Biały Bór

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Biały Bór w innych znaczeniach tej nazwy.
Biały Bór
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Widok na jez. Ławiczka w Białym Borze
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  zachodniopomorskie
Powiat szczecinecki
Gmina Biały Bór
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie 1382
Burmistrz Paweł Mikołajewski
Powierzchnia 12,82 km²
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

2171[1][2]
169,3 os./km²
Strefa numeracyjna 94
Kod pocztowy 78-425
Tablice rejestracyjne ZSZ
Położenie na mapie gminy Biały Bór
Mapa konturowa gminy Biały Bór, w centrum znajduje się punkt z opisem „Biały Bór”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Biały Bór”
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa konturowa województwa zachodniopomorskiego, blisko prawej krawiędzi nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Biały Bór”
Położenie na mapie powiatu szczecineckiego
Mapa konturowa powiatu szczecineckiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Biały Bór”
Ziemia53°53′55″N 16°50′16″E/53,898611 16,837778
TERC (TERYT) 3215034
SIMC 0949767
Urząd miejski
ul. Słupska 10
78-425 Biały Bór
Strona internetowa

Biały Bór (staropl. Białobork, niem. Baldenburg dawniej Ball de Olde, ukr. Білий Бір) – miasto w Polsce, położone w województwie zachodniopomorskim, w powiecie szczecineckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Biały Bór, historycznie na Pomorzu Gdańskim.

Położone jest w dolinie rzeki Białej, na przesmyku między jeziorami Bielsko i Ławiczka. Prawa miejskie uzyskał w 1382, w czasie II wojny światowej został znacznie zniszczony.

Według danych z 1 stycznia 2018 Biały Bór liczył 2 171 mieszkańców[1].

W miejscowości działało Stado Ogierów Biały Bór. Od 1994 r. jako Zakład Treningowy Skarbu Państwa Biały Bór[3], potem ponownie jako SO. W 2003 r. weszło w skład Stada Ogierów w Sierakowie Wielkopolskim Sp. z o.o., a w 2007 r. przeszło w skład Stadniny Koni w Dobrzyniewie Sp. z o.o. Od ok. 2011 r. stadnina jest dzierżawiona przez firmę prywatną.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Położone na Pojezierzu Drawskim w okolicach jezior: Bielsko (o pow. 268 ha i głębokości do 23 m), Cieszęcino (o pow. 102 ha i głębokości 50 m), wzdłuż których rozciąga się park krajobrazowy wraz z jeziorami Łobez (zajmuje obszar o pow. 48,7 ha) i Jezioro Ławiczka (pow. 6,6 ha). Leżą one w dorzeczu Gwdy i Noteci, a ich wody spływają rzeką Białą do Czernicy. Okolice jezior pokryte są lasami mieszanymi oraz borami.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. koszalińskiego.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia gminy wynosiła 12,82 km²[4].

Osiedla mieszkaniowe miasta: Dalkowo, Kamienna, Linowo.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1283 – książę gdański Mściwoj II ufundował tu parafię podległą arcybiskupstwu gnieźnieńskiemu
  • 1294 – po śmierci księcia Mściwoja II, Pomorze Gdańskie, w tym Biały Bór, ponownie scalone z Polską
  • 1309 – pod panowaniem Krzyżaków
  • 1382 – lokacja miasta
  • k. XIV w. - Krzyżacy budują zamek w Białym Borze
  • 1395 – potwierdzenie praw miejskich chełmińskich przez wielkiego mistrza zakonu Konrada Zöllnera von Rotenstein
  • 1408 – probostwo otrzymało wieś od wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena
  • 1410 - Władysław Jagiełło oddaje miasto w lenno księciu pomorskiemu Bogusławowi VIII, mimo że teren jest pod wpływem Krzyżaków[5]
  • 1454 – na prośbę Związku Pruskiego król Kazimierz IV Jagiellończyk ogłasza włączenie regionu do Korony Polskiej, wybucha wojna trzynastoletnia
  • 1461 - wojska polskie zajmują miasto
  • 1466 – na mocy pokoju toruńskiego uznano powrót miasta do Polski, administracyjnie stanowi część województwa pomorskiego prowincji Prusy Królewskie Korony Polskiej
  • 1623–1638 – starostą był Andrzej Łaszewski, a następnie do 1648 jego żona Helena
  • 1649–1654 – starostą Białego Boru (Białoborku) był Mikołaj Trzebuchowski, syn Samuela[6] i Elżbiety Kretkowskiej. Mikołaj Trzebuchowski wraz z żoną Teresą Łaszewską 14 lipca 1654 roku scedowali starostwo Franciszkowi Wejherowi[7]
  • 1654–1671 – starostą był Franciszek Wejher
  • 1671–1672 – starostą był Joachim Ernest Krokowski
  • 1672–1672 – starostą Dorota Krokowska, córka poprzednika
  • 1673–1768 – starostwo w rękach Wejherów
  • 1768–1772 – starostą był Henryk Goltz
Widokówka z czasów zaboru pruskiego
  • od 1772 – po I rozbiorze Polski miasto pod zaborem pruskim
  • 1875 – nowy kościół katolicki, należący do parafii Eikfirn, obsługiwał 56 wiernych
  • 1878 – uzyskanie połączenia kolejowego
  • 1939 – 2292 mieszkańców
  • 1945 – miasteczko, silnie ufortyfikowane, stanowiło część umocnień Wału Pomorskiego i zostało zniszczone w 80%, zaś ludność je opuściła, 26 lutego wkroczenie Armii Czerwonej
  • 1950 – 775 mieszkańców
  • 1957 – 1315 mieszkańców
  • 1975 – miasto w granicach województwa koszalińskiego, w Białym Borze rozegrano mistrzostwa Polski we wszechstronnym konkursie konia wierzchowego
  • 1999 – miasto w granicach województwa zachodniopomorskiego

