Fidel Castro

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fidel Castro
Fidel Castro5 cropped.JPG
Data i miejsce urodzenia 13 sierpnia 1926
Birán
Kuba Przewodniczący Rady Państwa Republiki Kuby
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Kuby
Okres urzędowania od 2 grudnia 1976
do 24 lutego 2008
Poprzednik Osvaldo Dorticós Torrado[1]
Następca Raúl Castro
Kuba Pierwszy Sekretarz Komunistycznej Partii Kuby
Okres urzędowania od 3 października 1965
do 19 kwietnia 2011
Poprzednik urząd utworzony
Następca Raúl Castro
Kuba Przewodniczący Rady Ministrów Republiki Kuby
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Kuby
Okres urzędowania od 2 grudnia 1976
do 24 lutego 2008
Poprzednik on sam jako premier
Następca Raúl Castro
Kuba Premier Kuby
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Kuby
Okres urzędowania od 16 lutego 1959
do 2 grudnia 1976
Poprzednik José Miró Cardona
Następca on sam jako Przewodniczący Rady Ministrów
Odznaczenia
Order José Martí Medal XX-lecia Rewolucyjnych Sił Zbrojnych (Kuba) Medal Pamiątkowy 50-tej Rocznicy 26 Lipca (Kuba) Order Agostinha Neto (Angola) Order Belize Order Georgi Dymitrowa (Bułgaria) Order Białego Lwa I Klasy (CSRS) Order Klementa Gottwalda (Czechosłowacja) Honorowa Nagroda Dominiki (Dominika) Krzyż Wielki ze Złotą Gwiazdą Orderu Zasługi Duarte, Sáncheza i Melli (Dominikana) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Etiopii Wielka Kollana Orderu Quetzala (Gwatemala) Order Gwiazdy Indonezji IV klasy Order Jamajki Order Zasługi (Jamajka) Order Jugosłowiańskiej Wielkiej Gwiazdy (Jugosławia) Order Angkor (Kampucza) Kollana Orderu Niepodległości (Katar) Order Flagi Narodowej I klasy (KRLD) - dwukrotnie Order Odwagi (Libia) Order Korony Królestwa (Malezja) Krzyż Wielki Orderu Narodowego (Mali) Kollana Orderu Azteków (Meksyk) Order Prastarej Welwitschii Mirabilis (Namibia) Order Augusto Césara Sandino I klasy (Nikaragua) Order Karola Marksa (NRD) Krzyż Wielki Klasy Specjalnej Orderu Omara Torrijosa Herrery (Panama) Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wielki Orderu Dobrej Nadziei (RPA) Order Towarzyszy O. R. Tambo I klasy (Republika Południowej Afryki) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Rumunii Order Gwiazdy Somalii Wielka Kollana Orderu Timoru Wschodniego Order Za Zasługi I klasy (Ukraina) Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy (Ukraina) Wielka Kollana Orderu Wyzwoliciela (Wenezuela) Wielka Kollana Orderu Kongresu Angostury (Wenezuela) Order Flagi Węgierskiej Republiki Ludowej I klasy (Węgry) Order Hồ Chí Minha (Wietnam) Kollana Orderu Orła Zambii Order Lenina Order Rewolucji Październikowej (ZSRR)
Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego (ZSRR) Międzynarodowa Leninowska Nagroda Pokoju (ZSRR)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Kopia listu napisanego przez 12-letniego Castro do ówczesnego prezydenta Stanów Zjednoczonych, Franklina Delano Roosevelta, w którym wyraża on podziw i prosi o 10-dolarowy banknot. Jeśli chcesz, to prześlij mi 10 zielonych dolarów amerykańskich, ponieważ nigdy nie widziałem takiego banknotu (...). Dziękuję i do widzenia. Twój przyjaciel, Fidel Castro

Fidel Alejandro Castro Ruz (ur. 13 sierpnia 1926 w Biránie) – kubański polityk i prawnik, od 1 stycznia 1959 do 24 lutego 2008 przewodniczący Rady Państwa i premier Republiki Kuby, pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii Kuby i przywódca rewolucji kubańskiej (El Máximo Lider). Z racji przewodzenia Armii Powstańczej w latach 1956-1959 popularnie nazywany El Comandante.

