Zakażenie układu moczowego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zakażenie układu moczowego w części nieokreślonej
Zakażenie układu moczowego w części nieokreślonej
ICD-10 N39.0

Zakażenie układu moczowego (ZUM) – infekcja bakteryjna układu moczowego. Infekcja dolnych dróg moczowych znana jest jako zapalenie pęcherza moczowego, a infekcja górnych dróg moczowych jako odmiedniczkowe zapalenie nerek. Do objawów infekcji dolnych dróg moczowych należą: bolesna mikcja oraz częstomocz bądź parcie na pęcherz (lub oba), natomiast objawy odmiedniczkowego zapalenia nerek dodatkowo obejmują gorączkę i ból brzucha. U osób starszych i bardzo młodych objawy mogą być niejasne lub niespecyficzne. Najczęstszym patogenem w obu przypadkach jest bakteria Escherichia coli, jednak inne bakterie, wirusy i grzyby mogą również doprowadzić do zakażenia.

Zakażenie układu moczowego częściej dotyka kobiet niż mężczyzn, przy czym połowa kobiet przebyła je przynajmniej raz w życiu. Powszechne są nawroty infekcji. Czynnikami ryzyka są: anatomia kobieca, aktywność seksualna oraz występowanie choroby w rodzinie. Odmiedniczkowe zapalenie nerek, jeżeli ma miejsce, zwykle następuje po zapaleniu pęcherza moczowego, choć może również być wynikiem zakażenia krwi bakteriami. U młodych i zdrowych kobiet diagnozę można postawić wyłącznie na podstawie objawów. U osób z niejasnymi objawami diagnoza może być trudna, ponieważ bakterie mogą być obecne bez infekcji. W skomplikowanych przypadkach lub w razie nieskutecznej terapii pożyteczny może być posiew moczu. Osobom ze skłonnością do nawrotów infekcji mogą zostać przepisane niskie dawki antybiotyków jako środek zapobiegawczy.

W niepowikłanych przypadkach infekcje układu moczowego mogą być w łatwy sposób leczone krótką terapią antybiotykową, mimo iż zwiększa się oporność na wiele antybiotyków wykorzystywanych przy leczeniu tej choroby. W przypadkach powikłanych konieczna może być dłuższa terapia lub dożylne podawanie antybiotyków, a jeśli stan chorego nie poprawi się w ciągu dwóch do trzech dni, konieczna jest dalsza diagnostyka. U kobiet zakażenie układu moczowego jest najczęstszą formą zakażenia bakteryjnego, a u 10% występuje ono co roku.

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się kilka postaci klinicznych ZUM:

  • Znamienny bakteriomoczpatognomoniczna dla ZUM liczba kolonii bakteryjnych wyhodowanych z 1 mL moczu, zależna od sposobu pobrania moczu, płci pacjenta i objawów klinicznych.
  • Bezobjawowy bakteriomocz – znamienny bakteriomocz bez zmian w badaniu ogólnym moczu i bez klinicznych objawów ZUM[1].
  • Powikłane zakażenie układu moczowego – pacjent jest również chory na cukrzycę, jest w ciąży, jest mężczyzną lub ma obniżoną odporność[2][3].
  • Niepowikłane zakażenie układu moczowego – pacjent jest osobą zdrową, kobietą przed menopauzą[2].
  • Nawrót zakażenia układu moczowego – ponowny epizod ZUM wywołany tym samym czynnikiem etiologicznym w okresie pierwszych 3 tygodni od zakończenia leczenia poprzedniego epizodu ZUM.
  • Ponowne zakażenie układu moczowego (reinfekcja).
  • Odmiedniczkowe zapalenie nerek.

U dzieci, u których zakażenie układu moczowego wiąże się z wysoką temperaturą, stwierdza się zakażenie górnych dróg moczowych[4].

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

U dzieci czynnikiem etiologicznym są bakterie Gram-ujemne, szczególnie Escherichia coli, która odpowiada za 80-90% pierwszych epizodów zakażeń układu moczowego[5]. U 30% chłopców stwierdza się w moczu Proteus ssp. (najczęściej Proteus mirabilis), fizjologicznie bytującego pod napletkiem. Proteus posiada ureazę, rozkładającą mocznik do amoniaku alkalizującego mocz, co sprzyja tworzeniu kamieni struwitowych. U noworodków częściej niż w innych grupach wiekowych ZUM wywołują Klebsiella. U nastolatków i dorosłych obok Gram-ujemnych bakterii najczęściej spotyka się Staphylococcus saphrophyticus. U dzieci z wadami wrodzonymi albo zaburzeniami czynnościowymi układu moczowego częstsze są patogeny: Enterococcus, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, S. epidermidis, Haemophilus influenzae, Streptococcus grupy B. Pseudomonas aeruginosa są szczególnie częstą przyczyną szpitalnych ZUM. Wirusy są rzadkim czynnikiem etiologicznym ZUM dzieci, najczęściej są to adenowirusy. Zakażenia grzybicze mogą być skutkiem antybiotykoterapii, u młodzieży czynnikiem ZUM może być Chlamydia trachomatis.

