Monarchia wczesnopiastowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Spis treści

Monarchia pierwszych Piastów jako monarchia wczesnofeudalna[edytuj | edytuj kod]

Państwo polskie za panowania pierwszych Piastów miało charakter monarchii wczesnofeudalnej. Była to jej specyficzna odmiana – tzw. protofeudalna, która obok typowych cech monarchii wczesnofeudalnej charakteryzowała się występowaniem niewolnictwa patriarchalnego oraz księstw i wspólnot plemiennych. Odrębności te zanikły w miarę chrystianizacji państwa.

Silna władza monarsza popierana była przez możnych, gdyż pozwalała im skuteczniej ugruntować swoje wpływy i podporządkować ogół ludności. Sprzyjało to powstaniu zarządzanego centralnie państwa i stwarzało warunki do szybkiego rozwoju stosunków feudalnych.

Główne wydarzenia i kierunki w polityce państwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym wspominanym w dokumentach władcą na ziemiach polskich był Mieszko I. Pierwsze wzmianki dotyczące jego państwa pochodzą z lat 60. X w. Opisuje je arabski podróżnik Ibrahim ibn Jakub, wspomina o nim też saska kronika Widukinda. Władza Mieszka rozciągała się na ziemie Wielkopolski, Kujaw, Mazowsza i część Pomorza.

Chrzest (966)[edytuj | edytuj kod]

Książę Mieszko I miał trudne zadanie scalenia ziem różnych plemion, a ponadto utrzymania względnej niezależności od cesarstwa i margrabiów niemieckich. Najważniejszym wydarzeniem podczas jego panowania było przyjęcie chrztu z rąk biskupa czeskiego i poślubienie czeskiej księżniczki Dobrawy w roku 966, co miało zapobiec podporządkowaniu państwa Niemcom. Umocniło to jego pozycję wśród władców europejskich i stworzyło możliwości współpracy z Cesarstwem i papiestwem. Niemieccy feudałowie stracili pretekst do najazdów na ziemie polskie, którym była chrystianizacja. Nowa religia sprzyjała też zespoleniu ziem polskich. Spowodowała rozwój kultury, sztuki i oświaty. Duchowni, dzięki umiejętności czytania i pisania, pomagali władcy w zarządzaniu państwem. Ślub z Dobrawą oznaczał też korzystny dla młodego państwa sojusz z Czechami.

Bitwa pod Cedynią (972)[edytuj | edytuj kod]

W 972 roku na ziemie polskie wtargnął margrabia Hodon i został pokonany w bitwie pod Cedynią. Mieszko obronił zdobyte wcześniej Pomorze Zachodnie, lecz musiał złożyć hołd cesarzowi jedynie z Ziemi Lubuskiej.

Przyłączenie Śląska (991)[edytuj | edytuj kod]

Około roku 991 przyłączony został do państwa Piastów Śląsk, jednakże grody w Głogowie, Wrocławiu i Opolu Mieszko I zbudował już w 983 roku [1]

Próby podporządkowania Prusów – śmierć św. Wojciecha (997)[edytuj | edytuj kod]

W roku 992 Mieszko I umiera i tron obejmuje jego syn Bolesław Chrobry, choć pierwotnie przeznaczony był na tron Otton, syn Mieszka z małżeństwa z Odą. Początkowo próbował on podporządkować sobie plemiona pruskie, zamieszkujące tereny nadbałtyckie na wschód od Wisły. W związku z tymi dążeniami, zorganizował w 997 roku wyprawę misyjną biskupa praskiego Wojciecha, która zakończyła się śmiercią biskupa z rąk Prusów. Bolesław wykupił jego zwłoki i umieścił w Gnieźnie.

Zjazd gnieźnieński (1000)[edytuj | edytuj kod]

W 1000 roku cesarz Otton III pod pretekstem pielgrzymki do grobu kanonizowanego Wojciecha udał się do Gniezna. Główną przyczyną spotkania obu władców były plany stworzenia uniwersalistycznego cesarstwa przez Ottona, którego częścią miała być Polska pod rządami Chrobrego. Tzw. zjazd gnieźnieński stał się okazją do zaprezentowania potęgi młodego państwa i umocnienia jego pozycji. Zapadło wtedy postanowienie o utworzeniu w Polsce arcybiskupstwa w Gnieźnie (pierwszym arcybiskupem został brat św.Wojciecha, Radzim-Gaudenty) oraz 3 biskupstw: we Wrocławiu, Kołobrzegu oraz Krakowie. Zapewniało to uniezależnienie się polskiego Kościoła od arcybiskupstwa Magdeburskiego. Otton III wyraził też zgodę na koronację Bolesława, do której jednak wówczas nie doszło na skutek „zagubienia” się korony w drodze z Rzymu. Zamiast do Polski trafiła ona na Węgry.