Castro jest kontrowersyjną postacią, oklaskiwany przez jednych jako orędownik antyimperializmu, humanitaryzmu, socjalizmu i ekologii, ale postrzegany przez innych jako dyktator, który nadzorował łamanie praw człowieka na Kubie. Poprzez swoje działania i pisma miał wpływ na wiele osób i grup na całym świecie, np. na Hugona Cháveza, Nelsona Mandelę i Daniela Ortegę.

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Castro urodził się jako syn Ángela Castro y Argiza, zamożnego plantatora trzciny cukrowej w okolicach Birán w prowincji Oriente, który przybył na Kubę z hiszpańskiej Galicji. Ochrzczono go, gdy miał ok. 6 lat, a ojcem chrzestnym został Luis Hibbert, konsul haitański[2]. Młody Castro otrzymał jednak imię po niedoszłym ojcu chrzestnym, Fidelu Pino Santosie, przyjacielu ojca Fidela, milionerze i polityku, członkowi Izby reprezentantów z ramienia Partii Liberalnej.

Jako dziecko pracował przy uprawie trzciny. W wieku 6 lat udało mu się przekonać rodziców, by wysłali go do szkoły. Uczęszczał do jezuickich Colegio Lasalle i Colegio Dolores w Santiago de Cuba. W 1942 r. rozpoczął naukę w Colegio Belen, należącej do jezuitów szkole średniej w Hawanie. Dwa lata później zdobył tytuł najlepszego sportowca szkoły. Młody Castro szczególnie upodobał sobie baseball. Według popularnej na Kubie opowieści przebywał nawet na testach w drużynie Washington Senators, lecz nie zdecydowano się na podpisanie z nim kontraktu[3].

Ogromny wpływ na poglądy Castro miały pisma José Martiego[4]. W 1945 roku rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Hawanie, gdzie zaczął zdobywać świadomość polityczną. Pięć lat później, po ukończeniu studiów, otworzył wraz z dwoma partnerami kancelarię prawną. Castro jest doktorem prawa cywilnego i magistrem prawa dyplomatycznego. Jako prawnik poświęcił się obronie praw biedoty.

Castro chciał wystartować w wyborach parlamentarnych w 1952 roku, jednak generał Fulgencio Batista obalił rząd prezydenta Socarrása i odwołał wybory. Castro oskarżył wówczas przed sądem dyktatora o złamanie konstytucji. Sąd odrzucił oskarżenie.

Walka z dyktaturą Batisty[edytuj | edytuj kod]

Nie widząc prawnych sposobów walki z dyktaturą, Castro zorganizował 165-osobowy oddział, który 26 lipca 1953 roku zaatakował koszary Moncada w prowincji Oriente. Atak się nie powiódł. Połowa atakujących zginęła. Castro i jego brat Raúl zostali schwytani. Fidela skazano na 15 lat więzienia. Na mocy amnestii opuścił zakład karny 15 maja 1955 roku.

Przez kilka następnych miesięcy Castro próbował walczyć z dyktaturą Batisty pokojowymi środkami. Gdy nie przyniosło to rezultatów, wyjechał do Meksyku, by zorganizować oddział partyzancki. Tam spotkał Ernesto "Che" Guevarę. Utworzyli Ruch 26 Lipca.

Castro i jego oddział, składający się z 81 ludzi, wylądowali na pokładzie jachtu "Granma" na północnym wybrzeżu prowincji Oriente 2 grudnia 1956 roku. Atak znowu się nie powiódł. Po starciach z armią pozostało przy życiu jedynie 12 partyzantów. Wycofali się w góry Sierra Maestra, gdzie kontynuowali walkę partyzancką.