W Białym Borze w latach 60. XX w. kręcono film Pan Wołodyjowski.

Na polskiej mapie wojskowej z 1936 r. przy oznaczeniu miasta podano polski egzonim Białybór[8]. Nazwę Biały Bór ustalono urzędowo w 1946 r.[9]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 2219 mieszkańców[10].

Znak powitalny na granicy miejscowości
  • Piramida wieku mieszkańców Białego Boru w 2014 roku[11].


Piramida wieku Bialy Bor.png

Ludność ukraińska[edytuj | edytuj kod]

Po drugiej wojnie światowej do zniszczonego miasta w ramach akcji Wisła przesiedlono wiele ukraińskich rodzin. Dziś Biały Bór jest jednym z największych ośrodków Ukraińców w Polsce. W mieście działa 3-stopniowy Zespół Szkół Ukraińskich im. Tarasa Szewczenki (podstawowa, gimnazjum, liceum), greckokatolicka Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy, wybudowana w latach 1992–1997 według projektu J.Nowosielskiego przy udziale B.Kotarby.

Przyroda i turystyka[edytuj | edytuj kod]

Dawny sąd, obecnie szkoła

Miasto położone jest w niewielkiej dolinie, otoczone lasami.

W Białym Borze znajduje się najmłodszy zabytek w Polsce - cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy według projektu i z dekoracją malarską J. Nowosielskiego, powstała w latach 1992–1997, 23 września 2007 r. podniesiona do rangi sanktuarium, wpisana do rejestru zabytków 25 lipca 2019 r.[12]

Obiekty historyczne oraz nowsze:

  • kościół św. Michała Archanioła z 1878 r. w stylu neogotycko-neoromańskim z późnobarokowym ołtarzem
  • neogotycki budynek d. sądu grodzkiego (dziś niemal w ruinie, należy do właściciela prywatnego)[13]
  • pozostałość po młynie wodnym
  • stadnina ogierów stylizowana na dawny dwór szlachecki, z torem jeździeckim
  • bunkry Wału Pomorskiego
  • park
  • dawny budynek sądu przy ul. Sądowej 9 (obecnie szkoła)
  • stajnie przy ul. Dworcowej 22
  • ratusz przy ul. Żymierskiego 10
  • dworzec PKP, ul. Kolejowa
  • szkoła, ul. Brzeźnicka 10
  • budynek, ul. Bobolicka 4
  • narożny dom przy skrzyżowaniu dróg do Szczecinka i Bobolic – parter tego budynku to ryglujący to skrzyżowanie niemiecki dwusektorowy schron bojowy z lat 1939–1945
  • cmentarz żydowski w Białym Borze
  • pomnik Tarasa Szewczenki

Transport[edytuj | edytuj kod]

Biały Bór leży na przecięciu dróg krajowych: nr 25 z nr 20. Połączenia do miasta obsługuje pięciu przewoźników autobusowych wywodzących się z b. PKS:

  • PPKS Bytów
  • PKS Słupsk S.A.
  • PKS Człuchów
  • PKS Koszalin
  • PKS Szczecinek
  • PKS Jelenia Góra (sezonowo)

Przez miasto biegnie linia kolejowa Piła Główna – Ustka, z przystankiem Biały Bór.

