Lampart

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Panthera)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lampart
Panthera[1]
Oken, 1816[2]
Przedstawiciel rodzaju – samica lwa afrykańskiego (P. leo)
Przedstawiciel rodzaju – samica lwa afrykańskiego (P. leo)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Podrodzina pantery
Rodzaj lampart
Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Lampart[5] (Panthera) – rodzaj ssaków z rodziny kotowatych (Felidae).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji, Afryce i Ameryce[6].

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przedstawiciele rodzaju Panthera jako jedyne kotowate potrafią ryczeć, związane jest to z odpowiednią budową krtani. Charakterystyczne jest też niepełne skostnienie kości gnykowej.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa pochodzi od greckiego słowa πάνθηρ panther – „pantera, lampart”[7].

Gatunek typowy[edytuj | edytuj kod]

Felis pardus Linnaeus, 1758

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

Do rodzaju Panthera zaliczane są gatunki współcześnie żyjące[6][5]:

oraz gatunki wymarłe:

Irbis śnieżny czasami umieszczana jest w rodzaju irbis (Uncia)[10].

Prace Luo i in. (2004) oraz Mazáka i Grovesa (2006) wykazały istotne różnice genetyczne pomiędzy podgatunkami tygrysa i na tej podstawie Mazák i Groves dokonali rewizji rodzaju i zaproponowali przesunięcie tygrysa sumatrzańskiego i wymarłego już tygrysa jawajskiego do rangi gatunków[11].

Ewolucja[edytuj | edytuj kod]

Prawdopodobnie wspólny przodek gatunków zaliczanych do Panthera był morfologicznie najbardziej zbliżony do współczesnego lamparta. Żył około 5-4 mln lat temu. Wszystkie żyjące współcześnie gatunki są ze sobą bardzo blisko spokrewnione. Tygrys oddzielił się najwcześniej od linii ewolucyjnej pozostałych gatunków[12]. Najmniej różnią się geny jaguara i tygrysa[13].

Hybrydy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Panthera - hybrydy.

Pokrewieństwa pomiędzy wielkimi kotami są na tyle bliskie, że ich gatunki mogą się łatwo krzyżować dając czasami płodne potomstwo w linii żeńskiej. Najczęściej spotykaną hybrydą jest potomek tygrysicy i lwa - nazywany lygrysem. Obecnie takie krzyżówki spotykane są jedynie w niewoli, ale nie można wykluczyć, że dawniej - kiedy obszary występowania obydwu gatunków pokrywały się w większym stopniu - występowały również w warunkach naturalnych.

lew Venus symbol.svg tygrys Venus symbol.svg jaguar Venus symbol.svg lampart Venus symbol.svg
lew Mars symbol.svg lew lygrys liguar* liard*
tygrys Mars symbol.svg tyglew tygrys tiguar* tigard*
jaguar Mars symbol.svg jaglion* jaguatiger* jaguar jagupard*
lampart Mars symbol.svg leopon leotig* leguar* lampart

(*) nazwy angielskie

Interakcje z człowiekiem[edytuj | edytuj kod]

Znany już z zapisów kopalnych konflikt pomiędzy przedstawicielami rodzajów Homo i Panthera istniał od początku ich współistnienia. Duże, drapieżne koty żywiły się ssakami kopytnymi i naczelnymi. Człowiekowate poruszające się wolniej od kopytnych stanowiły dla wielkich kotów alternatywne źródło mięsa, zwłaszcza dla osobników okaleczonych lub chorych - takich, które utraciły pełną sprawność łowiecką[14].

 Osobny artykuł: Ataki tygrysów na ludzi.
 Osobny artykuł: Lwy z Tsavo.
 Osobny artykuł: Pantera z Rudraprayag.

Uwagi

  1. Łacińskie leo – „lew” (od greckiego λέων leon – „lew”) (zob. Index Generum Mammalium, s. 368).
  2. Greckie τίγρις tigris – „tygrys” (zob. Index Generum Mammalium, s. 680).

Przypisy

  1. Panthera, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. L. Oken. „Lehrbuch der Naturgeschichte”. 3 (2), s. 1052, 1816 (niem.). 
  3. 3,0 3,1 J. L. Frisch: Das Natur-System der vierfüßigen Thiere in. Tabellen, darinnen alle Ordnungen, Geschlechte und Arten, nicht nur mit bestimmenden. Glogau: Christian Friedrich Günther, 1775, s. 13. (niem.)
  4. N. Severtzov. Notice sur la classification multisériale des Carnivores, spécialement des Félidés, et les études de zoologie générale qui s'y rattachent. „Revue et magasin de zoologie pure et appliquée”. 2 Série. 10, s. 385-393, 1858 (fr.). 
  5. 5,0 5,1 Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 138-139. ISBN 978-83-88147-15-9.
  6. 6,0 6,1 Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Panthera. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2015-06-30]
  7. T. S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Waszyngton: Government Printing Office, 1904, s. 510, seria: North American Fauna. (ang.)
  8. 8,0 8,1 Przez wielu autorów Panthera atrox i Panthera spelaea uważane są za podgatunki lwa (Panthera leo)
  9. Z. Jack Tseng, Xiaoming Wang, Graham J. Slater, Gary T. Takeuchi, Qiang Li, Juan Liu i Guangpu Xie. Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats. „Proceeding of the Royal Society B: Biological Sciences”. 281 (1774), s. 20132686, 2014. DOI: 10.1098/rspb.2013.2686 (ang.). 
  10. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Uncia. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 3 czerwca 2010]
  11. J.H. Mazák & C.P. Groves: A taxonomic revision of the tigers (Panthera tigris) of Southeast Asia. Mammalian Biology 71(5): 268-287 (2006).
  12. Janczewski, D.W., Modi, W.S., Stephens, J.C., O’Brien, S.J., 1995. Molecular evolution of mitochondrial 12S RNA and cytochrome b sequences in the pantherine lineage of Felidae. Molecular Biology Evolution 12 (4), 690–707.
  13. Mattern, M.Y., McLennan, D.A., 2000. Phylogeny and speciation of felids. Cladistics 16, 232–253.
  14. Julian C. Kerbis Peterhans & Thomas Patrick Gnoske, The science of ‘Man-eating’* among lions (Panthera leo) with a reconstruction of the natural history of the “Man-eaters of Tsavo” (en)