Stopniowo siły Castro rosły, aż w końcu zgromadził on pod swoim dowództwem 800 ludzi i zaczął odnosić zwycięstwo za zwycięstwem. Z Kuby zaczęli uciekać rezydenci amerykańskiej zorganizowanej przestępczości (wyspa była wówczas popularnym miejscem spotkań amerykańskiej mafii). Na Kubie chętnie prowadzili interesy amerykańscy biznesmeni, a wyspa była także popularnym i tanim krajem dla turystyki amerykańskiej. W końcu, opuszczony przez USA, na ucieczkę zdecydował się (1 stycznia 1959 roku) Fulgencio Batista, co przypieczętowało zwycięstwo rewolucjonistów.

Historia rządów Castro[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym krajem na świecie, który uznał nowy rząd (7 stycznia 1959) były Stany Zjednoczone. Castro, który został premierem w lutym tego samego roku, cieszył się również poparciem Kościoła katolickiego.

Stosunki pomiędzy USA a Kubą zaczęły jednak szybko się psuć, gdy rząd kubański rozpoczął nacjonalizację amerykańskiej własności za zbyt małym, zdaniem Amerykanów, odszkodowaniem. Jej celem była poprawa tragicznych w owych czasach warunków życia miejscowej ludności. Jak pisał w "Fidel: Portret krytyczny" Tad Schultz: Castro miał obsesję poprawy społecznych i ekonomicznych warunków życia na Kubie.

W lutym 1960 roku Kuba nawiązała przyjazne stosunki z ZSRR. Gdy rząd w Hawanie podpisał umowę o kupnie rosyjskiej ropy i zaczął nawiązywać stosunki dyplomatyczne z kolejnymi państwami komunistycznymi, Stany Zjednoczone zerwały stosunki dyplomatyczne z Hawaną.

17 kwietnia 1961 roku w Zatoce Świń wylądowały, wspierane i dowodzone przez CIA siły, złożone m.in. z 1300 uchodźców kubańskich. Ich zadaniem było obalenie rządu Castro. Amerykanie liczyli na to, iż siły inwazyjne zostaną poparte przez miejscową ludność.

Inwazja nie powiodła się. CIA źle oceniła sytuację wewnętrzną na Kubie, a sam plan operacji po wielu modyfikacjach był z góry skazany na porażkę. Narastająca opozycja wobec dyktatury Castro była brutalnie tłumiona w zarodku, a postępująca militaryzacja kraju wykluczała możliwość obalenia Castro metodami partyzanckimi. Dodatkowo nie zdołano utrzymać tajności terminu desantu lub uzgodnić go z opozycją. 1500 osobowy oddział wysadzony w Zatoce Świń nie miał szans z kilkaset razy większą armią Castro, ukształtowanie terenu wykluczało podjęcie walk partyzanckich, a opozycja została sparaliżowana masowymi aresztowaniami dokonanymi na Kubie w przeddzień inwazji. W efekcie operacji Castro umocnił swoją władzę, a USA skompromitowały się na arenie międzynarodowej. Od tamtej pory Stany Zjednoczone nie przeprowadziły operacji wojskowej przeciwko Kubie na podobną skalę. Amerykanie skupili się na próbach zamachów na życie Castro. Zorganizowano ich już kilkadziesiąt, przeprowadzano również akcje terrorystyczne przeciwko ludności cywilnej (operacja "Mangusta").

W październiku 1962 roku doszło do kryzysu kubańskiego, związanego z odkryciem przez CIA konstrukcji, które mogły służyć Rosjanom do rozmieszczenia na Kubie rakiet balistycznych. Flota USA zablokowała Kubę, światu groził wybuch wojny atomowej. Napięcie zelżało, gdy Rosjanie oznajmili, że wycofują się ze swoich planów (w zamian za co USA musiało wycofać swoje rakiety balistyczne z Turcji). Od tamtej jednak pory stosunki kubańsko-amerykańskie cechuje duża wrogość. Stany Zjednoczone prowadzą z Kubą wojnę gospodarczą.