U dorosłych pałeczka okrężnicy jest przyczyną 80–85% przypadków zakażenia układu moczowego, a Staphylococcus saprophyticus – 5–10%[6]. Rzadko dochodzi do zakażenia wirusowego lub grzybicznego[7]. Innymi bakteriami wywołującymi ZUM są: Klebsiella, Proteus, Pseudomonas aeruginosa oraz Enterobacter. Są one jednak rzadko spotykane i zazwyczaj związane z nieprawidłowościami lub cewnikowaniem układu moczowego[3]. Zakażenia układu moczowego wywołane przez Staphylococcus aureus zazwyczaj występują wtórnie bakteriemii[1].

Seks[edytuj | edytuj kod]

Wśród młodych kobiet aktywność seksualna jest przyczyną 75–90% przypadków zakażenia dolnych dróg moczowych, a ryzyko infekcji wiąże się z częstotliwością stosunków seksualnych[6]. Zjawisko to otrzymało nazwę „zapalenia pęcherza miodowego miesiąca”, ponieważ ZUM często występowało u młodych mężatek. U kobiet po menopauzie aktywność seksualna nie ma wpływu na ryzyko infekcji układu moczowego. Stosowanie spermicydów niezależnie od częstotliwości stosunków zwiększa ryzyko wystąpienia infekcji układu moczowego[6].

Kobiety są bardziej narażone na infekcje układu moczowego, ponieważ ich cewka moczowa jest zdecydowanie krótsza i znajduje się bliżej odbytu, niż u mężczyzn[8]. W okresie okołomenopauzalnym zmniejsza się poziom estrogenów, co oznacza wzrost ryzyka zakażeń układu moczowego spowodowany utratą ochronnej flory pochwy[8].

Cewnikowanie dróg moczowych[edytuj | edytuj kod]

Cewnikowanie dróg moczowych zwiększa ryzyko wystąpienia zakażenia układu moczowego. Ryzyko wystąpienia bakteriomoczu wynosi od trzech do sześciu procent na dzień, a antybiotyki profilaktyczne nie są skuteczne przy zwalczaniu zakażeń objawowych[8]. Ryzyko wystąpienia związanej z cewnikowaniem infekcji może być zmniejszone poprzez cewnikowanie jedynie w przypadkach, w których istnieje taka konieczność, oraz poprzez stosowanie technik aseptycznych przy wprowadzaniu i utrzymywaniu ciągłego odpływu moczu przez cewnik[9][10][11].

Inne[edytuj | edytuj kod]

Predyspozycja do zakażeń układu moczowego może być dziedziczna. Inne czynniki ryzyka obejmują cukrzycę[6], nieobrzezanie oraz posiadanie dużego gruczołu krokowego[1]. Czynniki wikłające są niejasne i obejmują istniejące nieprawidłowości anatomiczne, funkcjonalne i metaboliczne. Powikłane zakażenie układu moczowego jest trudniejsze w leczeniu i zwykle wymaga agresywniejszej oceny, terapii i kontroli poszpitalnej[12]. U dzieci zakażenie układu moczowego jest zazwyczaj powiązane z odpływem wstecznym pęcherzowo-moczowodowym (nieprawidłowym cofaniem się moczu z pęcherza moczowego do moczowodów i nerek) i zaparciem[4].

Osoby z uszkodzeniem rdzenia kręgowego są w grupie zwiększonego ryzyka zarażeń układu moczowego, częściowo ze względu przewlekłe stosowanie cewników, a także z powodu dysfunkcji oddawania moczu[13]. Jest najczęstszą przyczyną infekcji w tej grupie osób, a także najczęstszą przyczyną hospitalizacji[13]. Stwierdzono nieskuteczność spożywania soku żurawinowego i suplementów żurawinowych przy zapobieganiu i leczeniu tej grupy chorych[14].

Patogeneza[edytuj | edytuj kod]

Bakterie wywołujące zakażenie układu moczowego zwykle dostają się do pęcherza poprzez cewkę moczową. Jednak do zakażenia może również dojść poprzez krew lub chłonkę. Przypuszcza się, że bakterie są zwykle przenoszone do cewki moczowej z jelita, przy czym kobiety są bardziej narażone ze względu na budowę anatomiczną. Po dotarciu do pęcherza E. coli są w stanie przywrzeć do ściany pęcherza i uformować biofilm, który opiera się odpowiedzi immunologicznej gospodarza[3].