Wojny polsko-niemieckie (1002-1018)[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Ottona rozpoczął się okres konfliktów polsko-niemieckich. W 1002 roku Bolesław zajął Łużyce, Milsko i Miśnię, a w rok później, korzystając z walk o tron w Czechach, wkroczył do Pragi i podporządkował sobie Czechy, Morawy i Słowację. Odmówił przy tym złożenia z podbitych ziem hołdu cesarzowi. W 1004 roku został z Czech usunięty przez miejscową ludność. Zajęcie Łużyc i odmowa złożenia hołdu spowodowały wybuch wojny z Cesarstwem Rzymskim. W 1005 roku wyrusza wielka wyprawa cesarza Henryka II z Czechami i Wieletami. Cesarz dochodzi aż pod Poznań, a Bolesław musi zrzec się Łużyc i Milska. II wojna polsko-niemiecka trwa w latach 1007-1013. Bolesław ponownie zajmuje Milsko i Łużyce. Wojnę kończy układ w Merseburgu – Bolesław ma składać z tych ziem hołd cesarzowi. III wojna polsko-niemiecka trwająca w latach 1015-1018 kończy się zwycięstwem Chrobrego. Niemiecka wyprawa na Polskę podjęta w 1017 roku kończy się niepowodzeniem. Niemcom nie udaje się zdobyć Niemczy i wycofują się z wielkimi stratami. Dochodzi do zawarcia pokoju w Budziszynie w 1018 roku, na mocy którego Chrobry zatrzymuje Łużyce i Milsko, natomiast w Miśni wybierany miał być „władca przychylny Polsce” (zastosowano się do tego tylko na początku). Cesarz miał ponadto pomóc Bolesławowi w wyprawie na Ruś.

Konflikt na Rusi Kijowskiej (1018)[edytuj | edytuj kod]

W 1018 roku Chrobry wmieszał się w konflikt o tron na Rusi Kijowskiej. Wkroczył do Kijowa i osadził na tronie swego zięcia Świętopełka. Wkrótce przeciw polskim najeźdźcom wybuchło powstanie. Chrobry z bogatymi łupami wrócił do Polski, zajmując po drodze Grody Czerwieńskie.

Koronacja Bolesława Chrobrego (1025)[edytuj | edytuj kod]

W 1025 roku Chrobry, wykorzystując okres bezkrólewia w Niemczech, uzyskuje zgodę papieża i koronuje się w Gnieźnie na króla. W kilka miesięcy później umiera.

Znaczenie monarchii pierwszych Piastów[edytuj | edytuj kod]

Za panowania Mieszka I i Bolesława Chrobrego dokonało się zjednoczenie ziem polskich. Powstała silna władza centralna. Państwo Piastów nabrało znaczenia na arenie międzynarodowej. Nastąpiła chrystianizacja pogańskiego dotąd państwa – nawiązano stosunki z papiestwem. Państwo Piastów utrzymało swoją niezależność i obroniło się przed ekspansją niemiecką.

Stosunki polsko-niemieckie za pierwszych Piastów[edytuj | edytuj kod]

Niemcy w okresie pierwszych Piastów[edytuj | edytuj kod]

Po traktacie w Verdun z 843 roku wschodnia część państwa Franków pomiędzy Renem i Łabą przypadła Ludwikowi Niemieckiemu. Dzielnica Ludwika stała się zalążkiem przyszłego państwa niemieckiego. Dynastia Karolingów panowała na terenach Niemiec do 911 roku, a w 919 roku królem został wybrany książę saski Henryk I Ptasznik. Dynastia saska doprowadziła do wzmocnienia i scementowania państwa. Rozszerzono terytorium poprzez przyłączenie działu Lotara i rozpoczęto ekspansję na ziemie słowiańskie. W 962 roku Otton I został koronowany w Rzymie przez papieża Jana XII na cesarza rzymskiego.

