Zalman Szazar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zalman Szazar
זלמן שז"ר
Zalman Shazar.jpg
Data i miejsce urodzenia 24 listopada 1889
Mir
Data i miejsce śmierci 5 października 1974
Jerozolima
3. prezydent Izraela
Przynależność polityczna Partia Pracy
Okres urzędowania od 21 maja 1963
do 24 maja 1973
Pierwsza dama Rachel Katznelson
Poprzednik Icchak Ben-Zwi
Następca Efraim Kacir
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Zalman Szazar, właściwie Szneur Zalman Rubaszow (ur. 24 listopada 1889 w Mirze, zm. 5 października 1974 w Jerozolimie) – izraelski polityk, historyk, dziennikarz, pisarz i poeta pochodzenia żydowskiego, przywódca ruchu syjonistycznego. W latach 1963-1972 przez dwie kadencje był prezydentem Izraela.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Zalman urodził się w 1889 roku w miejscowości Mir w Imperium Rosyjskim (obecnie terytorium Białorusi). Urodził się w rodzinie żydowskiej jako Szneur Zalman Rubaszow. Później zmienił nazwisko na Szazar, biorąc je od swoich inicjałów – "SZR" (Szazar). Pochodził z rodziny chasydzkich rabinów należących do grupy Chabad-Lubavitch. W 1892 roku jego rodzina po wielkim pożarze Mira, przeprowadziła się do wioski Stolewski. Otrzymał tradycyjne żydowskie wykształcenie religijne w chederze, a następnie w ultraortodoksyjnej jesziwie[1].

Dzięki swojemu nauczycielowi miał możliwość poznać świeckie pisma literatury hebrajskiej tamtego okresu. Po zapoznaniu się z poglądami Dow Ber Borochowa, młody Zalman zaczął sympatyzować z poglądami syjonizmu socjalistycznego. W 1903 roku zaczął wydawać na własną rękę syjonistyczną gazetę, którą rozprowadzał w mieście i jego okolicy. W 1905 roku wstąpił do lewicowej partii syjonistycznej Poalej Syjon. Podczas Rewolucji 1905 roku organizował żydowską samoobronę[2]. W konsekwencji rewolucji, car Mikołaj II Romanow wprowadził przepisy ograniczające swobodę działalności dziennikarskiej. Rok później Zalman wziął udział w tajnej konferencji Poalej Syjon w Mińsku, gdzie poznał Icchaka Ben-Zwi. Rozpoczął wówczas uczestniczyć w pracy redakcyjnej i wydawniczej partii. W 1907 roku przeprowadził się do Wilna, gdzie po raz pierwszy spotkał się z Dow Ber Borochowem. W następnych miesiącach zajął się tłumaczeniem rosyjskich tekstów Borochowa i Ben-Zwi na jidysz. Ukazywały się one w partyjnej gazecie wydawanej w języku jidysz Der Proletarisher Gedanke. Latem 1907 roku został aresztowany za działalność rewolucyjną. Przez dwa miesiące przebywał w więzieniu, po czym został uwolniony. Po wyjściu na wolność, w latach 1908-1912 studiował w Piotrogrodzie, gdzie znalazł się pod wpływem Samuela Dubnova. W między czasie współpracował z żydowskimi gazetami Der Emigrant Jidiszer i Der Jidysz Fray. W 1909 roku poznał swoją przyszłą żonę, Rachel Katznelson[3].

W 1911 roku po raz pierwszy odwiedził Palestynę, będącą wówczas pod panowaniem Imperium osmańskiego. Lato spędził w moszawie Merchavja, gdzie poznał poetkę Rachel Bluwstein i przywódcę syjonistycznego Berla Katznelsona. W następnym roku wyjechał z Rosji do Cesarstwa Niemieckiego, gdzie studiował historię i filozofię na Uniwersytecie we Fryburgu i Uniwersytecie w Strasburgu[4]. Wraz z wybuchem I wojny światowej w 1914 roku, nie mógł powrócić do Rosji. Przeprowadził się wówczas do Berlina i rozpoczął studia na Uniwersytecie w Berlinie. Jego specjalnością była historia Żydów w Europie Wschodniej, sabbataizm i krytyka biblijna.