Czynniki sprzyjające kolonizacji układu moczowego lub zwiększające jej ryzyko:

  • zmiany flory bakteryjnej spowodowane np. antybiotykoterapią
  • cewnikowanie
  • nadmierna kolonizacja bakteryjna ujścia cewki (złe nawyki higieniczne, zaparcia, zanieczyszczanie się, owsica, stany zapalne okolicy krocza, stulejka z zapaleniem żołędzi)
  • wrodzone wady układu moczowego
  • zaleganie moczu w pęcherzu (sprzyjają temu wady wrodzone)
  • zaburzenia czynności pęcherza moczowego
  • odpływy wsteczne
  • zmniejszenie stężenia sekrecyjnego IgA
  • obecność receptorów dla fimbrii P na komórkach uroepitelium
  • obecność receptorów dla uropatogenów na komórkach nabłonka jelit
  • zakażenie uropatogennymi bakteriami w czasie ciąży u matki
  • nawracające zakażenia w dzieciństwie

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Zakażenia dróg moczowych to najczęściej występujący u kobiet typ zakażeń bakteryjnych[2], nagminnie dotykający kobiety między 16 a 35 rokiem życia. 10% kobiet cierpi na takie infekcje raz w roku, a 60% ogółu kobiet co najmniej raz w życiu[6][3]. Często spotyka się nawroty zakażeń, które u prawie 50% pacjentów powtarzają się w ciągu jednego roku. Zakażenia układu moczowego występują u kobiet cztery razy częściej niż u mężczyzn[3]. Odmiedniczkowe zapalenie nerek występuje z częstotliwością od 20 do 30 razy niższą[6]. Infekcje układu moczowego to również najczęstsza przyczyna zakażeń szpitalnych – odpowiadają za ok. 40% z nich[15]. Procentowy udział nie wywołujących objawów bakterii w moczu wzrasta z wiekiem – u kobiet w wieku rozrodczym wynosi od 2 do 7%, u kobiet w podeszłym wieku przebywających w domach opieki aż do 50%[8]. Bezobjawowa bakteriuria stanowi od 7 do 10% ZUM u mężczyzn powyżej 75 roku życia[16].

ZUM należą do najczęstszych chorób infekcyjnych wieku dziecięcego. Dotyczą 1% noworodków donoszonych i około 3% wcześniaków. Zakażenia układu moczowego dotykają ok. 10% dzieci[3]. Do 2. roku życia częściej (do 5 razy) chorują chłopcy, potem stosunek ten zmienia się i 8-10 razy częściej zachorowania występują u dziewcząt[5]. Częściej występuje u nieobrzezanych chłopców poniżej trzeciego miesiąca życia[4]. Szacunki częstotliwości wystąpień zakażeń u dzieci różnią się jednak znacznie. W grupie dzieci (od noworodków do dwulatków) z gorączką zakażenie stwierdza się u od 2 do 20% dzieci[4].

W Stanach Zjednoczonych infekcje układu moczowego są co roku przyczyną prawie siedmiu milionów wizyt u lekarza, miliona wizyt na oddziałach ratunkowych oraz stu tysięcy przyjęć do szpitali[3]. Koszty infekcji są zatem znaczne zarówno ze względu na zwolnienia lekarskie z pracy, jak i koszty opieki medycznej[15]. Bezpośrednie koszty leczenia szacuje się dla Stanów Zjednoczonych na 1,6 miliarda dolarów rocznie[15].

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Mocz może zawierać ropę (stan ten znany jest jako ropomocz), co widać powyżej u osoby z sepsą wywołaną zakażeniem układu moczowego.

Zakażenie dolnych dróg moczowych jest także nazywane zakażeniem pęcherza moczowego. Jego najczęściej spotykanymi objawami są pieczenie przy oddawaniu moczu oraz konieczność częstego oddawania moczu (lub parcie na mocz) przy braku wydzieliny pochwowej i znacznego bólu[6]. Stopień natężenia objawów może być różny, od łagodnych po ostre[1], a u zdrowych kobiet utrzymują się średnio przez okres sześciu dni[2]. Czasami występuje ból nad kością łonową lub w okolicy lędźwiowej. Osoby z zakażeniem górnych dróg moczowych lub odmiedniczkowym zapaleniem nerek mogą doświadczać bólu brzucha, gorączki, nudności i wymiotów poza klasycznymi objawami infekcji dolnych dróg moczowych[1]. W rzadkich przypadkach może dochodzić do krwiomoczu[3] lub dostrzegalnego ropomoczu[17].

U dzieci[edytuj | edytuj kod]

U małych dzieci często jedynym objawem zakażenia układu moczowego (ZUM) może być gorączka. Ze względu na brak bardziej oczywistych objawów wiele stowarzyszeń lekarskich zaleca wykonanie posiewu moczu w przypadku występowania gorączki u dziewczynek do lat dwóch lub nieobrzezanych chłopców poniżej jednego roku. Niemowlęta mogą mieć mały apetyt, wymiotować, dłużej spać oraz wykazywać żółtaczkę. U starszych dzieci może wystąpić nietrzymanie moczu (niekontrolowane wydalanie moczu)[4].

U osób starszych[edytuj | edytuj kod]

Objawy zakażenia dróg moczowych często nie występują u osób starszych[16]. Postać choroby może być trudna do zdiagnozowania, a nietrzymanie moczu, zmiana stanu psychicznego lub zmęczenie mogą być jedynymi objawami[1]. W innych przypadkach chorzy zgłaszają się do ośrodka pomocy medycznej z sepsą, zakażenie krwi jest u nich pierwszym objawem[3]. Diagnostyka może być skomplikowana, ponieważ wiele starszych osób cierpi na istniejące uprzednio nietrzymanie moczu lub demencję[16].