Okresy w stosunkach polsko-niemieckich za pierwszych Piastów[edytuj | edytuj kod]

Okres panowania Ottona I (936-973)[edytuj | edytuj kod]

Za panowania Ottona I dochodzi do pierwszych kontaktów z państwem Piastów. Cesarz dąży do podporządkowania sobie Mieszka I, który nie czuje się na siłach przeciwstawić potężnemu władcy. Chociaż w 972 roku Mieszkowi udaje się pokonać margrabiego Hodona pod Cedynią, co powstrzymało ekspansję feudałów niemieckich, to z części ziem musi płacić cesarzowi trybut.

Okres panowania Ottona III (983-1002)[edytuj | edytuj kod]

Zasadniczy zwrot w kontaktach polsko-niemieckich następuje wraz z objęciem władzy w Niemczech przez Ottona III. Nawiązuje on przyjazne stosunki z Bolesławem Chrobrym, widząc w państwie Piastów część przyszłego cesarstwa, obejmującego wszystkie kraje chrześcijańskie. Na zjeździe gnieźnieńskim w roku 1000 cesarz przystał na utworzenie na ziemiach polskich odrębnej metropolii kościelnej i wyraził zgodę na plany koronacyjne Bolesława, do których urzeczywistnienia nie doszło wówczas na skutek sprzeciwu feudałów niemieckich.

Okres panowania Henryka II (1002-1024)[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Ottona III w 1002 roku Henryk II powraca do polityki zbrojnej ekspansji ku wschodowi. Aby wzmocnić swoją pozycję wobec państwa niemieckiego, Chrobry w tym samym roku zajmuje Łużyce, Milsko i Miśnię oraz podporządkowuje sobie Czechy. Doprowadza to do długotrwałej wojny z Cesarstwem (1004-1018), które kilkakrotnie organizuje wyprawy przeciw Chrobremu. Walki toczyły się ze zmiennym powodzeniem, ale ostatecznie w 1018 roku, wobec nikłych rezultatów wyprawy z roku 1017 (bezskuteczne oblężenie Niemczy) i dużych strat, cesarz zgodził się na zawarcie pokoju w Budziszynie, w wyniku którego Milsko i Łużyce pozostały w państwie Chrobrego.

Koronacja Bolesława Chrobrego (1025)[edytuj | edytuj kod]

W roku 1025 Chrobry, wykorzystując okres bezkrólewia w Niemczech, uzyskuje zgodę papieża i koronuje się w Gnieźnie na króla. Podkreśla to niezależność państwa Piastów od Niemiec i Cesarstwa.

Podsumowanie[edytuj | edytuj kod]

Stosunki polsko-niemieckie za pierwszych Piastów kształtowały się pod wpływem dążeń feudałów niemieckich do podporządkowania sobie ziem polskich. Mieszko I i Bolesław Chrobry skutecznie przeciwstawiali się ekspansji niemieckiej. Ich polityka pozwoliła na wzmocnienie państwa i poszerzenie jego granic. Z pierwszej fazy kontaktów z Cesarstwem Piastowie wyszli obronną ręką, utrzymując pełną niezależność swojego państwa.

Kryzys i odbudowa państwa Piastów (1025-1054)[edytuj | edytuj kod]

Przyczyny kryzysu[edytuj | edytuj kod]

Mocarstwowa polityka Bolesława Chrobrego[edytuj | edytuj kod]

Główną przyczyną kryzysu powstałego za panowania Mieszka II była nierozważna, mocarstwowa polityka jego ojca Bolesława. Młode państwo było zbyt słabe, aby udźwignąć ciężar długotrwałych wojen. Były one wyczerpujące zarówno dla ówczesnego systemu skarbowego, jak też dla sił zbrojnych. Ludność zmuszana była do coraz większych świadczeń na rzecz państwa i Kościoła, co musiało budzić niezadowolenie. Sąsiedzi Polski dążyli do odzyskania utraconych wcześniej ziem.