19 lutego 2008 Fidel Castro ogłosił swoją rezygnację z funkcji przewodniczącego Rady Państwa po 49 latach rządów. Pobił rekord świata w długości rządzenia wśród dyktatorów. Rządził Kubą od 1 stycznia 1959 roku do 24 lutego 2008 roku. Pobił rekord przywódcy KRLD, Kim Ir Sena, który rządził w latach 1948-1994. 24 lutego 2008 roku brat Fidela Raúl Castro został oficjalnie przywódcą Kuby.

Fidel Castro był pierwszym sekretarzem Komunistycznej Partii Kuby (PCC), jedynej partii na Kubie, od 1965 roku. Drugim sekretarzem był natomiast jego brat – Raúl Castro. 19 kwietnia 2011 roku Fidel Castro zrezygnował z funkcji pierwszego sekretarza Komunistycznej Partii Kuby na rzecz Raula Castro[5].

Polityka Castro[edytuj | edytuj kod]

Poglądy Castro ewoluowały od nacjonalistyczno-demokratycznych (przed obaleniem dyktatury i bezpośrednio potem) po komunistyczne[6]. Po rewolucji, Castro dążył do gospodarki centralnie planowanej, w tym celu znacjonalizował on znaczną jej część, jednak drobna własność prywatna w gospodarce pozostała. Po uchwaleniu konstytucji z 1992 roku, Kuba odeszła od tego modelu gospodarczego. Początkowo, po obaleniu Batisty, Castro odsunął się od władzy, jednak poparcie społeczne doprowadziło go do teki premiera. Później w wyniku wyborów został prezydentem, zyskując pełnię władzy.

Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, czy Castro był w początkowej fazie rewolucji komunistą. Można jedynie stwierdzić, że nie głosił komunistycznych lub socjalistycznych haseł i choć w jego otoczeniu znajdowali się zdeklarowani marksiści, tacy jak Che Guevara i jego brat Raúl Castro, opozycyjni politycy oraz CIA nie zaliczali go do komunistów. On sam stwierdził później, iż faktycznie był wówczas marksistą, jakkolwiek nie w pełni świadomym, a deklarując się jako komunista nie zdołałby zdobyć władzy, gdyż "w okresie walk powstańczych naród nie zrozumiałby jeszcze haseł socjalizmu, a proklamowanie takich haseł spowodowałoby bezpośrednią interwencję ze strony imperializmu". Castro, który zdobył popularność przede wszystkim jako bojownik o demokrację, sformułował później własną teorię demokracji bezpośredniej. Głównymi cechami tego ustroju, który rzekomo stworzono na Kubie, były w odróżnieniu od "pseudodemokracji" w USA wrażliwość na problemy społeczne i utrzymywanie bezpośredniego kontaktu ze społeczeństwem przy pomocy wieców oraz przemówień. Javier Pazos, jeden z jego towarzyszy z okresu działalności partyzanckiej, tak go opisuje: "Fidel Castro którego znałem [...] na pewno nie był marksistą. Nie był on również szczególnie zainteresowany rewolucją społeczną. Był on przede wszystkim politycznym oportunistą – człowiekiem o silnej woli i nieprzeciętnych ambicjach. Myślał on w kategoriach zdobywania władzy i utrzymywania jej"[7].

Emigracja[edytuj | edytuj kod]

Emigracja z Kuby, głównie do Miami na Florydzie oraz Meksyku, przebiegała falowo, tj. w pierwszym okresie jego rządów, z Kuby uciekali głównie amerykańscy kapitaliści, urzędnicy, wojskowi i inne osoby powiązane z reżimem Batisty. Następne fale emigracji tworzyły osoby, które rzeczywiście uciekały z Kuby z przyczyn represji, lub innych restrykcji politycznych, a także z przyczyn ekonomicznych. Trudno podać choćby przybliżoną liczbę uciekających, ale każdego roku są to tysiące ludzi[8].