Gmina zasłynęła w 2011 r. z sieci fotoradarów o zagęszczeniu nieproporcjonalnym do swojego obszaru i zaludnienia[14].

Żwirownia[edytuj | edytuj kod]

W okolicach miasta znajduje się jedno z najwyższych wzniesień w regionie. Jest to sztuczne wzniesienie powstałe z wydobywania żwiru. Góra ma wysokość ok. 250 m. Przy dobrej pogodzie można zobaczyć z niej oddalony o 30 km Szczecinek.[potrzebny przypis]

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Tarasa Szewczenki przy Zespole Szkół Ogólnokształcących im. Tarasa Szewczenki

Na terenie miasta działa kilka placówek oświatowych:

  • Zespół Szkół nr 1
  • Szkoła Podstawowa nr 2 (mniejszości ukraińskiej)
  • Gimnazjum nr 2 (mniejszości ukraińskiej)
  • Zespół Szkół im. Oskara Langego
  • Liceum Ogólnokształcące nr 1 (mniejszości ukraińskiej)
  • Technikum hodowli koni

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa:

  • klub piłkarski Lider
  • klub piłkarski Hubertus
  • klub kajakarski Hubertus
  • klub jeździecki Hubertus przy stadninie koni

W mieście organizowane są mistrzostwa Polski w WKKW.

Obiekty sportowe:

  • hala przy Zespole Szkół nr 1
  • 2 stadniny koni
  • stadion miejski
  • kompleks boisk „Orlik 2012”

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. W Radzie Miejskiej w Białym Borze zasiada 15 radnych. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest Urząd Miejski przy ul. Żymierskiego.

Burmistrzowie Białego Boru:

  • Franciszek Lech Kwaśniewski (PSL) (2002–2012)
  • Paweł Stanisław Mikołajewski (2013 r.)

Biały Bór należy do Związku Miast Polskich.

Mieszkańcy Białego Boru wybierają posłów z okręgu wyborczego nr 40, senatora z okręgu wyborczego nr 100, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Osoby z Białego Boru[edytuj | edytuj kod]

W latach 1967–2008 w Białym Borze mieszkał podporucznik Józef Mioduszewski, urodzony w 1922 r., zmarł w 2008 r. Ułan, żołnierz Armii Krajowej, uczestnik akcji „Burza” w powstaniu warszawskim, odznaczony za zasługi w walce przeciw Armii Czerwonej m.in. Orderem Odrodzenia Polski „Polonia Restituta” klasy kawalerskiej, dwoma Krzyżami Walecznych. Miłośnik koni – w latach 1972–1981 był kierownikiem stada ogierów w Białym Borze. Pośmiertnie uhonorowany tytułem bohatera Łomianek przez radę miejską i burmistrza Łomianek.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Biały Bór w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-12] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Internetowy System Aktów Prawnych Dz.U. 1994 nr 83, poz. 383.
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  5. Czesław Piskorski, Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka Warszawa, 1980, s. 106-107, ISBN 83-217-2292-X, OCLC 8032482.
  6. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER  Koszalin 2010, ​ISBN 978-83-89976-40-6​, s. 255.
  7. Paweł Czaplewski ks., Senatorowie świeccy, podskarbiowie i starostowie publiczni 1454-1772. Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu XXVI–XXVIII (1919–1921), Toruń 1921, s. 52.
  8. Arkusz 43 Bydgoszcz. Mapa operacyjna 1:300 000. Wojskowy Instytut Geograficzny, Warszawa: 1936.
  9. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  10. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.), Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 10 czerwca 2011, ISSN 1734-6118.
  11. Biały Bór w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-12] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  12. Cerkiew w Białym Borze najmłodszym zabytkiem wpisanym do rejestru. 2019-08-05.
  13. Biały Bór, sąd grodzki i zabytki.
  14. MIEJSCA KONTROLI RUCHU DROGOWEGO – Miasto i Gmina Biały Bór, miastoigminabialybor.portal.esp.parseta.pl [dostęp 2017-11-22].
  15. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-05].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]