W roku 1025 Bolesław Chrobry zmarł pozostawiając państwo swemu młodszemu synowi Mieszkowi II Lambertowi. Ten natychmiast koronował się na drugiego króla Polski. Jego państwo obejmowało Łużyce, do których pretensje zgłaszało cesarstwo, Grody Czerwieńskie, które starała się odzyskać Ruś Kijowska i być może Morawy, które chcieli odzyskać Czesi (o ile nie odzyskali ich wcześniej). Również stosunki z Węgrami po wojnach toczonych za panowania jego ojca były wrogie. Niezależne od 1005 roku pogańskie Pomorze Zachodnie i Prusowie, pamiętający próby zawładnięcia nimi przez Bolesława, również wrogo odnosili się do chrześcijańskiej Polski. Mieszko II miał więc na wszystkich granicach państwa wrogie. Próbował jednak kontynuować mocarstwową politykę Chrobrego, nawiązując współpracę z pozycją antycesarską w Niemczech.

Także w kraju rosła opozycja przeciwko królowi. Stałe wojny powodowały niszczenie kraju, a koszty ich musiała pokrywać ludność w postaci większych podatków (danin). Rosnąca grupa możnowładców nie mogła korzystać z majątków niszczonych w czasie wojen. Rozbudowana w tym czasie struktura Kościoła, kojarzonego przez ludność z władzą zarówno książęcą, jak i feudalną, pobierała rosnące opłaty (dziesięcina) od ludności i tępiła wciąż żywe pozostałości tradycyjnej kultury i wierzeń pogańskich (nie rozróżniając tego). Kościół był oparty w znacznym stopniu na duchownych – obcokrajowcach, którzy słabo znali język polski, co potęgowało poczucie obcości. Zarówno, pominięty przez ojca, starszy brat Bezprym, jak i młodszy Otton zgłaszali pretensje do udziału we władzy.

Tymczasem Mieszko zaczął ponosić klęski, które powodowały, że tracił poparcie drużyny, która żyła z łupów zdobywanych w zwycięskich wyprawach. Najpóźniej w roku 1029 Czesi zdobyli Morawy. Węgrzy w latach 1025-1038 zajęli Slowację. Zwycięska wyprawa rabunkowa na Saksonię, przeprowadzona w sojuszu z Wieletami, miała wzmocnić, dzięki łupom, poparcie króla przez drużynę. Jednak w 1031 książę ruski Jarosław Mądry zaatakował Mieszka w porozumieniu z Bezprymem. Mieszko zawarł szybko pokój z cesarzem za cenę oddania Łużyc. Jednak poparcie Bezpryma przez opozycję w kraju spowodowało klęskę Mieszka w wojnie z Rusią. Król zbiegł do Czech, Jarosław przyłączył Grody Czerwieńskie do swego państwa, a na tronie polskim osadził Bezpryma. Ten, za cenę uznania przez cesarza, odesłał mu insygnia królewskie. Wkrótce został jednak zamordowany i w roku 1032 do władzy powrócił Mieszko, jednak za cenę zrzeczenia się tytułu królewskiego i wydzielenia dzielnic bratu Ottonowi i wnukowi Ody, synowi Mieszka Mieszkowica – Dietrichowi. Dzięki śmierci Ottona w 1033 r. księciu Mieszkowi udało się przed śmiercią w r. 1034 roku znów zjednoczyć kraj.

Jednak po jego śmierci nastąpił rozpad państwa. Możni zmusili wdowę po Mieszku Rychezę i jego następcę (?) Kazimierza do opuszczenia kraju. Wiemy o utworzeniu samodzielnego państwa mazowieckiego przez Miecława (Masława), być może w innych częściach kraju powstały również lokalne księstwa. Pomorze Gdańskie usamodzielniło się natychmiast. W Wielkopolsce, gdzie system feudalny i Kościół były najbardziej rozbudowane, a związane z tym obciążenie ludności największe, wybuchło powstania ludowe, które zniszczyło struktury władzy i Kościoła, możnych panów i duchownych zabijano, jeśli nie zdołali zbiec. Na ogarnięty anarchią kraj wyprawy łupieżcze urządzali Pomorzanie i Prusowie. Książę czeski Brzetysław złupił do końca Wielkopolskę, zniszczył Gniezno, Poznań, Giecz i inne grody, uprowadził licznych mieszkańców do Czech, a Śląsk przyłączył do Czech.

Przestało istnieć arcybiskupstwo w Gnieźnie, a pytanie, kto ma prawdziwe relikwie świętego Wojciecha, raczej nigdy nie zostanie rozstrzygnięte.

