Września

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Września
Zabytkowy ratusz z 1910 – siedziba władz miejskich Wrześni
Zabytkowy ratusz z 1910 – siedziba władz miejskich Wrześni
Herb
Herb Wrześni
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat wrzesiński
Gmina Września
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1256
Prawa miejskie 1375
Burmistrz Tomasz Kałużny
Powierzchnia 12,73 km²
Wysokość 90-110 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

29 144
2289 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 61
Kod pocztowy 62-300
Tablice rejestracyjne PWR
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Września
Września
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Września
Września
Ziemia 52°20′N 17°35′E/52,333333 17,583333Na mapach: 52°20′N 17°35′E/52,333333 17,583333
TERC
(TERYT)
4303930054
Hasło promocyjne: Miasto w centrum zainteresowania
Urząd miejski
ul. Ratuszowa 1
62-300 Września
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Września w Wikisłowniku
Strona internetowa
Rynek
Ulica Kościelna
Budynek Starostwa Powiatowego

Września (niem. Wreschen) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie wrzesińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Września. Położone 50 km na wschód od Poznania, nad rzeką Wrześnicą.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 29 144 mieszkańców[1]. Ważny węzeł komunikacji drogowej i kolejowej. Okolica równinna, rolnicza.

Herb miasta – biała róża na czerwonym tle. Wywodzi się on z rodowego herbu Porajów – rodu będącego pierwszym właścicielem Wrześni.

W latach 1993-2009 we Wrześni przeprowadzano prawybory polityczne – parlamentarne, prezydenckie oraz do Parlamentu Europejskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosi 12,73 km²[2].

Miasto znajduje się przy międzynarodowej trasie E30autostradzie A2 na odcinku PoznańWarszawa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wykopaliska archeologiczne świadczą o pojawieniu się na tym terenie pierwszych grup ludzkich w środkowej epoce kamiennej – mezolicie (8000-2500 lat p.n.e.). Z epoki tej pochodzi m.in. osada wydmowa z Tarnowej pod Pyzdrami, stąd w archeologii stosuje się określenie "kultura tarnowska". Ciągłość osadnictwa potwierdzają znaleziska z epoki brązu i żelaza. Nieopodal Wrześni znajduje się Giecz – jeden z najważniejszych w średniowieczu grodów książęcych i siedziba kasztelanii. Za czasów Bolesława Chrobrego, według Galla Anonima gród skupiał 2300 wojowników. Coraz głośniej mówi się też o grodzisku w Grzybowie – wiosce położonej między Wrześnią a Gnieznem. Gród ma imponujące wymiary (4,7 hektara), a jego położenie blisko Gniezna, Giecza i Ostrowa Lednickiego świadczy o tym, iż musiał pełnić ważną rolę w okresie formowania się państwa polskiego. Najstarsze materiały dendrologiczne datuje się na rok 923.

Pierwsza wzmianka o Wrześni pochodzi z 1256. Lokacja miasta nastąpiła w poł. XIV w. Miasto rozwinęło się na planie owalnicy wzdłuż traktu handlowego łączącego Kalisz z Gnieznem, opodal skrzyżowania ze szlakiem Poznań – Łęczyca. Korzystne położenie miasta sprzyjało rozwojowi handlu i rzemiosła. W 1580 było tu 60 rzemieślników. Podczas wojny szwedzkiej w 1656 miasto zostało poważnie zniszczone. W latach 1807-1815 Września wchodziła w skład Księstwa Warszawskiego.

W wyniku II rozbioru Polski w 1793 miasto zostało włączone do Królestwa Prus. Podczas Wiosny Ludów mieścił się tutaj obóz powstańczy. W drugiej połowie XIX w. istniało kilka zakładów przemysłowych: fabryka obuwia, fabryka powozów, betoniarnia, mleczarnia, cukrownia. Powstało również w tym okresie połączenie kolejowe Gniezno – Września – Oleśnica oraz Poznań – Września – Strzałkowo.

Międzynarodową uwagę przyciągnął strajk dzieci we Wrześni, który rozpoczął się 20 maja 1901 Niemiecki nauczyciel wymierzył karę cielesną dzieciom za odmowę odpowiadania w języku niemieckim na lekcji religii. Zastrajkowało wówczas 118 uczniów i uczennic. Ich rodziców władze niemieckie ukarały więzieniem. Za przykładem dzieci wrzesińskich poszli uczniowie w innych szkołach zaboru pruskiego. W 1906 opór dzieci, podtrzymywany przez rodziców, przybrał postać powszechnego strajku. W fazie największego jego nasilenia strajkowało ok. 75 tys. dzieci w ok. 800 szkołach (na łączną ilość 1100 szkół).

