Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Biblioteka Uniwersytecka
w Warszawie
Ilustracja
Gmach Biblioteki Uniwersyteckiej od strony ul. Dobrej, widoczny pomalowany na różowo tzw. ruszt ze starego gmachu BUW
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Dobra 56/66
00-312 Warszawa
Dyrektor Anna Wołodko
Data założenia 1816
Siglum WA U
Wielkość zbiorów 6 mln
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Biblioteka Uniwersyteckaw Warszawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Biblioteka Uniwersyteckaw Warszawie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Biblioteka Uniwersyteckaw Warszawie”
Ziemia52°14′32,597″N 21°01′27,736″E/52,242388 21,024371
Strona internetowa
Dawna siedziba BUW w kampusie centralnym Uniwersytetu przy ul. Krakowskie Przedmieście 26/28
Hall główny – na wprost widać główne wejście i kolumnadę filozofów
BUW był prekursorem swobodnego dostępu do zasobów bibliotecznych w Polsce
Fragment ogrodu BUW

Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie (BUW) – biblioteka utworzona przy Uniwersytecie Warszawskim w 1816[1].

Obecna siedziba BUW znajduje się przy ul. Dobrej 56/66.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia Biblioteki sięga utworzenia Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego w 1816 r. Wraz z powstaniem Uniwersytetu założona została biblioteka organizacyjnie związana z uczelnią. W marcu 1818 r. została usamodzielniona i zyskała charakter biblioteki publicznej. Pierwszym jej dyrektorem został leksykograf Samuel Bogumił Linde, jego zastępcą zaś Joachim Lelewel[2].

Bibliotekę umieszczono w Pałacu Kazimierzowskim, w siedzibie Uniwersytetu. Bieżącą produkcję wydawniczą z terenu Królestwa Polskiego zapewniał Bibliotece egzemplarz obowiązkowy, do którego uzyskała prawo w 1819 r.

Najcenniejsze zbiory znajdowały się w Gabinecie Rycin, w skład którego weszły m.in. kolekcje króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i Stanisława Kostki Potockiego[3].

Po upadku powstania listopadowego Biblioteka została zamknięta, a dużą część zbiorów, Gabinet Rycin, kolekcję numizmatyczną oraz katalogi i inwentarze wywieziono w 1832 r. do Petersburga[4].

W 1862 r. reaktywowano w Warszawie Uniwersytet, pod nazwą Szkoły Głównej[5]. Biblioteka przyjęła nazwę Biblioteki Głównej, zaś jej dyrektorem został Józef Przyborowski[6], a jego zastępcą wybitny bibliograf Karol Estreicher[7].

W 1869 r. Szkołę Główną przekształcono w uniwersytet rosyjski[8]. Wkrótce także Biblioteka Główna została podporządkowana Uniwersytetowi.

W roku 1894 oddano do użytku nowy gmach Biblioteki zaprojektowany przez Antoniego Jabłońskiego-Jasieńczyka i Stefana Szyllera.

W sierpniu 1915 r. po opuszczeniu przez Rosjan Warszawy, Cesarski Uniwersytet Warszawski został ewakuowany do Rostowa nad Donem[9]. Wywiezione zostały najcenniejsze zbiory biblioteki: inkunabuły, rękopisy, część inwentarzy i archiwum bibliotecznego. Biblioteka została ponownie uruchomiona jesienią 1915 r. wraz z odrodzeniem polskiego Uniwersytetu w Warszawie.

W chwili wybuchu II wojny światowej biblioteka posiadała ok. miliona jednostek zbiorów. W 1940 r. połączono biblioteki: Narodową, Uniwersytecką i Ordynacji Krasińskich tworząc Staatsbibliothek Warschau[2]. W czasie okupacji Biblioteka nielegalnie udostępniała swoje zbiory tajnym uniwersytetom: Warszawskiemu i Poznańskiemu.

Tuż po wojnie działalność Biblioteki skupiała się głównie na rewindykacji swoich zbiorów oraz na przejmowaniu księgozbiorów porzuconych, głównie poniemieckich i podworskich.

W 1990 r. rząd Tadeusza Mazowieckiego podjął decyzję, aby dochody z wynajmu gmachu byłego KC PZPR przeznaczyć na budowę nowej siedziby Biblioteki[10].