Polityka zagraniczna Kuby[edytuj | edytuj kod]

Fidel Castro i Wojciech Jaruzelski
Fidel Castro

Rząd Kuby popierał w krajach Ameryki Środkowej i Południowej wiele masowych ruchów partyzanckich, które dążyły do obalenia autorytarnych reżimów wojskowych i cywilnych wspieranych przez USA. Miało to miejsce w Gwatemali, Kolumbii, Wenezueli, Peru, Boliwii, Salwadorze i Nikaragui. USA obawiały się, że wsparcie udzielane ruchom partyzanckim doprowadzi do zainstalowania systemów politycznych i ekonomiczno-społecznych na wzór Kuby, które będą uzależnione od tego kraju a pośrednio także od ZSRR. Dlatego wszelkie działania Kuby spotkały się ze zdecydowanym sprzeciwem i działaniami USA mającymi na celu nie dopuścić do rozpowszechnienia się modelu kubańskiego (interwencja wojskowa na Dominikanie w 1965). Jednak jak się okazało na przykładzie Nikaragui, pomimo przyjacielskich stosunków łączących sandinistów z rządem Kuby oraz wszechstronnej pomocy kubańskiej udzielanej dla władz w Managuisandiniści konsekwentnie stawiali na demokratyzację kraju i pluralizm polityczny po ponad 40-letnim okresie dyktatury klanu Somozów. Dodatkowo, Kuba w latach 80. dążyła do stworzenia nowego bloku politycznego.

Kuba wspierała również od lat 60. wiele ruchów narodowo-wyzwoleńczych w krajach afrykańskich, głównie w Kongo Kinszasa, Angoli, Mozambiku i Gwinei Bissau. Wsparcie to było po części przeniesieniem się konfliktu amerykańsko-kubańskiego na kontynent afrykański. Było to szczególnie widoczne w konflikcie w Angoli, kiedy jedną ze stron konfliktu wsparło CIA i współpracujące z USA wojska RPA, a drugą stronę konfliktu wspierali Kubańczycy.

Interesujące jest, że Kuba ma najwięcej lekarzy-misjonarzy, którzy są wysyłani z pomocą humanitarną na cały świat, głównie do państw Afryki oraz Południowej Ameryki. Po huraganie Katrina, Fidel Castro zaoferował swą pomoc humanitarną USA, lecz prezydent George W. Bush odmówił przyjęcia jej.

Gospodarka kubańska bardzo silnie powiązana była z ZSRR. Po upadku bloku wschodniego w Europie, Kuba znalazła się w fatalnej sytuacji gospodarczej, w tym celu zmieniono konstytucję w 1992 roku, ograniczając gospodarkę centralnie planowaną, jednocześnie Castro zaczął inwestować ogromne pieniądze w rozwój sektora turystycznego na Kubie. Blokowana przez USA wyspa ma spore kłopoty z prowadzeniem międzynarodowej wymiany handlowej, najbardziej we znaki daje się brak ropy i paliw napędowych. Co jakiś czas dochodzi do napięć pomiędzy dwoma wrogimi krajami. Głośnymi sprawami były: zestrzelenie przez kubańskie myśliwce dwóch amerykańskich awionetek, które naruszyły przestrzeń powietrzną wyspy oraz sądowa walka o chłopca (Elián González), którego matka utonęła, próbując uciec na Florydę.

29 kwietnia 2006 r. Castro, prezydent Wenezueli Hugo Chávez i prezydent Boliwii Evo Morales podpisali w Hawanie porozumienie gospodarcze nazywane "Boliwariańską Alternatywą dla Ameryki" (ALBA) oraz zawiązali "Traktat o Handlu Narodów". Podpisane porozumienia mają zacieśnić współpracę gospodarczą, a także zapewnić wolny handel między tymi trzema krajami.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Fidel Castro był żonaty dwukrotnie - z Mirtą Díaz-Balart Gutierrez (1948-1955) oraz Dalią Soto del Valle (od 1980 r.). Ma dziewięcioro dzieci:

  • Fidel Ángel Castro Diaz-Balart
  • Alina Fernandez-Revuelta
  • Alexis Castro Soto
  • Alejandro Castro Soto
  • Antonio Castro Soto
  • Angel Castro Soto
  • Alain Castro Soto
  • Jorge Angel Castro
  • Francisca Pupo

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W roku 1946 Fidel Castro był statystą na planie filmu "Holiday in Mexico". W 2007 roku Fidel Castro wystąpił w reklamach kubańskich cygar oraz piwa Tropical.