W 1905 w mieście (noszącym wówczas nazwę Wreschen) mieszkało 7007 osób, w tym 65,4% Polaków, 28,9% Niemców i 5,5% Żydów[3], natomiast w całym ówczesnym powiecie wrzesińskim Polacy stanowili 85,6% (1890). Ponad stuletnie panowanie pruskie zakończył wybuch powstania wielkopolskiego. Po rozbrojeniu garnizonu pruskiego 28 grudnia 1918. Września powróciła pod władzę polską.

W 1920 podczas wojny polsko-bolszewickiej, po odezwie Rady Obrony Państwa z dnia 1 lipca 1920, z inicjatywy hr. Stanisława Mycielskiego, mieszkańcy ziemi wrzesińskiej utworzyli Legię Ochotniczą Wrzesińską, która brała czynny udział w walkach w obronie Polski.

W latach międzywojennych Września była miastem handlowo-rzemieślniczym, zamieszkanym przez Polaków, Żydów i Niemców. W związku z tym w mieście istniały wówczas: kościół rzymskokatolicki, kościół ewangelicki i synagoga. W tym okresie na terenie Wrześni działało aktywnie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół".

1 września 1939 bombowce hitlerowskie zburzyły cukrownię. 5 września Niemcy zbombardowali węzeł kolejowy we Wrześni, strategiczny punkt gdyż krzyżowały się tu i łączyły linie wschód-zachód (Warszawa-Poznań) oraz północ-południe (Gdynia-Katowice). Miasto zajęli Niemcy i włączyli w obszar Kraju Warty. Wielu mieszkańców wysiedlono. 22 stycznia 1945 do miasta wkroczyli żołnierze 1 armii pancernej gen. M. Katukowa, kończąc tym samym okres niemieckiej okupacji.

Po wojnie nastąpiła intensywna rozbudowa i modernizacja przemysłu, gospodarki komunalnej, zaplecza socjalnego i kulturalnego, szkolnictwa i węzła komunikacyjnego. Powstała m.in. fabryka głośników Tonsil. Powstały osiedla o zabudowie blokowej oraz willowej. Utworzono Jezioro Wrzesińskie – zalew na rzece Wrześnicy (26 ha, 3 km dł.), a przy nim niewielki ośrodek wypoczynkowy. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Od 2014 pod Wrześnią trwa budowa fabryki samochodów koncernu Volkswagen AG. Pierwsze samochody mają zjechać z linii produkcyjnej pod koniec 2016[4].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według stanu na dzień 30 listopada 2008 w mieście zamieszkiwało 28922 osób, w tym 15117 kobiet i 13805 mężczyzn.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta znajduje się 14 obiektów zabytkowych:[5]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Obecnie na terenie Wrześni działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Pomniki przyrody[edytuj | edytuj kod]

Platan we Wrześni

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

EP09 i EU44 z TLK - widok od strony peronów

Września usytuowana jest przy autostradzie A2, która łączy Berlin z Warszawą. Przez miasto przebiegają drogi krajowe:

oraz drogi wojewódzkie:

Przez miasto przebiega również linia kolejowa nr 281: Oleśnica – Chojnice, a w odległości ok. 1,5 km na północ od stacji przebiega linia kolejowa nr 3 Warszawa Zachodnia – Poznań Główny – Kunowice. Połączenie z tą linią zapewnia łącznica kolejowa nr 807 i 808.

Komunikację autobusową w mieście i powiecie zapewnia lokalny oddział PKS Gniezno. Można spotkać tu także autobusy PKS Poznań, PKS Łodź, PKS Turek, PKS Włocławek, PKS Konin i inne.