Do czasu wybudowania nowego gmachu Biblioteka mieściła się w budynku znajdującym się w kampusie centralnym UW przy Krakowskim Przedmieściu 26/28. Mniejsze oddziały mieściły się m.in. w pałacu Tyszkiewiczów-Potockich (dyrekcja, część zbiorów specjalnych), w budynku św. Rocha na tzw. Małym Dziedzińcu (Czytelnia Czasopism), w pałacu Zamoyskich na Nowym Świecie (Wypożyczalnia Księgozbioru Dydaktycznego) oraz w budynku na ul. Żwirki i Wigury (Oddział Zbiorów Muzycznych)[11].

W 1993 r. rozpisano konkurs architektoniczny na nowy gmach Biblioteki. Pierwszą nagrodę oraz wskazanie do realizacji uzyskał projekt architektów Marka Budzyńskiego i Zbigniewa Badowskiego[12].

11 czerwca 1999 r. Jan Paweł II poświęcił nowy gmach Biblioteki[13] a 15 grudnia 1999 r., po pięciomiesięcznej przeprowadzce, Biblioteka została otwarta dla czytelników w nowej siedzibie na rogu ulic Dobrej i Lipowej[14].

15 czerwca 2001 r. prezydent USA George W. Bush wygłosił w nowym gmachu przemówienie do społeczności UW i mieszkańców Warszawy[13].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

BuwLOG – biblioteczny blog własnego formatu[edytuj | edytuj kod]

W latach 1996-2013 ukazało się ponad 200 numerów "Biuletynu BUW” – periodyku opisującego ważne momenty z życia biblioteki. Do listopada 2010 roku Biuletyn ukazywał się w wersji papierowej (od 1993 r.) i elektronicznej (od 1998 r.), natomiast od grudnia tegoż roku wydawany był wyłącznie w wersji elektronicznej[15]. Od marca 2014 r. bibliotekarze opisują biblioteczną rzeczywistość, dyskutują, dzielą się zawodowym doświadczeniem oraz publikują własną twórczość na BUWLogu[16].

BUW dla sów[edytuj | edytuj kod]

BUW dla sów to specjalna akcja BUW dla studentów uczących się do egzaminów, polegająca na wydłużeniu godzin otwarcia Biblioteki do godziny 5 rano, czyli do odjazdu pierwszego porannego autobusu z przystanku przed Biblioteką. Po raz pierwszy BUW dla sów miał miejsce przed sesją zimową w 2010 roku. Biblioteka pozostawała otwarta do rana przez dwa tygodnie, oprócz weekendów. Akcja została entuzjastycznie przyjęta przez studentów i odbywa się cyklicznie: dwa razy w roku przed sesją egzaminacyjną zimową i letnią[17].

Samoobsługa w Bibliotece[edytuj | edytuj kod]

W 2019 r., po raz pierwszy w historii, Biblioteka była otwarta bez pełnej obsługi użytkownika, w tzw. trybie bezobsługowym. Zmiana trybu pracy nastąpiła na skutek wyraźnego zapotrzebowania społeczności UW na wydłużony czas otwarcia BUW w miesiącach wakacyjnych[18].

BiblioWawa – System Wypożyczeń Warszawskich[edytuj | edytuj kod]

BUW uczestniczy w projekcie wzajemnego wypożyczania zbiorów bibliotecznych BiblioWawa[19]. System Wypożyczeń Warszawskich został uruchomiony 18 grudnia 2017[20]. Oprócz BUW współtworzą go biblioteki następujących sześciu warszawskich uczelni: Akademii Pedagogiki Specjalnej, Akademii Wychowania Fizycznego, Politechniki Warszawskiej, Uniwersytetu Kardynała Stefana WyszyńskiegoWarszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Wojskowej Akademii Technicznej[21].

BUW w gronie międzynarodowych stowarzyszeń i organizacji[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka Uniwersytecka jest członkiem następujących stowarzyszeń i organizacji:[22]

  • AANLA – Association des Amis des Nouvelles du Livre Ancien;
  • CERL – Consortium of European Research Libraries;
  • IAC – International Advisory Committee of Keepers of Public Collection of Graphic Art;
  • IAML – International Association of Music Libraries;
  • ICAM – International Confederation of Architectural Museums;
  • IFLA – International Federation of Library Associations and Institutions;
  • LIBER – Ligue des Bibliotheques Europeennes de Recherche;
  • OCLC – Online Computer Library Center Global Council, EMEA Regional Council.

