Fluoksetyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fluoksetyna
enancjomery fluoksetyny(R) – górny; (S) – dolny) S-fluoksetyna
enancjomery fluoksetyny
(R) – górny; (S) – dolny)
S-fluoksetyna
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C17H18F3NO
Masa molowa 309,3 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 54910-89-3
PubChem 3386[2]
DrugBank APRD00530[1]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC N06 AB03
Stosowanie w ciąży kategoria C

Fluoksetynaorganiczny związek chemiczny stosowany jako lek przeciwdepresyjny, głównie w leczeniu zaburzeń depresyjnych oraz obsesyjno-kompulsyjnych. Ponadto znalazła zastosowanie w leczeniu bulimii, przedmiesiączkowych zaburzeń dysforycznych, zespołu lęku napadowego i depresji w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego (w połączeniu z olanzapiną). Należy do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI).

Fluoksetyna stosowana jest w lecznictwie najczęściej w postaci chlorowodorku. Wprowadzona do lecznictwa w 1986 roku (Belgia). Jednak bardziej znana na świecie dopiero od 1988 roku. Jest oryginalnym lekiem amerykańskiej firmy farmaceutycznej Eli Lilly, która wprowadziła go na rynek pod nazwą handlową Prozac.

Mechanizm działania[edytuj | edytuj kod]

Mechanizm działania farmakologicznego fluoksetyny (i innych leków z grupy SSRI) polega na hamowaniu zwrotnego wychwytu serotoniny przez blokowanie transportera serotoniny (SERT).

Dowiedziono, że fluoksetyna jest także antagonistą receptorów 5-HT2C. Antagonizm wobec tych receptorów prowadzi do odhamowania uwalniania noradrenaliny i dopaminy i nasilenia przekaźnictwa noradrenergicznego i dopaminergicznego. Fluoksetyna w mniejszym stopniu i jedynie w dużych dawkach słabo blokuje wychwyt zwrotny noradrenaliny.

Fluoksetyna jest agonistą receptora σ-1, ale znaczenie kliniczne tej właściwości jest niejasne[4][5].

Wartości stałej dysocjacji Ki dla fluoksetyny i norfluoksetyny[6]:

Receptor Fluoksetyna Norfluoksetyna
SERT 1 19
NET 660 2700
DAT 4180 420
5-HT2A 200 300
5-HT2B ≥5000 ≥5100
5-HT2C 260 91
M1 870 1200
M2 2700 4600
M3 1000 760
M4 2900 2600
M5 2700 2200

Metabolizm[edytuj | edytuj kod]

Fluoksetyna jest metabolizowana głównie w wątrobie do aktywnej norfluoksetyny oraz wielu innych, niezidentyfikowanych metabolitów. Norfluoksetyna powstaje w procesie demetylacji, czyli usunięcia grupy metylowej -CH3 z cząsteczki fluoksetyny. Proces ten zachodzi z udziałem izoenzymu cytochromu P450 CYP2D6. Z badań przeprowadzonych na zwierzętach wynika, że S-norfluoksetyna jest silnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny, a jej aktywność jest zasadniczo porównywalna do R i S-fluoksetyny. R-norfluoksetyna natomiast ma o wiele słabsze właściwości inhibujące. Eliminacja odbywa się głównie przez nerki w postaci nieaktywnych metabolitów.

Interakcje[edytuj | edytuj kod]

Fluoksetyny nie wolno zażywać równocześnie z inhibitorami MAO, niektórymi pochodnymi fenotiazyny, sibutraminą i niektórymi innymi lekami. Jednoczesne stosowanie fluoksetyny i preparatów zawierających wyciągi z dziurawca zwyczajnego może spowodować nasilenie działania serotoninergiczne, w tym potencjalnie śmiertelny zespół serotoninowy.

Działania niepożądane[edytuj | edytuj kod]

U niektórych pacjentów mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak: agresywne zachowania, ogólne osłabienie, gorączka, suchość w ustach, zaburzenia ze strony układu pokarmowego, podenerwowanie, bezsenność (z tego powodu nie powinna być stosowana wieczorem), bóle głowy, niepokój, nadmierne pocenie się, drżenie rąk, zmniejszenie łaknienia i spadek masy ciała, alergie, wysypka, obniżenie libido, zaburzenia widzenia (niewyraźne widzenie jak przy dużej wadzie wzroku). U pacjentów predysponowanych istnieje ryzyko wystąpienia zaburzeń mania/hipomania[7] oraz nasilenie epizodów rapid cycling[8]. Stwierdzono także przypadki wystąpienia orgazmu oraz nawet do kilku ziewnięć na minutę, nie połączonych z sennością[9]. Ze strony układu nerwowego mogą wystąpić zawroty głowy, uczucie ogólnego zmęczenia, przemijające zaburzenia ruchowe (skurcze mięśni, niepanowanie nad skurczami i rozkurczami mięśni dużych partii ciała, niezborność ruchów, drżenie, drgawki kloniczne mięśni, niepanowanie nad ruchem gałek ocznych), napady drgawkowe, niepokój psychoruchowy, omamy, dezorientacja, lęk i nerwowość, napady paniki. Działania niepożądane na ogół słabną lub mijają w miarę kontynuacji podawania fluoksetyny. Może także zaburzać zdolność do prowadzenia pojazdów oraz obsługi urządzeń mechanicznych.

Możliwe jest również wystąpienie PSSD.

Popularność[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na rozgłos w mediach mówiący o właściwościach wyjątkowo poprawiających nastrój fluoksetyna została przez niektórych okrzyknięta „pigułką szczęścia”[10][11].