Września posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Poznaniem, Gnieznem, Krakowem, Łodzią, Koninem, Turkiem, Włocławkiem, Szczecinem, Kielcami, Kaliszem i inne. Najwazniejsze kierunki lokalne to Słupca, Miłosław, Pyzdry, Orzechowo, Witkowo, Czerniejewo i Środa Wielkopolska. Autobusy lokalne nie kursują w niedziele i święta.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Edukacja we Wrześni.
  • Wyższa Szkoła Handlu i Rachunkowości w Poznaniu, Wydział Zamiejscowy we Wrześni
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych we Wrześni (opieka naukowo-dydaktyczna: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza)
  • Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza we Wrześni
  • Zespół Szkół Politechnicznych im. Bohaterów Monte Cassino we Wrześni
  • Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. gen. dr. Romana Abrahama we Wrześni
  • Zespół Szkół Zawodowych nr 2 we Wrześni
  • Zespół Szkół Zawodowych Specjalnych we Wrześni
  • Szkoła Policealna nr 1 we Wrześni
  • Szkoła Policealna nr 2 dla Dorosłych we Wrześni
  • Niepaństwowe Policealne Studium Bezpieczeństwa i Higieny Pracy we Wrześni
  • Niepaństwowe Policealne Studium Rolnicze we Wrześni
  • Niepaństwowe Policealne Studium Ekonomiczne we Wrześni
  • Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika we Wrześni
  • Gimnazjum nr 2 im. Andrzeja Prądzyńskiego we Wrześni
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 1 im. 68 Wrzesińskiego Pułku Piechoty we Wrześni
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 2 im. Dzieci Wrzesińskich we Wrześni
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 6 im. Jana Pawła II we Wrześni
  • Przedszkole nr 1 "Słoneczko" we Wrześni
  • Przedszkole nr 3 "Mali Przyrodnicy" we Wrześni
  • Przedszkole nr 4 "Miś Uszatek" we Wrześni
  • Przedszkole nr 6 "Pszczółka Maja" we Wrześni

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Media lokalne[edytuj | edytuj kod]

  • "Wieści z Ratusza" – Biuletyn Informacyjny Urzędu Miasta i Gminy we Wrześni
  • "Przegląd Powiatowy" – Biuletyn Informacyjny Starostwa Powiatowego we Wrześni
  • "Wiadomości Wrzesińskie" – tygodnik lokalny
  • "Bezpłatna Gazeta Wielkopolska" – dwutygodnik regionalny
  • NowaWrzesnia.pl – Lokalny portal informacyjny

Organizacje społeczne[edytuj | edytuj kod]

Sport i turystyka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Sport we Wrześni.
  • Miejski Klub Sportowy Victoria Września
  • Klub Piłki Siatkowej Progress
  • Klub Szachowy Wrzos
  • Klub Szachowy UKS Żak Września
  • Ludowy Uczniowski Klub Sportowy Orkan
  • Wrzesiński Klub Karate Do Shotokan
  • Wrzesińskie Towarzystwo Piłki Nożnej w Futsalu
  • Wrzesiński Klub Tenisa Stołowego
  • Wrzesińska Grupa Płetwonurków Aqua
  • Oddział PTTK we Wrześni im. Henryka Kamińskiego
  • Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Sokół
  • Wrzesińskie Towarzystwo Tenisowe
  • Wrzesiński Klub Koszykówki
  • Klub Sportowy Kosynier
  • Ludowy Klub Sportowy Błękitni
  • Klub Strzelectwa Myśliwskiego Trap
  • Kurkowe Bractwo Strzeleckie
  • Stowarzyszenie Born to ride
  • Polski Związek Wędkarski koło Września
  • Uczniowski Klub Sportowy Tiger Taekwondo
  • Uczniowski Klub Sportowy Żak
  • Uczniowski Klub Jeździecki Parkur
  • Wrzesińska Brygada Kolarska
  • Stadion Miejski
  • Basen Miejski "Łazienki"
  • Świat Wodny Cenos (kryta pływalnia)
  • Wrzesińskie Zrzeszenie Miłośników Fantastyki
  • Klub Biegacza Kosynier

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Znani ludzie związani z Wrześnią[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 grudnia 2009). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 107. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  3. Na podstawie danych ze spisu powszechnego z 1905, według deklarowanego języka ojczystego i religii; część ludności zadeklarowała więcej niż jeden język ojczysty, Gemeindelexikon für das Königreich Preußen. Heft V. Provinz Posen, Berlin 1908.
  4. Fabryka Volkswagena (pol.). wrzesnia.naszemiasto.pl, 2014-03-18. [dostęp 2014-09-05].
  5. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo wielkopolskie (pol.). 30 czerwca 2014. [dostęp 2012-06-22]. s. 257.
  6. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 6 czerwca 2014.
  7. Koncert Muzykujących Skrzatów. 2013-09-20.
  8. Szymon Krajniak: Historia miasta
  9. Informacja o umowie partnerskiej Września-Bruz z 2007
  10. Szymon Krajniak: Historia miasta

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]