Budynek[edytuj | edytuj kod]

Budynek o kubaturze 260 tys. m³ zajmuje powierzchnię 64 tys. m². Na dachu znajduje się ogólnodostępny ogród barwny. Koszt realizacji wyniósł 80 mln USD[23]. W pobliżu znajduje się Centrum Nauki Kopernik, Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, Wydział Neofilologii Uniwersytetu Warszawskiego i Kolegium Artes Liberales.

Na zbiory biblioteczne przeznaczono 40 tysięcy m², z możliwością rozszerzenia o następne 10 tysięcy m². Gmach Biblioteki może pomieścić 5 milionów woluminów zbiorów. Oprócz części bibliotecznej znajduje się tam również część usługowa.

Przed budynkiem, od strony ulicy Dobrej, znajduje się tzw. fasada kulturalna (w odróżnieniu od pozostałych fasad ekologicznych). Ma ona „mówić o związkach z przeszłością, z różnorodnością cywilizacji, z grecko-rzymskim i judeo-chrześcijańskim źródłem polskiej kultury[24]. 6 wejść z tej strony rozdziela 8 tablic symbolizujących strony ksiąg[25]. Znajdują się na nich kolejno (od lewej):

W 2004 przed wejściem ustawiono tzw. ruszt[25]. Jest to jedyna w Polsce[25] zachowana XIX-wieczna żeliwna konstrukcja regału bibliotecznego, pochodząca z magazynu dawnej siedziby BUW przy ul. Krakowskie Przedmieście[27]. Jest on symbolicznym łącznikiem między przeszłością a współczesnością[25].

Nad głównym wejściem do biblioteki wiodącym z krytego pasażu umieszczono symbol BUW – otwartą księga z patynowanego brązu z napisem Hinc omnia (łac. stąd wszystko)[25]. Dalej, na szczycie schodów prowadzących do holu katalogowego na poziomie 1, na czterech wysokich kolumnach umieszczono pomniki wybitnych filozofów polskich szkoły lwowsko-warszawskiej: Kazimierza Twardowskiego, Jana Łukasiewicza, Alfreda Tarskiego i Stanisława Leśniewskiego[25]. Inskrypcje na kolumnach zawierają fragmenty tekstów z ich prac[25]. Autorem rzeźb jest Adam Myjak[25].

Chashitsu Kaian – tradycyjny japoński pawilon herbaciany[edytuj | edytuj kod]

W 2004 r. firma Kyoei Steel podarowała Zakładowi Japonistyki i Koreanistyki Wydziału Orientalistycznego UW tradycyjny pawilon herbaciany, który został umieszczony na poziomie 2 Biblioteki Uniwersyteckiej. Pawilon zaprojektowany przez Teruhito Iijimę wraz z  jego otoczeniem został zbudowany z naturalnych materiałów (drewno, bambus, papier, glina, kamień)[28]. Prowadzone są  tam zajęcia uniwersyteckie poświęcone japońskiej kulturze drogi herbaty, prezentacje i ogólnodostępne warsztaty chanoyu, m.in. podczas Dni Japonii na UW[29]. Pawilon jest jedynym w Polsce oryginalnym przykładem tradycyjnej architektury japońskiej[30].

Ogród[edytuj | edytuj kod]

Ogród na dachu Biblioteki, zaprojektowany przez architekt krajobrazu Irenę Bajerską, został otwarty 12 czerwca 2002 r. Jest jednym z największych ogrodów dachowych w Europie. Rozciąga się na powierzchni ponad 1 ha, roślinność zajmuje w nim 5111 m2[31].

Ogród składa się z dwóch części: górnej (o powierzchni 2000 m²) i dolnej (o powierzchni 15 000 m²), połączonych strumieniem z kaskadowo spływającą wodą[31].