Działalność syjonistyczna[edytuj | edytuj kod]

Podczas berlińskich studiów Zalman zaangażował się aktywnie w działalność ruchu syjonistycznego, biorąc udział w licznych konferencjach. Współpracował jako dziennikarz z gazetą Juedische Rundschau. W 1916 roku stał się jednym z założycieli niemieckiego ruchu syjonistycznego socjalizmu, współtworząc rok później ruch HeChaluc. W 1919 roku wziął udział w konferencji Poalej Syjon w Sztokholmie. Wraz z Nachmanem Syrkin, Nachumem Nir i Chaimem Finemanem został wybrany na członka delegacji wysłanej w celu zbadania warunków życia w Ziemi Izraela i opracowania planu rozwoju współpracy gospodarczej. W 1920 roku na uroczystości w Jerozolimie poślubił Rachel Katznelson. W tym samym roku pojawił się na konferencji Poalej Syjon w Wiedniu, podczas której odrzucił poglądy komunizmu. W 1921 roku wziął udział w Dwunastym Kongresie Syjonistycznym, na którym wybrano go członkiem Komitetu Wykonawczego Światowej Organizacji Syjonistycznej. W latach 1922-1924 wykładał historię żydowską w Instytucie Pedagogicznym w Wiedniu[3].

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

W 1924 roku wyemigrował do Brytyjskiego Mandatu Palestyny, gdzie bardzo szybko został członkiem sekretariatu związku zawodowego Histadrut i członkiem kolegium redakcyjnego gazety Davar (w latach 1944-1949 jej redaktorem naczelnym). Wyrazem jego coraz większego zaangażowania politycznego w życie społeczności żydowskiej w Palestynie było członkostwo w II Radzie Narodowej (lata 1925-1931). W latach 1930-1932 razem z Haimem Arlosoroffem był redaktorem gazety partyjnej Ahdut HaAvoda. Równocześnie kierował Departamentem Edukacji i Kultury Światowej Organizacji Syjonistycznej. Był członkiem delegacji Agencji Żydowskiej w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ, gdy 27 listopada 1947 roku przegłosowano Rezolucję nr 181 w sprawie podziału Palestyny na dwa państwa: żydowskie i arabskie. Po proklamacja niepodległości Izraela zmienił swoje nazwisko na brzmiące bardziej hebrajsko - Szazar. W pierwszych wyborach parlamentarnych w styczniu 1949 roku wystartował z listy wyborczej Mapai. Został wybrany do Pierwszego Knesetu, a następnie objął obowiązki ministra edukacji w pierwszym rządzie Dawida Ben Guriona. Były to niezwykle trudne lata, gdy nowe państwo odbudowywało się po I wojnie izraelsko-arabskiej, borykało się z trudnościami budowy podstawowej infrastruktury, a jednocześnie były to lata masowej imigracji Żydów przyjeżdżających do Izraela z całego świata. Rodziło to wielkie trudności zapewnienia oświaty i nauki języka hebrajskiego, który miał być podstawowym narzędziem tworzenia spójności narodowej. W lipcu 1949 roku Szazar doprowadził do uchwalenia Prawa o Obowiązkowej Edukacji. Było to niewątpliwie jedno z jego największych osiągnięć w resorcie[5]. Szazar zasiadał w Drugim Knesecie i Trzecim Knesecie. W 1952 roku został członkiem Komitetu Wykonawczego Agencji Żydowskiej. W 1956 roku zrezygnował z mandatu poselskiego, i w latach 1956-1960 pełnił obowiązki przewodniczącego Komitetu Wykonawczego Agencji Żydowskiej[6].

Prezydent Izraela[edytuj | edytuj kod]

Zalman Szazar i kanclerz Niemiec Konrad Adenauer, maj 1966 r.