Zestawienie objawów[edytuj | edytuj kod]

U noworodków
  • nadmierne pourodzeniowe obniżenie masy ciała
  • niechęć do ssania
  • wymioty
  • biegunka
  • drgawki
  • niepokój, płacz
  • hipotonia mięśniowa
  • przedłużająca się żółtaczka
  • sinica
  • meningizm
  • wzdęcie brzucha
U niemowląt
  • zwyżki temperatury ciała o nieznanej przyczynie
  • gorączka (w OOZN)
  • rozdrażnienie, niepokój, senność
  • meningizm
  • stan odwodnienia
  • brak łaknienia
  • brak przyrostów masy ciała
  • skłonność do wymiotów
  • wzdęcia
  • drgawki
  • tężyczka
  • bladość i suchość skóry
  • wyprzenia
  • płacz w czasie mikcji (w zapaleniu pęcherza)
U dzieci starszych
  • zwyżki temperatury
  • wzmożone pragnienie
  • wielomocz
  • brak łaknienia
  • mdłości, wymioty
  • ból brzucha
  • zaparcia
  • drgawki
  • bóle głowy
  • męczliwość
  • opóźnienie wzrastania
U dorosłych

Zapobieganie[edytuj | edytuj kod]

Nie potwierdzono wpływu wielu czynników na występowanie zakażenia układu moczowego: stosowania antykoncepcji doustnej lub prezerwatyw, oddawania moczu natychmiast po stosunku, rodzaju noszonej bielizny, stosowania środków higieny osobistej po oddaniu moczu lub defekacji, ani tego, czy osoba zwykle kąpie się, czy bierze prysznic[6]. Podobnie nie ma dowodów na wpływ wstrzymywania moczu, używania tamponów i irygacji[8].

Osobom używającym spermicydów lub diafragmy w ramach antykoncepcji, u których często dochodzi do zakażenia układu moczowego, zaleca się zastosowanie alternatywnych metod zabezpieczenia[3]. Żurawina (sok lub kapsułki) może zmniejszyć częstotliwość występowania infekcji[18][19], jednak nabycie długoterminowej odporności stanowi problem[18] ze względu na zaburzenia żołądkowo-jelitowe występujące u ponad 30% chorych[20]. Przyjmowanie żurawiny dwa razy dziennie może przynosić lepsze efekty od przyjmowania jej jedynie raz dziennie[21]. W 2011 roku probiotyki dopochwowe wymagały dalszych badań w celu ustalenia, czy przynoszą korzyści[3]. Stosowanie prezerwatyw bez spermicydów lub tabletek antykoncepcyjnych nie zwiększa ryzyka zakażenia układu moczowego bez powikłań[22].

Leczenie farmakologiczne[edytuj | edytuj kod]

Wydłużona, codzienna terapia antybiotykowa jest skuteczna w przypadku osób cierpiących na nawracające infekcje[6]. Najczęściej stosowanymi lekami są nitrofurantoina i połączenie trimetoprym-sulfametoksazol[3]. Urotropina jest innym środkiem często stosowanym w tym celu, ponieważ pęcherz moczowy o niskim zakwaszeniu produkuje aldehyd mrówkowy, na który nie rozwija się oporność[23]. W przypadku, gdy zakażenie jest powiązane z aktywnością seksualną, zażywanie antybiotyku po odbyciu stosunku może być pożyteczne[3]. Podawany miejscowo (dopochwowo) estrogen zmniejsza częstotliwość nawrotów infekcji u kobiet po menopauzie. W przeciwieństwie do kremów stosowanych miejscowo, zastosowanie estrogenu dopochwowego z pessarium było mniej skuteczne niż niska dawka antybiotyków[24]. W 2011 roku w opracowaniu był szereg szczepionek[3].

U dzieci[edytuj | edytuj kod]

Dowody na skuteczność antybiotyków w zapobieganiu zakażeń układu moczowego są niewielkie[25]. Jednak nawracające infekcje układu moczowego są rzadko przyczyną dalszych problemów z nerkami, jeżeli nie stwierdzono istniejących nieprawidłowości nerek; odpowiedają za mniej niż jedną trzecią procenta (0,33%) przypadków przewlekłej niewydolności nerek u dorosłych[26].

Rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

Liczne pałeczki (bakterie w kształcie pałeczek, na powyższym mikroskopowym zdjęciu dróg moczowych zdjęciu przypominające czarne fasolki pomiędzy leukocytami). Takie zmiany wskazują na zakażenie układu moczowego.