Bezpośrednio przy budynku znajdują się kwitnące krzewy okrywowe (m.in. tawulec pogięty „Crispa”), oraz pnącza. W dolnym ogrodzie znajdują się kaskada i zarybiony staw, nad którym mieszkają kaczki. Posadzono tu drzewa, krzewy i byliny utrzymane w tonacji niebiesko-białoróżowej. Dolny ogród zdobią także granitowe rzeźby Ryszarda Stryjeckiego – cykl „Szkic sytuacyjny” nawiązuje do motywów kosmologicznych[31].

W górnym ogrodzie rośliny są posadzone na 30-centymetrowej warstwie ziemi usypanej na dachu Biblioteki. Górny ogród podzielono na kilka części, różniących się formą, kolorem i zapachem:

Uzupełnieniem jest ogród wejściowy – pochylnia prowadząca na dach Biblioteki, obsadzona bluszczem i barwinkiem. Kończy go wznosząca się nad „świetlikiem” altana-antena, opleciona rdestówką Auberta. Wszystkie ogrody połączone są kładkami, ścieżkami, mostkami i pergolami, na których rośnie winorośl japońska, hortensja pnąca, powojnik tangucki i winobluszcz pięciolistkowy. Z mostków i tarasu widokowego można podziwiać panoramę Warszawy, Most Świętokrzyski i Wisłę. Odwiedzający ogrody mogą też przez specjalne okna lub szklany dach zajrzeć z góry do wnętrza Biblioteki[31].

Zbiory[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej BUW utraciła 14% swoich zbiorów (130 tys. ze 927,8 tys. jednostek)[32].

W 2019 w BUW oraz 40 bibliotekach wydziałowych UW znajdowało się 6 236 619 pozycji.[33] Zbiory samej Biblioteki Uniwersyteckiej to 3 393 209 jedn. ewid., w tym 2 200 073 wydawnictw zwartych, 782 064 wydawnictw ciągłych oraz 407 511 zbiorów specjalnych[34] Liczba czytelników BUW w 2019 roku wynosiła 112 826.[33].

Biblioteka ma prawo do otrzymywania egzemplarza obowiązkowego[35].

Crispa[edytuj | edytuj kod]

Od 21 grudnia 2007 roku działa elektroniczna biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego. Udostępnia ona bez ograniczeń obiekty będące w domenie publicznej, tzn. niepodlegające ochronie prawnoautorskiej oraz publikacje, co do których posiadacze praw udzielili Uniwersytetowi licencji. Do 2019 roku znana była jako e-bUW, we wrześniu 2019 została udostępniona czytelnikom nowa wersja o nazwie Crispa[36].

NUKAT[edytuj | edytuj kod]