Cesarz, uważający powstanie ludowo-pogańskie za zagrożenie dla ziem słowiańskich w swym państwie, oraz niezadowolony ze wzrostu potęgi Czech, udzielił w roku 1039 pomocy (500 rycerzy) synowi Mieszka Kazimierzowi w opanowaniu władzy w Wielkopolsce i Małopolsce. Wobec zniszczeń kraju w okresie anarchii wszystkie warstwy ludności powitały powrót władzy państwowej z zadowoleniem. Centrum państwa stał się obecnie nie zniszczony (być może dlatego, że przejściowo był znów w rękach czeskich) Kraków. Kazimierz uznał zwierzchnictwo cesarza nad Polską.

W sojuszu z księciem kijowskim Jarosławem Mądrym Kazimierzowi udało się w roku 1047 pokonać sprzymierzonego z Pomorzanami Miecława, który poległ w bitwie, i przyłączyć Mazowsze, oraz narzucić zwierzchnictwo Pomorzu Nadwiślańskiemu. W roku 1050 zaskoczył Czechów i opanował Śląsk. Cesarz zaakceptował to, za cenę płacenia trybutu lennego (daniny) z tej ziemi Czechom. W ten sposób Kazimierz przywrócił (poza Pomorzem Zachodnim) granice z końca panowania Mieszka I.

Kazimierz, nazwany Odnowicielem, na miejsce drużyny, na której utrzymanie nie miał środków, wprowadził system lenny (służba wojskowa za nadania ziemi). Zmarł w 1058 r.

Przebieg kryzysu – główne wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

Objęcie tronu przez Mieszka II (1025)[edytuj | edytuj kod]

Tron po śmierci Bolesława Chrobrego objął jego syn Mieszko II. Próbował on kontynuować politykę ojca; organizował łupieżcze wyprawy do Saksonii.

Wygnanie następcy tronu (1034)[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Mieszka II w 1034 roku władzę w państwie przejęli możni i doszło do wygnania z Polski następcy tronu – Kazimierza.

Powstanie ludowe[edytuj | edytuj kod]

Wkrótce na ziemiach polskich wybuchło powstanie ludowe, skierowane przeciwko możnym i Kościołowi. Ogarnęło głównie Wielkopolskę. Nie ogarnęło ono tylko Mazowsza, które opanował miecznik Mieszka II Masław. Od państwa Piastów oderwało się również Pomorze.

Najazd Brzetysława (1039)[edytuj | edytuj kod]

Wykorzystując trudną sytuację państwa Piastów, w roku 1039 Wielkopolskę najechał książę czeski Brzetysław. Uprowadził ze sobą wielu jeńców, a wśród bogatych łupów wywiózł też ciało św. Wojciecha. Jednocześnie podporządkował sobie Śląsk.

Odbudowa państwa przez Kazimierza Odnowiciela[edytuj | edytuj kod]

Pomoc sąsiadów[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja na ziemiach polskich i zwycięstwa czeskie zaniepokoiły pozostałych sąsiadów. Obawiali się oni rozprzestrzenienia powstania i zbytniego wzmocnienia Czech. Dlatego też zarówno cesarz Henryk III, jak i Jarosław Mądry zdecydowali się poprzeć powrót Kazimierza na tron. Przy pomocy posiłków cesarskich Kazimierz zdołał opanować Małopolskę oraz zrujnowaną przez Brzetysława Wielkopolskę. Jarosław Mądry zawarł z nim sojusz poparty wydaniem za mąż za Kazimierza własnej siostry i udzielił pomocy w walkach z Masławem. Masław zginął w bitwie w 1047 roku i Mazowsze wróciło do państwa Piastów.

Odzyskanie Śląska (1050)[edytuj | edytuj kod]

W roku 1050 Kazimierzowi udało się odzyskać Śląsk. W 1054 roku na zjeździe w Kwedlinburgu cesarz uznał przynależność Śląska do państwa Piastów, w zamian za daninę roczną na rzecz Czech.

Odbudowa kraju[edytuj | edytuj kod]

Uzależnienie od cesarza spowodowało, że Kazimierz nie zdołał odzyskać korony królewskiej. Zajął się natomiast z powodzeniem odbudową kraju wyniszczonego powstaniem oraz obcymi najazdami, co zyskało mu przydomek „Odnowiciela”.