W typowych przypadkach postawienie diagnozy oraz leczenie odbywają się w oparciu o objawy, bez potwierdzenia testami laboratoryjnymi. W przypadkach powikłanych i budzących wątpliwości warto potwierdzać diagnozę poprzez analizę moczu, w którym sprawdza się poziom azotanów, leukocytów lub esterazy leukocytów. Badanie mikroskopowe osadu moczu wykrywa w moczu obecność erytrocytów, leukocytów oraz bakterii. Wynik posiewu uznaje się za dodatni, jeżeli stwierdzi się co najmniej 10³ CFU bakterii (typowych dla dróg moczowych) na mililitr. Na tych bakteriach można również przeprowadzić testy wrażliwości na antybiotyki, co ułatwia wybór antybiotykoterapii. Takie leczenie poprawia także stan zdrowia kobiet, u których nie stwierdzono obecności kolonii bakteryjnych[6]. Ze względu na mylące objawy i trudności z przeprowadzeniem wiarygodnych testów diagnoza u osób starszych bywa utrudniona[16].

Zakażenie u dzieci[edytuj | edytuj kod]

Do stwierdzenia zakażenia układu moczowego u dzieci konieczny jest dodatni wynik posiewu. Próbki mogą zostać łatwo zanieczyszczone przy różnych metodach pobierania moczu, stąd też za granicę wyniku dodatniego uznaje się 105 CFU/ml dla próbki ze środkowego strumienia moczu, 104 CFU/ml dla moczu pobranego przez cewnik oraz 102 CFU/ml dla moczu pobranego poprzez nakłucie nadłonowe (próbka pobierana jest za pomocą igły wprost z pęcherza). Światowa Organizacja Zdrowia odradza stosowanie tzw. „woreczków” do pobierania próbek ze względu na wysokie ryzyko zanieczyszczenia. U dzieci nie korzystających z nocników i toalet stosuje się raczej cewnikowanie. Niektóre organizacje, np. Amerykańska Akademia Pediatryczna, zalecają USG nerek oraz cystografię mikcyjną dla wszystkich dzieci poniżej dwóch lat przechodzących zakażenie dróg moczowych. Inne organizacje, takie jak National Institute for Clinical Excellence (Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Klinicznej), zalecają rutynowe stosowanie takich badań tylko u dzieci poniżej szóstego miesiąca lub tych z nietypowymi wynikami innych badań ze względu na brak efektywnych metod leczenia nawet w przypadku stwierdzenia zaburzeń[4].

Rozpoznanie różnicowe[edytuj | edytuj kod]

Przyczyną występowania objawów zakażenia u kobiet z zapaleniem szyjki macicy lub zapaleniem pochwy oraz u młodych mężczyzn może być zakażenie bakteriami Chlamydia trachomatis lub Neisseria gonorrhoeae[1][27]. Stan zapalny pochwy może być także wywołany przez drożdżycę[28]. Przewlekłe zapalenie pęcherza moczowego (przewlekły ból pęcherza) to diagnoza możliwa u osób, które wielokrotnie doświadczały objawów zakażenia układu moczowego, ale nie stwierdzono u nich kultur bakteryjnych oraz polepszenia stanu zdrowia po zastosowaniu antybiotyków[29]. Zapalenie gruczołu krokowego także należy brać pod uwagę w rozpoznaniu różnicowym[30].

Kryteria fińskie[edytuj | edytuj kod]

  1. temperatura ciała >38 °C
  2. OB > 30 w 1. godzinie
  3. CRP > 20
  4. nieprawidłowy ciężar właściwy moczu z rannej próbki
  5. dodatni objaw Goldflama (u dzieci starszych)

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Podstawową metodą leczenia jest zastosowanie antybiotyków lub chemioterapeutyków. Fenazopirydyna to lek zapisywany czasem w kilku pierwszych dniach infekcji oprócz antybiotyku, zmniejszający uczucie pieczenia i parcia na pęcherz odczuwanego czasem przy zakażeniu pęcherza[31]. Lek ten nie jest zapisywany rutynowo ze względu na możliwość działań nieporządanych, zwłaszcza na podwyższone ryzyko wystąpienia methemoglobinemii (podwyższonego poziomu methemoglobiny we krwi)[32]. Paracetamol stosuje się w zwalczaniu gorączki[33].

Kobiety, u których często występuje niepowikłane zakażenie dolnych dróg moczowych, mogą dla zwalczenia objawów stosować własne domowe sposoby leczenia, i skontaktować się z lekarzem jedynie, jeśli zastosowana terapia nie przyniesie rezultatów[6].

Zakażenie dolnych dróg moczowych[edytuj | edytuj kod]