W 2002 r. z inicjatywy grupy bibliotek akademickich i Biblioteki Narodowej uruchomiony został centralny katalog zbiorów polskich bibliotek naukowych NUKAT. Przedsięwzięcie to zostało sfinansowane dzięki grantowi Fundacji A.W. Mellona. Centrum NUKAT jest jednym z oddziałów Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie[37]. W 2007 r. Biblioteka Narodowa odstąpiła od współtworzenia katalogu[38]. Obecnie NUKAT współtworzy  ponad 175 bibliotek naukowych i akademickich (w tym trzy biblioteki stacji badawczych PAN w Rzymie, Paryżu i Wiedniu)[39].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Historia BUW. W: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie [on-line]. buw.edu.pl. [dostęp 2019-08-17].
  2. a b Historia BUW w: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, www.buw.uw.edu.pl [dostęp 2020-12-29].
  3. 200 lat Gabinetu Rycin BUW, buw.uw.edu.pl [dostęp 2020-12-29].
  4. Historia Gabinetu Rycin w: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, www.buw.uw.edu.pl [dostęp 2020-12-29].
  5. Szkoła Główna Warszawska, www.gutenberg.czyz.org [dostęp 2020-12-29].
  6. Józef Tomasz Przyborowski, www.ipsb.nina.gov.pl [dostęp 2020-12-29] (pol.).
  7. Polski Słownik Biograficzny, t. VI.
  8. Polska - dzieje - okres tępienia polskości w zaborze rosyjskim i pruskim, www.gutenberg.czyz.org [dostęp 2020-12-29].
  9. История ЮФУ, sfedu.ru [dostęp 2020-12-29].
  10. Alicja MP, BUW na warszawskim Powiślu obchodzi swoje dziesięciolecie, Nasze Miasto, 10 lipca 2010 [dostęp 2020-12-29] (pol.).
  11. Instytucje - Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie - Kulturalna Warszawa, Kultruralna Warszawa [dostęp 2020-12-29] (pol.).
  12. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1989-2001. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2002, s. 66. ISBN 83-908950-5-6.
  13. a b BUW. Tu pracował Miłosz, przemawiał Bush, PolskieRadio.pl [dostęp 2020-12-29].
  14. Otwarcie nowego gmachu Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego, e-kartka z Warszawy [dostęp 2020-12-29] (pol.).
  15. O nas, BuwLOG [dostęp 2021-02-07] (pol.).
  16. Pierwszy wpis na pierwszy dzień wiosny, BuwLOG [dostęp 2021-02-07] (pol.).
  17. IV. 20 lat BUW na Powiślu… GDY NIE PORA NA SEN…, BuwLOG [dostęp 2021-02-07] (pol.).
  18. Anna Wołodko, Magdalena Rowińska, Katarzyna Ślaska (red.), Sprawozdanie BUW za rok 2019, 2020.
  19. Bibliowawa - System Wypożyczeń Warszawskich, www.buw.uw.edu.pl [dostęp 2021-02-09].
  20. Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej - Usługa BiblioWawa, bg.pw.edu.pl [dostęp 2021-02-09].
  21. Bibliowawa - biblioteki uczestniczące, www.bibliowawa.bg.pw.edu.pl [dostęp 2021-02-09].
  22. Współpraca - Stowarzyszenia, organizacje, www.buw.uw.edu.pl [dostęp 2021-02-10].
  23. BIBLIOTEKA UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO. [dostęp 2008-06-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-06-10)].
  24. Słowa architekta Marka Budzyńskiego na spotkaniu z papieżem Janem Pawełem II w budynku BUW, 11 czerwca 1999 r.
  25. a b c d e f g h Budynek i ogród. W: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie [on-line]. buw.edu.pl. [dostęp 2019-08-17].
  26. Ulotka informacyjna BUW Hinc Omnia – symbolika gmachu Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie podaje przekład księgi Ezechiela według Biblii Tysiąclecia.
  27. Małgorzata Omilanowska, Katarzyna Uchowicz: POW. Ilustrowany atlas architektury Powiśla. Warszawa: Fundacja Centrum Architektury, 2017, s. 29. ISBN 978-83-943750-8-9.
  28. O pawilonie herbacianym, www.chashitsu.japonia.net.pl [dostęp 2021-02-07].
  29. Pawilon herbaciany Kaian 懐庵, Szkoła języka japońskiego Nihongo Gakuen [dostęp 2021-02-07] (pol.).
  30. Aneta Prymaka, Pawilon herbaciany otwarto w Bibliotece Uniwersyteckiej, warszawa.wyborcza.pl, 19 października 2004 [dostęp 2021-02-07].
  31. a b c d Ogród BUW. www.buw.edu.pl. [dostęp 9 sierpnia 2010].
  32. Piotr Majewski: Wojna i kultura. Instytucje kultury polskiej w okupacyjnych realiach Generalnego Gubernatorstwa 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo TRI, 2005, s. 271. ISBN 83-7436-003-8.
  33. a b Sprawozdanie Rektora Uniwersytetu Warszawskiego z działalności uczelni w 2019 roku, Warszawa 2020 https://www.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2020/06/sprawozdanie_jmr_2019_z_zalacznikami.pdf
  34. Sprawozdanie Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie i bibliotek wydziałowych UW za rok 2019, Warszawa 2020.
  35. Wykaz bibliotek uprawnionych do otrzymywania bibliotecznych egzemplarzy obowiązkowych - Biblioteka Narodowa, www.bn.org.pl [dostęp 2021-02-07].
  36. CRISPA - Historia logo, crispa.uw.edu.pl [dostęp 2020-12-15].
  37. Struktura organizacyjna BUW, www.buw.uw.edu.pl [dostęp 2021-02-07].
  38. Historia NUKAT, centrum.nukat.edu.pl [dostęp 2021-02-07].
  39. Centrum NUKAT, centrum.nukat.edu.pl [dostęp 2021-02-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]