycznych, że film może prowadzić do powikłań „międzynarodowych”, wywołać na Ukrainie oburzenie z jednej strony i być wykorzystywany do celów propagandowych w Rosji, oraz przytacza pierwsze polskie, ukraińskie i rosyjskie opinie o filmie. Uwagę Gnaucka zwróciły epizody z udziałem żołnierzy Wehrmachtu, u których polska Zosia z synem szuka schronienia. W opinii Gnaucka film jest bardzo dobry i wyważa polityczne racje dwóch skonfliktowanych stron, jednak w odbiorze filmu nie uniknie się wrażenia o sile starej pogardy Polaków wobec Ukraińców. Gnauck podkreślił słowa Smarzowskiego, który ma nadzieję, że jego praca zbuduje mosty, jeśli nie dziś, to w przyszłości, oraz przesłanie „dzikość nie idzie ze wschodu, tylko z człowieka”[42].

Odbiór na Ukrainie[edytuj | edytuj kod]

  • Jeszcze w trakcie realizacji przedsięwzięcia kilku ukraińskich aktorów, którzy dostali zaproszenie do zagrania Ukraińców w filmie, po przeczytaniu scenariusza odmówiło w nim swojego udziału ze względów ideologicznych[43]. W rozmowie z Oksaną Zabużko ukraińscy artyści mieli stwierdzić, że film jest prawdziwą szkołą nienawiści[44]. Andrij Lubka, poeta i prozaik młodego pokolenia, zauważa, że po premierze obrazu Smarzowskiego „w stosunkach polsko-ukraińskich cofniemy się o 10 lat”[45].
  • Jurij Andruchowycz w artykule Нищівна дикість зла opublikowanym na portalu Zbrucz przed obejrzeniem filmu napisał, że Smarzowski ze swoim filmem wpisuje się w ideologiczną kampanię obecnego rządu i partii, której przesłanie najcelniej oddawać mają słowa ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiegofilm Wołyń zabije pojednanie, którego nigdy nie było[46].
  • Pozytywnie na fakt powstania filmu Wołyń zareagowała Nadija Sawczenko[47][48].
  • 17 października Instytut Polski w Kijowie odwołał zapowiedziany na wtorek pokaz filmu „Wołyń” Wojciecha Smarzowskiego. Na decyzję tę wpłynęły zalecenia ukraińskiego ministerstwa spraw zagranicznych[49].
  • 9 listopada portal wschodnik.pl podał informację, że czworo ukraińskich aktorów z Tarnopolskiego Teatru Dramatycznego, którzy zagrali w filmie zostało ukaranych finansowo. Kierownik roboczej komisji Tarnopolskiej Rady Obwodowej Ołeksandr Baszta oświadczył w trakcie rozmowy z portalem „Komsomolskaja Prawda w Ukrainie”, że ukraińscy aktorzy wystąpili w polskim antyukraińskim filmie[50].

Epizody nawiązujące do wydarzeń historycznych[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Krwawa niedziela na Wołyniu.
  • kazanie starszego kapłana w cerkwi prawosławnej nawiązuje do prawdziwie chrześcijańskiej postawy licznych kapłanów ukraińskich, z których wielu zostało zamordowanych za sprzeciwianie się propagandzie zbrodni. Za przykład może służyć ks. Fiłyp Borećkyj z parafii prawosławnej w Drańczy Polskiej[54], powieszony 31 maja 1943.
  • scena poświęcenia kos i siekier oraz kazanie w cerkwi nawiązuje do wydarzeń, które według konsultanta historycznego filmu Leona Popka są potwierdzone przez co najmniej kilka sprawozdań i ponad 20 relacji świadków[55]. Historyk Grzegorza Motyka twierdził natomiast: „kresowiacy są przekonani, że takie ceremonie miały miejsce, ale brak na to dowodów”[56].
  • pisanie na domach należących do Ukraińców kredą liczby „102” nawiązuje do wydarzeń w Kisielinie przed atakiem UPA[57].

Oglądalność[edytuj | edytuj kod]

W ciągu siedmiu tygodni wyświetlania filmu w Polsce (7.10–27.11.2016)[58] obejrzało go w kinach blisko milion czterysta tysięcy widzów[59].

