Nowy Staw

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w woj. pomorskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Nowy Staw
Herb
Herb Nowego Stawu
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat malborski
Gmina Nowy Staw
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1343
Burmistrz Jerzy Szałach
Powierzchnia 4,67[1] km²
Populacja (2008)
• liczba ludności
• gęstość

4403[1]
943 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 55
Kod pocztowy 82-230
Tablice rejestracyjne GMB
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Nowy Staw
Nowy Staw
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowy Staw
Nowy Staw
Ziemia 54°08′08″N 19°00′48″E/54,135556 19,013333
TERC
(TERYT)
6222909074
Urząd miejski
ul. Bema 1
82-230 Nowy Staw
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Nowy Staw w Wikisłowniku
Strona internetowa

Nowy Staw (dawniej Nytych[2], niem. Neuteich) – miasto w woj. pomorskim, w powiecie malborskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nowy Staw, położone na Żuławach Wiślanych nad rzeką Świętą. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego. Według danych z 31 grudnia 2004 r. miasto miało 3896 mieszkańców.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Mateusza
Dawny kościół ewangelicki
Kościół św. Mateusza
  • Założenie urbanistyczne miasta – pochodzące już ze średniowiecza z charakterystycznym prostokątnym, wydłużonym placem rynkowym o wymiarach 42x250 m, dłuższym bokiem przylegającym do głównej arterii komunikacyjnej. Równolegle do rynku, w sposób charakterystyczny dla miasta rolniczego, wytyczono po wschodniej i zachodniej stronie po jednej ulicy gospodarczej, które łączą się po północnej stronie założenia. po trzy przecznice połączyły rynek z tymi ulicami.
  • Dawne umocnienia obronne – zachowane jedynie w postaci resztek fos obronnych. Miasto nigdy nie posiadało murów obronnych. W połowie XV wieku miasto posiadało dwie duże bramy: gdańską, zwaną też Św. Ducha od strony północno-zachodniej, oraz malborską od strony południowo-zachodniej. Ta ostatnia była strzeżona przez Basztę Sowią rozebraną w 1803 r.
  • Kościół św. Mateusza – wzmiankowany po raz pierwszy w 1400 r. Największy kościół na Żuławach. Trzynawowa bazylika. Nad prezbiterium znajduje się piękne sklepienie gwieździste wykonane w latach 1573-1574. Zakrystia dwukondygnacyjna, ze sklepieniem gwieździstym i krzyżowym. Drewniana nadbudowa wieży północnej w 1704 r. Wewnątrz okazały ołtarz główny z 1609 r. pochodzący z kościoła św. Katarzyny w Braniewie oraz późnogotycka figura Madonny z dzieciątkiem z około 1500 r. Od 2004 r. zabytek i jego wyposażenie jest poddawane sukcesywnym zabiegom renowacyjnym.
  • Dawny kościół ewangelicki, obecna "Galeria Żuławska" – wybudowany w stylu neogotyckim w latach 1803-1804 na miejscu ratusza spalonego w 1802. W 1864 roku dobudowano wieżę nazywaną ze względu na swój charakterystyczny kształt "ołówkiem". Przy przebudowie w latach 1898-1899 dobudowano zakrystię i zamurowano wejście do starych, być może średniowiecznych piwnic. Po wojnie nie używany do celów kultowych (pełnił funkcje magazynu i sklepu meblowego). W latach 2011-2012 poddany rekonstrukcji i adaptacji na galerię sztuki (koszt: 6 mln zł). Pod szklaną posadzką wyeksponowane zostały relikty dawnego ratusza.
  • Dom podcieniowy – przy ulicy Gdańskiej z 1820 r. Drewniany, z piętrową nadstawką podcieniową o konstrukcji szkieletowej oparta na 6 słupach. Posiada klasycystyczne drzwi wejściowe.
  • Domy przy Rynku Kościuszki Placu Pułaskiego – pochodzące z XIX wieku i początku XX wieku charakteryzujące się zabudową frontową. Zachowała się, pomimo zmian, skromna neoklasycystyczna zabudowa kalenicowa o konstrukcji najczęściej ryglowej. w niektórych domach przetrwał układ wnętrz sprzed pożaru w 1802 r. Na uwagę zasługują kunsztownie rzeźbione, dwuskrzydłowe drzwi klasycystyczne.
  • Domy przy ulicy Mickiewicza – Jedyne w mieście domy szczytowe. Zasługuje na uwagę dom nr 13 z połowy XIX wieku z neogotycką fasadą o szczycie schodkowym.
  • Dom przy ul. Jana Pawła II 7 – Jedyny w mieście dom secesyjny, murowany, dwupiętrowy z ryglowanym szczytem i drewnianą werandą.
  • Budynek Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 5 przy ul. Mickiewicza 51 – Mieściła się w nim pierwsza na Żuławach średnia szkoła rolnicza, założona w 1946 roku. Główny gmach wzniesiony w 1898 r. jako dom dla sierot.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiega linia kolejowa nr 256 Szymankowo-Nowy Dwór Gdański, wybudowana w 1886 r. Linia kolejowa jest obecnie wykorzystywana do przewozów towarowych, po zawieszeniu przewozów pasażerskich 10 lipca 1989 r. W 2009 r., dzięki współpracy przewoźnika Arriva PCC (obecnie Arriva RP) i Pomorskiego Towarzystwa Miłośników Kolei Żelaznych reaktywowano wakacyjną linię turystyczną do Nowego Dworu Gdańskiego. W odległości 2 km, od miasta przebiega droga krajowa nr 55 Nowy Dwór Gdański-Stolno. Nowy Staw jest węzłem dróg powiatowych. Miasto do 1996 r. było połączone z siecią wąskotorowych (750 mm) Żuławskiej Kolei Dojazdowej z Lisewem Malborskim oraz Nowym Dworem Gdańskim. W 2007 r. Rada Powiatu Malborskiego podjął uchwałę o zamiarze przejęcia linii kolejowej nr 256 oraz o planowanej reaktywacji przewozów pasażerskich do Szymankowa i Nowego Dworu Gdańskiego. W planach jest także odbudowa linii wąskotorowej do Nowego Dworu Gdańskiego i Malborka.