Panowanie Bolesława Śmiałego (1058-1079)[edytuj | edytuj kod]

Walka cesarstwa z papiestwem[edytuj | edytuj kod]

Panowanie Bolesława Śmiałego przypada na okres konfliktu pomiędzy cesarstwem i papiestwem, który rozpoczął się od sporu o inwestyturę pomiędzy cesarzem Henrykiem IV a papieżem Grzegorzem VII. Obaj dążyli do uzyskania zwierzchnictwa nad całym światem chrześcijańskim. Władcy europejscy podzielili się w owym czasie na zwolenników cesarstwa lub papiestwa.

Polityka Bolesława Śmiałego[edytuj | edytuj kod]

Sukcesy Bolesława Śmiałego[edytuj | edytuj kod]

Państwem Piastów w okresie konfliktu cesarsko-papieskiego rządził syn Kazimierza Odnowiciela Bolesław II Śmiały. Dążył on do umocnienia pozycji swojego państwa i jego pełnego uniezależnienia od Cesarstwa. Oparcia dla swojej polityki szukał w sojuszu z Węgrami i Rusią. Dla urzeczywistnienia swych planów wykorzystał walkę pomiędzy papiestwem a Cesarstwem oraz powstanie feudałów saskich przeciwko Henrykowi IV. Odmówił uznania zwierzchnictwa cesarza i wziął czynny udział w walkach Sasów z Henrykiem. Antyniemiecka polityka Bolesława pomogła Grzegorzowi VII w walce z cesarzem. Uwieńczeniem panowania Bolesława była jego koronacja w 1076 r. na króla Polski w Gnieźnie.

Bunt możnowładców[edytuj | edytuj kod]

Wkrótce przeciwko Bolesławowi zawiązał się spisek związanych z cesarzem feudałów, którzy byli przeciwni silnej władzy królewskiej. Bezpośrednią przyczyną ich wystąpienia była śmierć biskupa krakowskiego Stanisława ze Szczepanowa (1079 r.), oskarżonego o zdradę. Bolesław musiał uchodzić z kraju na Węgry (1079 r.), gdzie wkrótce zmarł (1081 r.)

Podsumowanie[edytuj | edytuj kod]

Dzięki umiejętnie prowadzonej polityce Bolesławowi udało się uniezależnić od cesarza. Osłabienie Niemiec, spowodowane konfliktami wewnętrznymi i walką z papieżem, sprawiło, że państwo Piastów zyskało na znaczeniu i potędze. Bolesław był jednym z głównych sprzymierzeńców Grzegorza VII, przyczyniając się do początkowych sukcesów papieża w walce z Henrykiem IV. Uważany jest za jednego z najbardziej utalentowanych władców z dynastii Piastów.

Rządy Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego (1079-1138)[edytuj | edytuj kod]

Panowanie Władysława Hermana (1079-1102)[edytuj | edytuj kod]

Panowanie Władysława Hermana (1079-1102) to okres osłabienia państwa Piastów. Narastały tendencje odśrodkowe, możnowładztwo umacniało się kosztem księcia (Władysław Herman nie zabiegał nigdy o koronę królewską). Faktyczną władzę sprawował palatyn Sieciech.

Pomiędzy rokiem 1097 a 1100 przyrodni synowie Władysława (Zbigniew i Bolesław III Krzywousty) przy poparciu możnych obalili Sieciecha i wymogli na ojcu podział państwa na dzielnice. Zbigniew otrzymał Wielkopolskę, Kujawy i ziemię sieradzko-łęczycką, Bolesław – Małopolskę i Śląsk, zaś Władysław zatrzymał dla siebie Mazowsze wraz z władzą zwierzchnią nad wszystkimi księstwami.

Panowanie Bolesława Krzywoustego (1102-1138)[edytuj | edytuj kod]

Wygnanie Zbigniewa (1107)[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Władysława Hermana w 1102 roku władzę zwierzchnią obejmuje pierworodny syn księcia, Zbigniew. W 1107 roku zostaje on wygnany przez Bolesława, który obejmuje samodzielną władzę. W obronie Zbigniewa występuje cesarz niemiecki Henryk V, dokonując w 1109 roku najazdu na państwo Piastów. Działania wojenne toczyły się na Śląsku (obrona Głogowa, Bytomia, Wrocławia). Bolesław Krzywousty miał zwyciężyć Niemców w bitwie na Psim Polu, co jest najprawdopodobniej jedynie legendą. Ostatecznie cesarz wycofał się, a Zbigniew po powrocie do Polski został przez brata oślepiony i wkrótce zmarł.