Ocena filmu[edytuj | edytuj kod]

Użytkownicy portalu Filmweb ocenili obraz na 7,9 na 10 możliwych punktów (stan na wrzesień 2018 przy liczbie 119 271 głosujących)[60]. Widzowie-użytkownicy anglojęzycznego portalu IMDb ocenili film na 7,7 na 10 (wrzesień 2018)[61].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Informacja o producencie filmu Wołyń. filmwolyn.org. [dostęp 2016-10-04].
  2. Hatred (2016) (ang.). imdb.com. [dostęp 2018-01-27].
  3. Stanisław Srokowski o filmie „Wołyń”: To będzie wielki wstrząs, który odkłamie historię. wpolityce.pl, 2015-03-11. [dostęp 2016-10-04].
  4. „Wołyń” Wojciecha Smarzowskiego w kinach w 2016 roku. canalplus.pl. [dostęp 2016-10-04].
  5. Wołyń Wojciecha Smarzowskiego w kinach w 2016 roku
  6. Tomasz Maciuszczak: Smarzowski kręci Wołyń w skansenie. Byliśmy na planie. dziennikwschodni.pl, 2015-07-14. [dostęp 2016-10-04].
  7. W nocy w lubelskim skansenie płonęły chaty. Nagrywano sceny do filmu „Wołyń”. lublin112.pl, 2015-07-28. [dostęp 2016-10-04].
  8. Michał Banach: Niedaleko Łomży będą kręcone zdjęcia do filmu „Wołyń” Smarzowskiego. onet.pl, 2016-05-19. [dostęp 2016-10-04].
  9. „W ujęciach, które powstaną w sanockim skansenie „zagrają” dwa obiekty: XIX wieczna cerkiew łemkowska z Ropek i XVIII wieczna cerkiew bojkowska z Grąziowej. Kręcona będzie m.in. scena pogrzebu. Zaangażowanych ma być ok. 200 statystów Chcesz zagrać u Smarzowskiego? Dziś casting w Sanoku, „Wołyń” Smarzowskiego w sanockim skansenie
  10. Paweł T. Felis: „Wołyń” ma być mostem. Na planie nowego filmu Smarzowskiego. wyborcza.pl, 2014-10-16. [dostęp 2016-10-04].
  11. Fundacja na Rzecz Filmu Wołyń. filmwolyn.org. [dostęp 2016-10-04].
  12. Realizacja filmu „Wołyń” zagrożona? Smarzowski w internecie apeluje o pomoc. tvp.info, 2016-02-17. [dostęp 2016-10-04].
  13. Srokowski: Gdy na Ukrainie dowiedziano się o filmie „Wołyń”, od razu zaczęły się ataki. wsensie.pl. [dostęp 2016-10-04].
  14. Ratujmy wielki epos narodowy Smarzowskiego. filmwolyn.org. [dostęp 2016-10-04].
  15. Apel o dofinansowanie filmowej kresowej epopei narodowej, tj. filmu Wojciecha Smarzowskiego pt.: „Wołyń”. filmwolyn.org. [dostęp 2016-10-04].
  16. TVP przekazuje milion złotych na film „Wołyń”. kresy.pl, 2016-05-28. [dostęp 2016-10-04].
  17. Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych. filmwolyn.org. [dostęp 2016-10-04].
  18. Wołyń (2016). [dostęp 2016-09-23].
  19. Marek Kozubal: Recenzja filmu „Wołyń” Wojciecha Smarzowskiego (pol.). www.rp.pl, 2016-09-23. [dostęp 2016-09-26].
  20. a b c Wołyń. Filmpolski.pl. [dostęp 2016-09-24].
  21. Film Wołyń | Obsada, filmwolyn.org [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  22. „Wołyń” zawalczy o Złote Lwy na Festiwalu Filmowym w Gdyni. Kresy.pl. [dostęp 2016-09-24].
  23. Od „Planety singli” do „Wołynia”. Konkursowe filmy Festiwalu Filmowego w Gdyni. Trójmiasto.pl. [dostęp 2016-09-24].
  24. a b Gala finałowa 41. Festiwalu Filmowego w Gdyni. Już wiemy, kto dostał „Złote Lwy”. Oto najlepszy film!. Radio Gdańsk. [dostęp 2016-10-06].
  25. a b ZŁOTE LWY 41. FESTIWALU FILMOWEGO W GDYNI. ZASP. [dostęp 2016-10-06].
  26. Najlepszy debiut – Michalina Łabacz (pol.). www.tvp.info, 2016-09-25. [dostęp 2016-09-25].
  27. Nagroda prezesa Telewizji Polskiej dla filmu „Wołyń” wręczona. Odebrali ją producenci. wyborcza.pl. [dostęp 2016-10-05].
  28. „Ostatnia rodzina” i „Wołyń” ze „Złotymi Taśmami”, filmpolski.pl, 5 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24].
