Powiat kolski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Powiat kolski
Herb Flaga
Herb powiatu Flaga powiatu
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
Województwo wielkopolskie
Siedziba władz powiatu Koło (województwo wielkopolskie)
Starosta Wieńczysław Oblizajek
Powierzchnia 1011,03 km²
Ludność (2006)
 • liczba
 • gęstość
88 759
87,79 osób/km²
Urbanizacja 38,33%
Tablica rejestracyjna PKL
Gminy powiatu
gminy miejskie 1
miejsko-wiejskie 3
wiejskie 7
Adres starostwa
powiatowego		 ul. Sienkiewicza 21/23
62-600 Koło (województwo wielkopolskie)
Strona internetowa powiatu
Gmach Starostwa Powiatowego w Kole
Portal Powiat kolski
Portal:
Powiat kolski

Powiat kolski – powiat w Polsce, we wschodniej części województwa wielkopolskiego, z siedzibą w Kole; przywrócony w wyniku reformy administracyjnej przeprowadzonej w 1999.

Powiat kolski powstał w 1867 w wyniku wydzielenia z wschodniej części powiatu konińskiego w guberni kaliskiej Królestwa Polskiego[1].

Przez powiat kolski przebiega autostrada A2 i droga krajowa nr 92 oraz linia kolejowa nr 3 (Warszawa–Kunowice) i linia kolejowa nr 131 (magistrala węglowa Chorzów–Tczew).

Spis treści

[edytuj] Demografia

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
Ogółem 88 851 100 45 425 51,1 43 426 48,9
Miasto 33 999 100 17 900 52,6 16 099 47,4
Wieś 54 852 100 27 525 50,2 27 327 49,8

Głównym zajęciem mieszkańców powiatu jest rolnictwo i przemysł, głównie wydobywczy (sól kamienna), ceramiczny i spożywczy.[potrzebne źródło]

[edytuj] Geografia

Pod względem ukształtowania powierzchni powiat kolski to obszar typowo nizinny. Na jego terenie znajdują się Kotlina Kolska i Wysoczyzna Kłodawska (Nizina Południowowielkopolska) oraz Pojezierze Kujawskie. Najważniejszą rzeką regionu jest Warta oraz jej dopływy Ner, Rgielewka i Kiełbaska oraz przepływająca przez północne krańce powiatu Noteć. Powiat kolski graniczy z powiatami: konińskim, tureckim (województwo wielkopolskie), kutnowskim, łęczyckim, poddębickim (województwo łódzkie), radziejowskim oraz włocławskim (województwo kujawsko-pomorskie).

[edytuj] Największe miejscowości

[edytuj] Historia

Ludność i powierzchnia
powiatu kolskiego
Rok Ludność Powierzchnia
(km²)
1870 79 813 1250
1875 84 510 1250
1909 118 385 1250
1914 144 711 1250
1921 112 280 1270
1931 119 400 1220
1945 89 220 1097
1962 94 400 1081
1971 94 200 1084
2006 88 759 1011

W okresie kształtowania się podziału administracyjnego państwa polskiego, to jest w czasach panowania Bolesława Chrobrego, większość dzisiejszego powiatu z obecnym miastem Koło należała do kasztelanii lądzkiej i wchodziła w skład Wielkopolski. Lubotyń, Brdów i Przedecz należały do Kujaw, z kolei Dąbie i Kłodawa do kasztelanii łęczyckiej. Po reformie administracji państwowej w XIV wieku Ziemia Kolska znalazła się w powiecie konińskim, województwie kaliskim. Po drugim rozbiorze została włączona do tzw. Prus Południowych. Na mocy decyzji kongresu wiedeńskiego z 1815 r. ziemie te stanowiły część zaboru rosyjskiego w ramach Królestwa Polskiego. W wyniku dokonanego podziału administracyjnego Królestwa w 1837 r. Ziemia Kolska znalazła się w granicach guberni mazowieckiej.

Historycznym wydarzeniem w dziejach Ziemi Kolskiej, w szczególności w sprawach administracyjnych, było utworzenie powiatu kolskiego. Stało się to na mocy Najwyższego Ukazu carskiego z grudnia 1866 r. o nowym podziale administracyjnym Królestwa Polskiego. Powstał on z części dotychczasowych powiatów: konińskiego (miasta Koło i Brudzew oraz 7 gmin wiejskich), łęczyckiego (miasta Dąbie, Grzegorzew i Kłodawa oraz 5 gmin wiejskich) i włocławskiego (miasta Babiak, Brdów, Izbica Kujawska i Sompolno oraz 2 gminy wiejskie). W skład powiatu nie weszły Przedecz (powiat włocławski) oraz Dzierzbice i Chodów (powiat kutnowski). Ogółem powiat kolski obejmował 9 miast, 14 gmin wiejskich i 470 wsi, liczył 1250 km² obszaru i zamieszkiwany był przez 79 813 (1869). W roku 1870, mocą kolejnego ukazu carskiego, kilka miast zdegradowano do rangi wsi i przyłączono je do gmin wiejskich. Od 1870 r. podział administracyjny powiatu był następujący:

W czasie I wojny światowej ziemie te były pod okupacją cesarskich Niemiec i powiat kolski został włączony do gubernatorstwa we Włocławku. Ustawą sejmową z 2 sierpnia 1919 r. utworzono województwo łódzkie, w skład którego wszedł powiat kolski. W 1921 r. powiat ogółem zamieszkiwało 112 280 osób, z czego Polacy stanowili 86,5%, Żydzi 7,71% i Niemcy 5,75%. Stan taki utrzymywał się do 1 kwietnia 1938 r., kiedy powiat kolski – pomniejszony o gminy Koźmin i Brudzew – włączono do województwa poznańskiego. W okresie okupacji hitlerowskiej powiat kolski znalazł się w Kraju Warty.

Po wyzwoleniu spod panowania niemieckiego przywrócono stan sprzed 1 września 1939 r. W okresie II wojny światowej i w pierwszych latach po wyzwoleniu nastąpiły ogromne zmiany demograficzne, tak pod względem liczby mieszkańców, jak i składu narodowo-wyznaniowego. Ludność żydowska w znacznej większości zginęła w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem. Według spisu z 1 lutego 1945 r. powiat zamieszkiwało ogółem 89 220 osób, w tym 90% Polaków i 9,5% Niemców. W tym czasie nie odnotowano żadnego mieszkańca obywatelstwa żydowskiego. Pod względem wyznaniowym znaczną większość stanowili rzymscy katolicy. Powierzchnia wynosiła 1097 km². Powiat kolski w niezmienionym kształcie (od 1938 r.) funkcjonował do 28 maja 1975 r., kiedy to wprowadzono nowy podział administracyjny, likwidując powiaty i tworząc nowe 49 województw. Wówczas większa część obszaru dawnego powiatu kolskiego znalazła się w województwie konińskim, jedynie okolice Izbicy Kujawskiej weszły w skład województwa włocławskiego.

Powiat kolski ponownie utworzono 1 stycznia 1999 r. Obecnie administracyjnie jest częścią województwa wielkopolskiego. Zamieszkuje go ponad 88 tys. mieszkańców. Obejmuje powierzchnię 1011 km². W skład powiatu wchodzi 11 gmin (7 wiejskich: Babiak, Chodów, Grzegorzew, Koło, Kościelec, Olszówka i Osiek Mały; 3 miejsko-wiejskie: Dąbie, Kłodawa i Przedecz; 1 miejska: miasto Koło).

Starostowie

  • 1999–nadal – Wieńczysław Oblizajek (PSL)

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Podział administracyjny

Podział administracyjny powiatu kolskiego
herb gmina miejscowość
gminna		 rodzaj
gminy		 powierzchnia
km²		 ludność
(2004)		 gęstość
os./km²
POL Babiak COA.svg
 gmina Babiak Babiak wiejska 133,58 7 901 59,1
POL gmina Chodów COA.jpg
 gmina Chodów Chodów wiejska 77,97 3 529 45,3
POL Dąbie COA.svg
 gmina Dąbie Dąbie miejsko-wiejska 130,06 6 717 51,6
POL Grzegorzew COA.svg
 gmina Grzegorzew Grzegorzew wiejska 73,43 5 572 75,9
POL Kłodawa COA.svg
 gmina Kłodawa Kłodawa miejsko-wiejska 128,97 13 369 103,7
POL Koło COA.svg
 miasto Koło - miejska 13,85 23 251 1678
POL gmina Koło COA.png
 gmina Koło Koło wiejska 101,88 6 952 68,2
POL gmina Kościelec COA.svg
 gmina Kościelec Kościelec wiejska 105,9 6 620 62,5
POL gmina Olszówka COA.jpg
 gmina Olszówka Olszówka wiejska 81,54 4 807 59,1
Blank.png
 gmina Osiek Mały Osiek Mały wiejska 87,33 5 841 66,9
POL Przedecz COA.svg
 gmina Przedecz Przedecz miejsko-wiejska 76,52 4 327 56,5

[edytuj] Turystyka

Ruiny zamku w Kole
Kościół farny w Kole
Kościół i klasztor bernardynów w Kole
Kościół Wniebowzięcia NMP w Kłodawie
Klasycystyczny ratusz w Dąbiu
Kościół Świętej Rodziny w Przedczu
Pomnik na terenie byłego niemieckiego obozu zagłady Kulmhof
Sanktuarium MB Zwycięskiej w Brdowie
Jezioro Brdowskie
Eklektyczny pałac w Kościelcu
Ruiny zamku w Borysławicach
Autostrada A2 w okolicach Polic Mostowych
Kopalnia Soli Kłodawa
Kopalnia Węgla Brunatnego Konin o/Drzewce - w budowie