Zakażenie dolnych dróg moczowych rozpoznaje się jedynie na podstawie objawów[6]. Antybiotyki lub chemioterapeutyki doustne, np. trimetoprim/sulfamethoksazol (TMP/SMX, biseptol, kotrimoksazol), cefalosporyny, nitrofurantoina lub fluorochinolony mają jednakową skuteczność i znacznie skracają czas zdrowienia[34]. Zazwyczaj wystarcza trzydniowe leczenie trimetoprimem, biseptolem lub fluorochinolonem, bądź też 5-7-dniowe leczenie nitrofurantoiną[6][35]. Przy zastosowaniu leków objawy powinny zacząć ustępować w ciągu 36 godzin[2]. Około 50% chorych zdrowieje bez leczenia w ciągu kilku dni lub tygodni[6]. Infectious Diseases Society of America (Amerykańskie Towarzystwo Chorób Zakaźnych) nie zaleca korzystania z fluorochinolonów jako pierwszego sposobu leczenia – istnieje bowiem możliwość uzyskania przez bakterie oporności na chenmioterapeutyki tej grupy[35]. Pomimo takich zaleceń niektóre szczepy bakterii zyskały oporność ze względu na szeroki zakres stosowania wyżej wymienionych leków[6] Sam trimetoprim uważa się w niektórych krajach za wystarczający odpowiednik TMP/SMX[35]. W prostych przypadkach zakażenia układu moczowego dzieci często pozytywnie reagują na trzydniowe podawanie antybiotyków[36].

Odmiedniczkowe zapalenie nerek[edytuj | edytuj kod]

Odmiedniczkowe zapalenie nerek wymaga bardziej agresywnych sposobów leczenia niż typowa infekcja pęcherza – stosuje się dłuższe cykle antybiotyków lub podaje się je dożylnie[37] W regionach, gdzie oporność bakterii na antybiotyki nie przekracza 10%, zazwyczaj przez siedem dni stosuje się doustnie fluorochinolon cyprofloksacynę[37]. W przypadku oporności lokalnej wyższej niż 10% najczęściej przepisuje się dożylną dawkę ceftriaksonu[37]. Pacjentów, u których występują poważniejsze objawy, trzeba czasem przyjąć do szpitala i kontynuować terapię antybiotykami[37]. Jeżeli objawy nie zaczynają ustępować po pierwszych dwóch lub trzech dniach leczenia, trzeba rozważyć prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań, na przykład niedrożności dróg moczowych wywołanej kamieniami nerkowymi[1][37].

Leczenie ZUM u dzieci
Postać Leki pierwszego rzutu
Zakażenie dolnego odcinka: Kotrimoksazol 24–36 mg/kg 2×dziennie p.o.
Kwas nalidyksowy 60 mg/kg m.c. 3×dziennie p.o.
Odmiedniczkowe ostre zapalenie nerek Ampicylina
Amoksycylina
Amoksycylina + kwas klawulanowy
Unasyn
Urosepsa (bakterie Gram-ujemne) Cefalosporyna III generacji + aminoglikozy lub augmentyna
Penicylina + aminoglikozyd
Leczenie ZUM u dorosłych
Postać Leki pierwszego rzutu Leki drugiego rzutu
Niepowikłane zapalenie pęcherza Trimetoprim
Kotrimoksazol
Ciprofloksacyna
Amoksycylina + kwas klawulanowy
Nitrofurantoina
Amoksycylina
Fosfomycyna
Nawracające zapalenie pęcherza moczowego Trimetoprim
Kotrimoksazol
Ciprofloksacyna
Amoksycylina + kwas klawulanowy
Nitrofurantoina
Amoksycylina
Fosfomycyna
Niepowikłane ostre odmiedniczkowe zaplenie nerek Na podstawie posiewu moczu Kotrimoksazol
Amoksycylina + kwas klawulanowy
Powikłane ZUM Ciprofloksacyna
Dawkowanie leków w ZUM u dorosłych
Lek Dawka Droga
podania
Uwagi
Amikacyna do 15 mg/kg co 24 h i.v.
Amoksycylina 500 mg co 8-12 h
1000 mg co 12 h
p.o.
Amoksycylina + kwas klawulanowy 500 mg co 8-12
1000 mg co 8 h
p.o.
i.v.
Dawki w przeliczeniu na amoksyclinę
Cefazolina 500–1000 mg co 8 h iv.
Cefotaksym 1000–2000 mg co 8-12 h i.v.
Ceftazydym 250–500 mg co 12 h i.v.
Cefrtiakson 1000–2000 mg co 24 h
Aksetyl cefuroksymu 125–250 mg co 12 h p.o.
Cefadroksyl 1000 mg co 12 h p.o.
Cefepim 500–1000 mg co 12 h i.v.
Cyprofloksacyna 250–500 mg co 12 h
250–400 mg co 12 h
p.o.
i.v.
Gentamycyna 160 mg co 24 h i.v. W zakażeniach powikłanych większe dawki
Nitrofurantoina 50–100 mg/d p.o.
Imipenem 250–500 mg co 6 h i.v.
Meropenem 500–1000 mg co 12 h p.o.
Norfloksacyna 400 mg co 12 h p.o.
Trimetoprim 100 mg co 12 h p.o.
Kotrimoksazol 480–900 mg co 12 h p.o./i.v.