El Comandante dwukrotnie spotkał się i rozmawiał z Janem Pawłem II. Po raz pierwszy odbyli długą rozmowę w Watykanie w 1996 r. i następnie podczas historycznej podróży papieża Polaka na Kubę - w styczniu 1998 r. W marcu 2012 r. Fidel Castro spotkał się z papieżem Benedyktem XVI podczas jego pielgrzymki na Kubę[9][10].

Recepcja i krytyka[edytuj | edytuj kod]

Zwolennicy Fidela Castro wskazują na wciąż wysokie poparcie społeczne, twierdzą, że represje były i są niezbyt ostre, uznają za zasługę wyzwolenie Kuby spod dyktatury batistowskiej oraz twierdzą, że nastąpiło polepszenie warunków życia Kubańczyków w okresie od 1959 do 1991 roku, w porównaniu z latami dyktatury Batisty. Za obecne trudności gospodarcze winią sankcje ze strony USA oraz utratę pomocy ze strony państw byłego bloku wschodniego. Zwracają także uwagę [11] na udokumentowane także przez źródła niezwiązane z Kubą stałe finansowanie kubańskiej opozycji z zachodnich ośrodków i północnoamerykańskich rządowych ekspozytur [12].

Rządy Castro na Kubie (według przeciwników Fidela Castro) pochłonęły tysiące ofiar. Ich dokładna liczba nie jest jednak znana. Według Cuba Archive do tej pory udało się ustalić liczbę 9240 ofiar znanych z nazwiska, których okoliczności śmierci zostały potwierdzone przez przynajmniej dwa niezależne źródła. Amnesty International wskazuje na przetrzymywanie w więzieniach ludzi jedynie z powodu ich poglądów politycznych. W roku 2003 71 osób Amnesty International uznała za więźniów sumienia. Raporty tej organizacji wskazują również na złe traktowanie więźniów, a nawet stosowanie tortur[13].

Przypisy

  1. Prezydent Republiki Kubańskiej
  2. Frei Betto, Fidel i religia. Rozmowy z bratem Betto, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1986, ISBN 83-211-0840-7, tłum. Janina Perlin, Małgorzata Dołgorzewska, str. 97
  3. snopes.com
  4. F. Castro, I. Ramonet (2006). Fidel Castro: biografía a dos voces.
  5. Fidel Castro oddaje władzę! (ang.). radiozet.pl, 2011-04-19. [dostęp 2011-04-20].
  6. Maciej Stasiński: Ostatnie dni dyktatora Rozmowa z Huberem Matosem. Gazeta Wyborcza, 2007-09-07. [dostęp 10 maja 2008].
  7. Paweł Rośczak: Stany Zjednoczone wobec rewolucji kubańskiej 1959-1962. Łódź: Wydawnictwo Piktor, 2010. ISBN 9788360604700.
  8. (ang.) CIA The World Factbook: Cuba. [dostęp 10 maja 2008]. "The US Coast Guard intercepted 2,864 individuals attempting to cross the Straits of Florida in fiscal year 2006."
  9. Papież spotkał się z Fidelem. 28-03-2012. [dostęp 2012-04-20].
  10. Benedykt XVI rozmawiał z Fidelem Castro / Aktualności / Kościół / Religia / DEON.pl
  11. Dawid Jakubowski Yoani Sanchez - słów kilka o słynnej kubańskiej blogerce
  12. Cuba Money Project
  13. Amnesty International

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • William B. Breuer: Vendetta ! : Castro i bracia Kennedy. Warszawa: Magnum, 1998. ISBN 83-85852-35-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]