Powiat kolski nie jest obszarem o dużym potencjale turystycznym. Obecnie najważniejszym ośrodkiem turystycznym regionu jest stolica – Koło, ośrodek zagłady w Chełmnie, kopalnia soli w Kłodawie oraz miejscowości położone nad brzegiem jezior: Brdów (Jezioro Brdowskie), Przedecz (Jezioro Przedeckie), Lubotyń (Jezioro Lubotyńskie). Obecnie trwają prace nad utworzeniem w kłodawskiej kopalni uzdrowiska.

[edytuj] Muzea

[edytuj] Zabytki

[edytuj] Gospodarka

Na terenie powiatu istnieje kilkanaście prężnie działających zakładów przemysłowych, których wyroby znane są nie tylko w Polsce, ale także w Europie. Działające firmy wzmagają potencjał gospodarczy i przyczyniają się do jego rozwoju. Do największych należy zaliczyć: Sanitec Koło, Zakłady Mięsne "Sokołów" i Wood Mizer (Koło), kopalnia soli (Kłodawa) i Bovinas (Chodów).

W powiecie, powstała Kolska Izba Gospodarcza. Zrzesza ona większość przedsiębiorców z terenu powiatu kolskiego. Reprezentuje miejscowe firmy i dba o ich interesy. Czynnie promuje swoje wyroby poprzez uczestnictwo w targach, wystawach.

W regionie nie ma zbyt wielu bogactw naturalnych. W rejonie Kłodawy występują duże pokłady soli kamiennej, natomiast w gminie Osiek Mały złoża węgla brunatnego. Istnieje możliwość wykorzystania źródeł wód geotermalnych, których znaczne pokłady znajdują się na terenie miasta Koła oraz gminy Dąbie.

[edytuj] Transport

[edytuj] Drogi

Główną trasą drogową powiatu kolskiego jest droga krajowa 92 (dawna droga krajowa nr 2) Poznań-Warszawa przebiegająca z zachodu na wschód powiatu, przez dwa główne miasta Koło i Kłodawę. Przez południowe krańce przebiega 25 km odcinek autostrady A2, na której znajdują się dwa zjazdy na teren powiatu: węzeł Koło i węzeł Dąbie.

Od drogi krajowej 92 odchodzą drogi wojewódzkie:

263 Dąbie – Kłodawa – Sompolno – Słupca,

270 Koło – Brdów - Izbica Kujawska - Lubraniec - Brześć Kujawski,

470 Kościelec – Turek – Kalisz,

473 Koło – Łask.

Przez powiat przebiega także:

269 Sompolno – Izbica Kujawska – Kowal.

[edytuj] Kolej

Głównymi stacjami kolejowymi powiatu są Koło i Kłodawa, które powstały w 1922 r. Położone są przy linii kolejowej nr 3: Frankfurt nad Odrą-Warszawa. Oprócz nich, na tej linii znajdują się jeszcze stacje: Budki Nowe, Barłogi i Turzynów.

Z południa na północ powiatu przebiega linia kolejowa tzw. Magistrala węglowa z Chorzowa do Gdyni. Przy tej trasie położone są stacje: Babiak, Lipie Góry, Ponętów i Dąbie nad Nerem.

[edytuj] Edukacja

Szkoły wyższe
Szkoły ponadgimnazjalne

Przypisy

  1. ↑ Leonard de Verdmon-Jacques, Stanisław Graeve: Przewodnik po Guberni Kaliskiej z kolorowaną szczegółową mapą miast, osad, wsi. Cz. 1: Dział informacyjno-statystyczny. Warszawa: Stanisław Graeve, 1912, s. 6. 

[edytuj] Bibliografia

  • Józef Burszta. 600 lat miasta Koła. Poznań 1963
  • Piotr Maluśkiewicz. Województwo konińskie. Warszawa-Poznań 1983
  • Piotr Maluśkiewicz. Ziemia konińska: przewodnik turystyczny. Konin 1997
  • Józef Stanisław Mujta. 635 lat miasta Koła. Koło 1997
  • Liczne informatory wydawane przez Urząd Miasta, Starostwo Powiatowe w Kole i Towarzystwo Przyjaciół Miasta Koła

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Województwo wielkopolskie
Powiaty grodzkie herb województwa wielkopolskiego
Powiaty ziemskie
p • d • e
Powiat kolski
Miasta POL powiat kolski COA.svg
Byłe miasta
Gminy miejskie
Gminy miejsko-wiejskie
Gminy wiejskie
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Powiat_kolski&oldid=29581673”
Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Drukuj lub eksportuj
Narzędzia
W innych językach