  29. Wielki sukces filmu „Wołyń” na tegorocznych Orłach. Salon 24. [dostęp 2017-03-21].
  30. Tadeusz Sobolewski: „Wołyń” to wielki film. Zło jak namalowane (pol.). wyborcza.pl, 2016-09-23. [dostęp 2016-10-08].
  31. Redakcja DoRzeczy.pl, „Wołyń” – film prawdziwy, 29 września 2016 [dostęp 2016-10-09].
  32. Paweł Lisicki, Paweł Lisicki: „Wołyń” – siła pamięci, „opinie.wp.pl”, 5 października 2016 [dostęp 2016-10-09] (pol.).
  33. „Wołyń” niedoceniony w Gdyni. Raczek i Torbicka zdziwieni. „Film pokazuje okrucieństwo, ale jest doskonały, przemyślany, sprawiedliwy” (pol.). tokfm.pl, 2016-09-29. [dostęp 2016-10-08].
  34. Jakub Majmurek: „Wołyń”: Kino w wojnie pamięci (pol.). krytykapolityczna.pl, 2016-09-26. [dostęp 2016-10-08].
  35. Piotr Tyma, warszawska premiera filmu
  36. „To jest polska racja stanu, mamy nadzieję, że polski MSZ i nasz ambasador będą to rozumieli i dołożą wszelkich starań, aby zrealizować polską rację stanu” – powiedział poseł Kukiz’15 Bartosz Józwiak w piątek na konferencji prasowej w Sejmie. Kukiz’15: Apel do MSZ o promocję filmu „Wołyń” na Ukrainie 2016-19-17
  37. Wojciech Smarzowski nie przyjął nagrody od Jacka Kurskiego
  38. Kicz zła. Recenzja filmu „Wołyń”, Kultura Liberalna, 11 października 2016 [dostęp 2016-10-11].
  39. Łukasz Jasina: „Wołyń”: z dala od nacjonalistycznych, polityzujących i manipulatorskich interpretacji (pol.). pl.aleteia.org, 2016-10-08. [dostęp 2016-10-15].
  40. Ewa Siemaszko: „Nie należy traktować Ukraińców protekcjonalnie w sprawie rzezi wołyńskiej, lecz jako odpowiedzialnych ludzi”. WYWIAD, wpolityce.pl [dostęp 2017-11-20].
  41. „Wołyń” prawie prawdziwy / Film, www.deon.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  42. Brutal und düster: „Wolhynien” erzählt vom Massaker an den Polen 1943, DW 2016-10-07
  43. To była precyzyjnie zorganizowana akcja. gosc.pl, 2016-09-29. [dostęp 2018-10-12].
  44. „Po tym filmie w stosunkach polsko-ukraińskich cofniemy się o 10 lat”. natemat.pl
  45. Tak zaczęła się rzeź na Ukrainie. Smarzowski kręci „Wołyń” newsweek.pl
  46. «Нищівна дикість зла 30-09-2016
  47. „Wołyń” w kinach. Nadija Sawczenko: historia nie powinna prowadzić do pogorszenia stosunków. polskieradio.pl, 2016-10-07. [dostęp 2016-10-07].
  48. Nadija Sawczenko: Dobrze, że powstał film „Wołyń”. rp.pl, 2016-10-07. [dostęp 2016-10-07].
  49. Pokaz „Wołynia” w Kijowie odwołany. MSZ Ukrainy „usilnie zalecił”. 2016-10-17.
  50. Ukraińscy aktorzy ukarani za udział w filmie „Wołyń”. Jest oświadczenie producenta. „Zastraszanie i łamanie ludzkich charakterów”. w Meritum.pl. [dostęp 2016-11-14].
  51. „Wołyń” zaboli każdego. Smarzowski bez litości rozmontowuje fikcję dialogu polsko-ukraińskiego, „wiadomosci.dziennik.pl” [dostęp 2016-10-10].
  52. RMF FM., „Wołyński Baczyński” rozerwany końmi [dostęp 2016-10-10].
  53. Wołyń naszych przodków..., www.nawolyniu.pl [dostęp 2016-10-11].
  54. Kresowa księga sprawiedliwych, str. 24
  55. Dziennik Wschodni, dziennikwschodni.pl [dostęp 2016-10-12].
  56. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2016-10-12].
  57. Tomasz Potkaj: Tamtego lata w Kisielinie (pol.). [dostęp 11 marca 2009].
  58. Stowarzyszenie Filmowców Polskich, WP, =283, {{{tytuł}}}, sfp.org.pl [dostęp 2016-11-28].
  59. Milion widzów obejrzało Wołyń!, moviesroom.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  60. Wołyń (2016) (pol.). www.filmweb.pl. [dostęp 2018-09-06].
  61. Wołyń (2016) (ang.). www.imdb.com. [dostęp 2018-09-06].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]