Infekcja podczas ciąży[edytuj | edytuj kod]

Zakażenie układu moczowego to schorzenie szczególnie niepokojące u kobiet w ciąży ze względu na podwyższone ryzyko wystąpienia infekcji nerek. Podczas ciąży wysoki poziom progesteronu rozluźnia mięśnie moczowodów i pęcherza, co zwiększa ryzyko refluksu moczowego – mocz zawraca z powrotem do nerek. U kobiet w ciąży nie podnosi się ryzyko wystąpienia bezobjawowego bakteriomoczu, ale jeżeli bakteriomocz już wystąpi, ryzyko infekcji nerek wynosi od 25 do 40%[8]. Dlatego leczenie zalecane jest nawet, gdy nie występują objawy, a zakażenie wykazano metodami laboratoryjnymi. Cefaleksyna lub nitrofurantoina to najczęściej stosowane leki uważane za bezpieczne dla kobiet w ciąży[38]. Infekcja nerek podczas ciąży może zakończyć się przedwczesnym porodem lub stanem przedrzucawkowym[8]. Jest to stan łączący stanem Nadciśnienie tętnicze z białkomoczem w ciąży, którego powikłania obejmują niewydolność nerek, DIC, małopłytkowość, może rozwinąć się stan rzucawkowy, której objawem są drgawki[39].

Profilaktyka niefarmakologiczna[edytuj | edytuj kod]

  • wprowadzenie właściwych nawyków higienicznych
  • zwalczanie zaparć
  • leczenie owsicy
  • leczenie stanów zapalnych krocza, pochwy
  • regularne, częste mikcje
  • zapewnienie odpowiedniej podaży płynów