Klątwa kościelna[edytuj | edytuj kod]

Za zbrodnię tę Bolesław został obłożony klątwą kościelną, co zwalniało wszystkich poddanych z obowiązku posłuszeństwa. By klątwa została zdjęta, Bolesław zaczął pościć i rozdawać jałmużnę. To jednak nie wystarczyło i zdesperowany książę udał się z pielgrzymką na Węgry do klasztoru świętego Idziego. Musiał jednak szybko wracać, gdyż pod jego nieobecność w kraju wrzało. Ostatecznie boso podążył do Gniezna do grobu św. Wojciecha, gdzie przez 4 dni pościł, leżąc w popiele i włosienicy, nie rozmawiał z ludźmi, rozdając jałmużnę ubogim i możnym. Poświęcenie to pomogło i klątwa została zdjęta.

Polityka wobec Pomorza[edytuj | edytuj kod]

Bolesław Krzywousty odzyskał w 1116 roku Pomorze Gdańskie, a w latach 1121-1122 zhołdował Pomorze Zachodnie, czyniąc tamtejszego księcia Warcisława swym lennikiem. Aby silniej związać Pomorze z państwem Piastów, Bolesław zorganizował misję chrystianizacyjną. Pierwsza, prowadzona przez Bernarda Hiszpana nie przyniosła żadnych efektów. Dwie następne w latach 1124-1128 odbył biskup Otto z Bambergu. Udał się on m.in. do Pyrzyc, Stargardu, Wolina, Szczecina i Kołobrzegu. Ostatecznie udzielił on chrztu Pomorzanom, którzy uznali chrześcijaństwo za religię oficjalną.

Inne wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

W 1117 roku Bolesław stłumił bunt wojewody Skarbimira, oślepiając go i przejmując jego majątek. W roku 1129 zawarł sojusz z Danią. Pod koniec życia Bolesław musiał walczyć o utrzymanie niezależności polskiego Kościoła. Spotkanie w Merseburgu z cesarzem Lotarem III w 1135 potwierdziło niezależność polskiej organizacji kościelnej od arcybiskupstwa w Magdeburgu. Na jego dworze pisał Gall Anonim – pierwszy polski kronikopisarz.

Testament Bolesława Krzywoustego (1138)[edytuj | edytuj kod]

W swym testamencie z 1138 roku, zwanym również statutem, Krzywousty wprowadził w Polsce zasadę senioratu, chcąc w ten sposób zachować jedność państwa i zapobiec walkom o władzę między synami. Wydzielił im dziedziczne dzielnice: Władysławowi Wygnańcowi – Śląsk (ze stolicą we Wrocławiu), Bolesławowi Kędzierzawemu – Mazowsze (ze stolicą w Płocku), Mieszkowi Staremu – Wielkopolskę (ze stolicą w Poznaniu), Henrykowi Sandomierskiemu – Ziemię Sandomierską (Sandomierz). Najstarszy z Piastów (senior) miał być księciem zwierzchnim (princepsem), władającym dzielnicą senioralną – Małopolską i Pomorzem Gdańskim, oraz być zwierzchnikiem krewnych oraz książąt Pomorza Zachodniego. Być może część terytorium (najprawdopodobniej Ziemię Łęczycką) otrzymała wdowa po Bolesławie – Salomea, jako tzw. oprawę wdowią. Ziemie te miały być po jej śmierci włączone do dzielnicy senioralnej. Bolesław miał także syna, Kazimierza który urodził się jako pogrobowiec, więc nie został uwzględniony w testamencie.

Testament Bolesława Krzywoustego zapoczątkował w Polsce okres rozbicia dzielnicowego zwanego również rozdrobnieniem feudalnym. Rozbicie dzielnicowe było częstą sytuacją w średniowiecznej Europie – występowało m.in. na Rusi, Węgrzech i w Niemczech. Po śmierci Bolesława władzę jako książę zwierzchni objął Władysław II Wygnaniec.