Po śmierci 23 kwietnia 1963 roku prezydenta Icchaka Ben-Zwi, pojawiła się potrzeba wybrania nowego prezydenta Izraela. W wyborach przeciwko Zalmanowi Szazar wystartował były minister handlu i przemysłu Perec Bernstein. Szazar zdecydowanie wygrał w pierwszej turze wyborów i 21 maja 1963 został 3. Prezydentem Izraela. W dniu 26 marca 1968 roku ponownie wygrał w wyborach i został prezydentem na drugą kadencję[5].

Podczas jego kadencji przeniesiono siedzibę prezydenta do jej obecnej lokalizacji przy ulicy HaNasi w Jerozolimie. Rezydencja została przekształcona w centrum co miesiecznych spotkań intelektualistów, naukowców i pisarzy. Szazar podejmował duże wysiłki na rzecz realizacji projektu badania Żydów w diasporze. Projekt ten realizowano we współpracy z Uniwersytetem Hebrajskim w Jerozolimie. Szazar w przeciwieństwie do wielu izraelskich polityków, pozostał wierny religii. W jego rezydencji wybudowano synagogę, w której zawsze odbywały się nabożeństwa w szabat i święta żydowskie. Utrzymywał kontakty z ruchem chasydzkim. Promował język jidysz i kulturę Żydów z Europy Wschodniej[7]. Kiedy w 1964 roku spotkał się z papieżem Pawłem VI, Szazar odczytał werset z Księgi Micheasza 4,5:

"Choćby wszystkie ludy występowały, każdy w imię swego boga, my jednak występować będziemy w imię Pana, Boga naszego, zawsze i na wieki"[8].

W 1966 roku otrzymał Nagrodę Bialika z literatury[9]. Z urzędu prezydenta ustąpił 23 maja 1973 roku. Zmarł 5 października 1974 roku w Jerozolimie. Został pochowany na Wzgórzu Herzla w Jerozolimie.

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Szazar odegrał ważną rolę w rozwoju ruchu syjonistycznego i tworzeniu państwa Izrael. Równocześnie włożył wielki wkład w rozwój żydowskiej literatury, szczególnie w języku hebrajskim i jidysz. Odegrał pionierską rolę wprowadzając krytykę biblijną w języku hebrajskim. Był także tłumaczem. Na jego cześć nazwano utworzone w 1973 roku w Jerozolimie Centrum Zalmana Szazara, które koncentruje się na publikowaniu prac dotyczących historii żydowskiej.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Kochvei Boker. Tel Aviv: Am Oved Publishers, 1950.

Przypisy

  1. Ami Isseroff: Zalman Shazar - Biography (ang.). W: Zionism & Israel Information Center [on-line]. [dostęp 2012-09-29].
  2. Zalman Shazar (ang.). W: The Jewish Virtual Library [on-line]. [dostęp 2012-09-29].
  3. 3,0 3,1 Shazar (Rubashov), Shneur Zalman (ang.). W: Encyclopaedia Judaica [on-line]. [dostęp 2012-09-29].
  4. Zalman Shazar (ang.). W: Encyclopædia Britannica [on-line]. [dostęp 2012-09-29].
  5. 5,0 5,1 Zalman Shazar (ang.). W: Israel Ministry of Foreign Affairs [on-line]. [dostęp 2012-09-29].
  6. Portrait of Shneor Zalman Shazar (ang.). W: The Knesset Website [on-line]. [dostęp 2012-10-03].
  7. Israel Goldstein: My World as a Jew: The Memoirs of Israel Goldstein. Associated University Presses, 1984, s. 341-342. ISBN 9780845347805. [dostęp 2012-09-29]. (ang.)
  8. Israel (ang.). W: American Jewish Year Book 1965 [on-line]. 1966. [dostęp 2012-09-29].
  9. List of Bialik Prize recipients 1933–2004 (hebr.). W: Tel Aviv Municipality [on-line]. [dostęp 2012-10-03].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]