Powikłania[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Opisy zakażeń układu moczowego powstawały już w czasach starożytnych. Pierwszy zachowany opis znajduje się w Papirusie Ebersa datowanym na ok. 1550 r. p.n.e.[40] Egipcjanie opisywali zakażenia jako „gorąco wypływające z pęcherza”[41]. Dopiero w latach 30. XX w. rozwój i wzrost dostępności antybiotyków umożliwił skuteczne leczenie. Wcześniej zalecano okłady z ziół, upuszczanie krwi oraz odpoczynek[40].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 DR Lane. Diagnosis and management of urinary tract infection and pyelonephritis.. . 29 (3), s. 539–52, 2011 Aug. doi:10.1016/j.emc.2011.04.001. PMID 21782073. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 R Colgan. Diagnosis and treatment of acute uncomplicated cystitis.. . 84 (7), s. 771–6, 2011-10-01. PMID 22010614. 
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 S Salvatore. Urinary tract infections in women.. . 156 (2), s. 131–6, 2011 Jun. doi:10.1016/j.ejogrb.2011.01.028. PMID 21349630. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 RG Bhat. Pediatric urinary tract infections.. . 29 (3), s. 637–53, 2011 Aug. doi:10.1016/j.emc.2011.04.004. PMID 21782079. 
  5. 5,0 5,1 Pediatria. Podręcznik do Państwowego Egzaminu Lekarskiego i egzaminu specjalizacyjnego. Anna Dobrzańska, Józef Ryżko (red.). Wrocław: Urban&Partner, 2005, s. 679-683. ISBN 83-89581-25-6.
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 6,14 Uncomplicated urinary tract infection in adults including uncomplicated pyelonephritis. . 35 (1), s. 1–12, v, 2008. doi:10.1016/j.ucl.2007.09.004. PMID 18061019. 
  7. S Amdekar. Probiotic therapy: immunomodulating approach toward urinary tract infection.. . 63 (5), s. 484–90, 2011-11. doi:10.1007/s00284-011-0006-2. PMID 21901556. 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 EJ Dielubanza. Urinary tract infections in women.. . 95 (1), s. 27–41, 2011 Jan. doi:10.1016/j.mcna.2010.08.023. PMID 21095409. 
  9. The chronic indwelling catheter and urinary infection in long-term-care facility residents. . 22 (5), s. 316–21, 2001. doi:10.1086/501908. PMID 11428445. 
  10. Cochrane Database of Systematic Reviews. , s. CD004374, 2006. doi:10.1002/14651858.CD004374.pub2. PMID 16625600. 
  11. Guideline for prevention of catheter-associated urinary tract infections 2009. . 31 (4), s. 319–26, 2010. doi:10.1086/651091. PMID 20156062. 
  12. Infectious Disease, Chapter Seven, Urinary Tract Infections z Infectious Disease Section of Microbiology and Immunology On-line. Charles Bryan. University of South Carolina. Zmodyfikowano:27-04-2011.
  13. 13,0 13,1 FJ Eves. Prevention of urinary tract infections in persons with spinal cord injury in home health care.. . 28 (4), s. 230–41, 2010 Apr. doi:10.1097/NHH.0b013e3181dc1bcb. PMID 20520263. 
  14. EA Opperman. Cranberry is not effective for the prevention or treatment of urinary tract infections in individuals with spinal cord injury.. . 48 (6), s. 451–6, 2010 Jun. doi:10.1038/sc.2009.159. PMID 19935757. 
  15. 15,0 15,1 15,2 Brunner & Suddarth’s textbook of medical-surgical nursing.. Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins, 2010, s. 1359. ISBN 978-0-7817-8589-1.
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 HJ Woodford. Diagnosis and management of urinary infections in older people.. . 11 (1), s. 80–3, 2011 Feb. PMID 21404794. 
  17. Ronald S. Arellano: Non-vascular interventional radiology of the abdomen. Springer, s. 67. ISBN 978-1-4419-7731-1.
  18. 18,0 18,1 Cochrane Database of Systematic Reviews. , s. CD001321, 2008. doi:10.1002/14651858.CD001321.pub4. PMID 18253990. 
  19. Cranberry-containing products for prevention of urinary tract infections in susceptible populations. . 172 (13), s. 988–996, 2012. doi:10.1001/archinternmed.2012.3004. 
  20. R Rossi. Overview on cranberry and urinary tract infections in females.. . 44 Suppl 1, s. S61-2, 2010 Sep. doi:10.1097/MCG.0b013e3181d2dc8e. PMID 20495471. 
  21. CH Wang. Cranberry-containing products for prevention of urinary tract infections in susceptible populations: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials.. . 172 (13), s. 988–96, 2012 July 9. PMID 22777630. 
  22. Schaechter’s Mechanism of Microbial Disease. Lippincott Williams & Wilkins, 2007. ISBN 978-0-7817-5342-5.
  23. Richard Finkel, Michelle A. Clark, Luigi X. Cubeddu: Pharmacology. Lippincott Williams & Wilkins, 2009, s. 397. ISBN 9780781771559.
  24. C Perrotta. Oestrogens for preventing recurrent urinary tract infection in postmenopausal women.. , s. CD005131, 2008-04-16. doi:10.1002/14651858.CD005131.pub2. PMID 18425910. 
  25. Long-term antibiotics for the prevention of recurrent urinary tract infection in children: a systematic review and meta-analysis. . 95 (7), s. 499–508, 2010. doi:10.1136/adc.2009.173112. PMID 20457696. 
  26. J Salo. Childhood urinary tract infections as a cause of chronic kidney disease.. . 128 (5), s. 840–7, 2011-11. doi:10.1542/peds.2010-3520. PMID 21987701. 
  27. MC Raynor. Urinary infections in men.. . 95 (1), s. 43–54, 2011 Jan. doi:10.1016/j.mcna.2010.08.015. PMID 21095410. 
  28. David Hui ; edited by Alexander Leung: Approach to internal medicine. A resource book for clinical practice. Padwal, Raj. Springer, s. 244. ISBN 978-1-4419-6504-2.
  29. edited by Elroy D. Kursh: Office urology. Ulchaker, James C.. Humana Press, 2000, s. 131. ISBN 978-0-89603-789-2.
  30. authors, Nathan W. Mick, Jessica Radin Peters, Daniel Egan ; editor, Eric S. Nadel ; advisor, Ron Walls: Blueprints emergency medicine. Lippincott Williams & Wilkins, 2006, s. 152. ISBN 978-1-4051-0461-6.
  31. KK Gaines. Phenazopyridine hydrochloride: the use and abuse of an old standby for UTI.. . 24 (3), s. 207–9, 2004 Jun. PMID 15311491. 
  32. edited by Jeffrey K. Aronson: Meyler’s side effects of analgesics and anti-inflammatory drugs. Elsevier Science, 2008, s. 219. ISBN 978-0-444-53273-2.
  33. [edited by] Jill C. Cash, Cheryl A. Glass: Family practice guidelines. Springer, 2010, s. 271. ISBN 978-0-8261-1812-7.
  34. Cochrane Database of Systematic Reviews. . 10 (10), s. CD007182, 2010. doi:10.1002/14651858.CD007182.pub2. PMID 20927755. 
  35. 35,0 35,1 35,2 K Gupta. International clinical practice guidelines for the treatment of acute uncomplicated cystitis and pyelonephritis in women: A 2010 update by the Infectious Diseases Society of America and the European Society for Microbiology and Infectious Diseases.. . 52 (5), s. e103-20, 2011-03-01. doi:10.1093/cid/ciq257. PMID 21292654. 
  36. BestBets: Is a short course of antibiotics better than a long course in the treatment of UTI in children.
  37. 37,0 37,1 37,2 37,3 37,4 R Colgan. Diagnosis and treatment of acute pyelonephritis in women.. . 84 (5), s. 519–26, 2011-09-01. PMID 21888302. 
  38. Cochrane Database of Systematic Reviews. , s. CD007855, 2010. doi:10.1002/14651858.CD007855.pub2. PMID 20824868. 
  39. Jan Oleszczuk, Bożena Leszczyńska-Gorzelak: Nadciśnienie tętnicze. W: Grzegorz Bręborowicz: Położnictwo i ginekologia. T. 1. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007, s. 194-203. ISBN 978-83-200-3540-7.
  40. 40,0 40,1 Antoine Al-Achi: An introduction to botanical medicines. History, science, uses, and dangers. Praeger Publishers, 2008, s. 126. ISBN 978-0-313-35009-2.
  41. [general ed.] Graham Wilson...: Topley and Wilson’s Principles of bacteriology, virology and immunity. In 4 volumes. Arnold, 1990, s. 198. ISBN 0-7131-4591-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.