Dodatkowe badania[edytuj | edytuj kod]

Metaanaliza 35 badań klinicznych czterech leków antydepresyjnych (fluoksetyna, paroksetyna, nefazodon, wenlafaksyna) została opublikowana w lutym 2008. Te antydepresanty należące do trzech różnych grup farmakologicznych zostały poddane analizie łącznie i nie uwzględniono ich osobnego działania. Wykazano, że skuteczność antydepresantów względem placebo wzrasta wraz ze stopniem ciężkości depresji i ich skuteczność spełnia warunki istotności statystycznej, ale nie kryteria istotności klinicznej według National Institute for Health and Clinical Excellence[12]. Niektóre artykuły w prasie („Mit prozaku”[13], „Prozak nie pomaga większości pacjentów chorującym na depresję”[14][15]) przedstawiały wyniki badań o skuteczności fluoksetyny jako odkrycie jej nieskutecznego działania. W następnym artykule autorzy metaanalizy stwierdzili, że „niestety w pierwszych doniesieniach w mediach często przedstawiano wyniki jako dowód, że «leki przeciwdepresyjne nie działają», co było niewłaściwą interpretacją naszych bardziej złożonych ustaleń”[16].

Preparaty[edytuj | edytuj kod]

Kapsułki preparatu fluoksetyny

Preparaty fluoksetyny dostępne w Polsce:

  • Seronil – kapsułki/tabletki w postaci chlorowodorku, 10/20/30 mg / ORION Pharma
  • Andepin – kapsułki, 20 mg / SYNTEZA
  • Bioxetin – tabletki, 20 mg / Sanofi Aventis
  • Deprexetin – kapsułki, 20 mg / ICN Polfa Rzeszów
  • Fluoksetyna – kapsułki twarde, 10/20 mg w postaci chlorowodorku / ANPHARM
  • Fluoxetin – kapsułki, 20 mg w postaci chlorowodorku / ZF POLPHARMA
  • Salipax – 20 mg w postaci chlorowodorku / MEPHA LDA
  • Fluxemed – kapsułki twarde 20 mg w postaci chlorowodorku / PRO.MED.CS
  • Apo-Flox – tabletki / APOTEX
  • Prozac – tabletki, 20 mg / ELI LILLY

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Fluoksetyna – karta leku (APRD00530) (ang.). DrugBank.
  2. Fluoksetyna – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. Cenrum Informacji o leku fluoksetyna: http://leki-informacje.pl/lek/charakterystyka-szczegolowa/482,fluoxetin-polpharma,3.html
  4. N. Narita, K. Hashimoto, S. Tomitaka, Y. Minabe. Interactions of selective serotonin reuptake inhibitors with subtypes of sigma receptors in rat brain. „Eur J Pharmacol”. 307 (1), s. 117-119, 1996. PMID 8831113. 
  5. K. Hashimoto. Sigma-1 receptors and selective serotonin reuptake inhibitors: clinical implications of their relationship. „Cent Nerv Syst Agents Med Chem”. 9 (3), s. 197-204, 2009. PMID 20021354. 
  6. http://pdsp.med.unc.edu/pdsp.php. [dostęp 2014-02-15].
  7. Bond DJ, Noronha MM, Kauer-Sant'Anna M, Lam RW, Ythman RM. Antidepressant-associated mood elevations in bipolar II disorder compared with bipolar I disorder and major depressive disorder: a systematic review and meta-analysis. „The Journal of clinical psychiatry”. 69 (10), s. 1589-601, 2008. PMID 19192442. 
  8. Gao K, Kemp DE, Ganocy SJ, Muzina DJ, Xia G, Findling RL, Calabrese JR. Treatment-emergent mania/hypomania during antidepressant monotherapy in patients with rapid cycling bipolar disorder. „Bipolar disorders.”. 10 (8), s. 907-15, 2008. PMID 19594506. 
  9. JG Modell. Repeated observations of yawning, clitoral engorgement, and orgasm associated with fluoxetine administration. „J Clin Psychopharmacol”. 9 (1), s. 63-65, 1989. PMID 2785122. 
  10. Depresja jest chorobą
  11. Izabela Marczak:Upadek pigułki szczęścia
  12. I. Kirsch, BJ. Deacon, TB. Huedo-Medina, A. Scoboria i inni. Initial severity and antidepressant benefits: a meta-analysis of data submitted to the Food and Drug Administration.. „PLoS Med”. 5 (2), s. e45, Feb 2008. doi:10.1371/journal.pmed.0050045. PMID 18303940. 
  13. Darian Leader: The creation of the Prozac myth (ang.). The Guardian, 2008-02-27. [dostęp 2008-03-01].
  14. Michael Day: Prozac does not work in majority of depressed patients (ang.). New Scientist, 2008-02-26. [dostęp 2008-03-01].
  15. Laura Blue: Antidepressants Hardly Help (ang.). 2008-02-26. [dostęp 2008-03-01].
  16. Johnson B.T., Kirsch I. Do antidepressants work? Statistical significance versus clinical benefits. „Significance”. 2 (5), s. 54–58, 2008. doi:10.1111/j.1740-9713.2008.00286.x. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Małgorzata Rzewuska: Leczenie zaburzeń psychicznych. Wyd. 3. Warszawa: PZWL, 2006. ISBN 83-200-3354-3.
  • Stephen M. Stahl: Podstawy psychofarmakologii : teoria i praktyka. T. 3. Gdańsk: Via Medica, 2010, s. 23–26. ISBN 978-83-7599-072-0.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.