Do miejscowości dojeżdżają busy prywatnych przewoźników: przedsiębiorstwa transportowego "Latocha" na trasie: Nowy Staw - Dębina - Malbork, Nowy Staw - Kościeleczki - Malbork, Nowy Staw - Lubstowo - Malbork, przedsiębiorstwa transportowego "Linia Niebieska" na trasie Malbork - Lichnowy oraz przedsiębiorstwa transportowego "Lisebus" na trasie Nowy Staw - Tczew.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Nowy Staw jest ośrodkiem obsługi żuławskiego regionu rolniczego. Istnieje szereg firm i instytucji zajmujących się usługami dla rolnictwa, m.in. Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska", Zakład Eksploatacji Centralnego Wodociągu Żuławskiego i Przedsiębiorstwo Usługowo Handlowe CHEMIROL Sp. z o.o. W latach 1877-2007 funkcjonowała tutaj cukrownia "Nowy Staw", zlikwidowana w ramach restrukturyzacji Krajowej Spółki Cukrowej. Od początku lat 90. XX w. przemysł w Nowym Stawie przeżywa kryzys. Zamknięto słodownię, cegielnię, mleczarnię, Państwowy Ośrodek Maszynowy, młyn gospodarczy. Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" ograniczyła sieć swoich punktów usługowych. Obecnie na terenie gminy planuje się przeprowadzić poszukiwania złóż gazu ziemnego. Na terenie gminy w 2012 r. rozpoczęto budowę farmy wiatrowej.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie: Wilster  Niemcy [potrzebne źródło]

Osoby związane z Nowym Stawem[edytuj | edytuj kod]

Honorowi Obywatele Miasta Nowy Staw[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]