To jest dobry artykuł

Team Fortress 2

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Team Fortress 2
Ilustracja
Logo Team Fortress 2
Producent

Valve Corporation

Wydawca

Valve Corporation

Dystrybutor

Electronic Arts (pudełkowa)
Steam (online)

Projektant

John Cook
Robin Walker

Kompozytor

Mike Morasky[1]

Silnik

Source

Wersja

1.1.7.0 (4 sierpnia 2011; ponad 10 lat temu[2])

Data wydania
Gatunek

strzelanka pierwszoosobowa

Tryby gry

gra wieloosobowa
tryb kooperacji

Kategorie wiekowe

BBFC: 15[5]
ESRB: M[6]
ACB: MA15+[7]
PEGI: 16[8]

Wymagania sprzętowe
Platforma

Windows, Xbox 360, PlayStation 3, OS X, Linux

Nośniki

dystrybucja cyfrowa, DVD, Blu-ray

Wymagania

minimalne:
procesor 1,7 GHz,
512 MB RAM,
karta graficzna zgodna z DirectX 8,
połączenie internetowe
sugerowane:
procesor 3 GHz,
1 GB RAM,
karta graficzna zgodna z DirectX 9[9]

Team Fortress 2wieloosobowa strzelanka pierwszoosobowa, stworzona przez Valve Corporation jako kontynuacja Team Fortress Classic. Początkowo gra została wydana 10 października 2007 jako część The Orange Box na platformy Windows i Xbox 360[3]. Wersja dla PlayStation 3 została wydana 22 listopada 2007[4]. 9 kwietnia 2008 grę wydano na platformę Windows poza paczką The Orange Box. Dystrybucją pudełkową zajęła się firma Electronic Arts. Powstawanie gry było nadzorowane przez Johna Cooka i Robina Walkera, twórców modyfikacji Team Fortress dla Quake w 1996. Team Fortress 2 w wersji dla Linuksa pojawiło się 6 listopada 2012 roku wraz z rozpoczęciem beta testów oprogramowania Steam na ten system[10].

Gra została ogłoszona w 1998, wtedy działając na silniku GoldSrc firmy Valve, lecz od tamtego czasu przeszła kilka poważnych zmian projektowych i koncepcyjnych. Od 1999, kiedy gra przypominała swoich poprzedników pod względem bardziej realistycznego podejścia do rozgrywki, przez dziewięć lat produkcji styl rozgrywki oraz styl graficzny zmieniły się diametralnie. W tym czasie zmieniono również wykorzystywany silnik na Source. Na ostateczny kreskówkowy styl graficzny wpływ miały prace J.C. Leyendeckera, Deana Cornwella i Normana Rockwella[11]. Sama gra rozgrywa się pomiędzy dwiema drużynami, dostępnych jest 9 różnych postaci do wyboru.

Brak informacji od producentów przez sześć lat trwania produkcji spowodował przyklejenie grze łatki vaporware i zapewniał jej coroczne miejsce na liście vaporware prowadzonej przez Wired News[12]. Po wydaniu gra zdobyła uznanie krytyków i kilka nagród. Chwalono ją za oprawę graficzną[13], wyważoną rozgrywkę[14], humorystyczne podejście[15] i wykorzystanie postaci o mocno wykreowanych osobowościach w grze wieloosobowej[16].

Rozgrywka[edytuj | edytuj kod]

Tak jak jej poprzednicy, Team Fortress 2 to gra pomiędzy dwiema drużynami walczącymi o wykonanie przeciwnych celów. Drużyny te, Reliable Excavation & Demolition (RED założona przez Redmonda Manna) i Builders League United (BLU założone przez Blutarcha Manna) mają reprezentować dwie spółki holdingowe, które potajemnie kontrolują każdy rząd na Ziemi[17]. Gracze mogą wybrać jedną postać z dziewięciu klas, z których każda posiada własne atuty i słabości. Chociaż umiejętności wielu klas zostały zmienione w porównaniu z Team Fortress, podstawowe elementy zostały zachowane[18][19]. Gra została wydana wraz z sześcioma oficjalnymi mapami, a podczas kolejnych aktualizacji dołączono 19 kolejnych map[20][21]. Jeżeli gracz nie grał wcześniej na danej mapie, na początku gry wyświetla mu się wideo instruktażowe z informacjami o celach mapy. Limit graczy wynosi 24 na platformie PC, chociaż może być on zwiększony nawet do 34 na niektórych serwerach[20] oraz 16 na konsolach Xbox 360 i PlayStation 3[22].

Team Fortress 2 jest pierwszą wieloosobową grą Valve udostępniającą szczegółowe statystyki o przebytej grze. Statystyki te zawierają między innymi informacje o całkowitym czasie gry konkretnymi klasami postaci, liczbę zdobytych punktów, flag i osiągniętych celów podczas jednej rundy. Statystyki wyświetlane po śmierci mówią graczom o ich postępach, na przykład o zbliżeniu się do rekordu zadanych obrażeń[20]. Team Fortress 2 dodatkowo umożliwia zdobywanie osiągnięć za wykonywanie konkretnych zadań, jak na przykład zabicie danej liczby przeciwników lub wykonanie jakiegoś zadania w ograniczonym czasie. Wraz z każdą większą aktualizacją kolejnym klasom dodawano nowe bronie, które można zdobywać poprzez wykonywanie zadań w ramach systemu osiągnięć[23]. Osiągnięcia i statystyki są widoczne na stronie gracza w Społeczności Steam lub Xbox Live.

Tryby gry[edytuj | edytuj kod]

Kostiumy postaci z gry (PGA 2013)

Cel rozgrywki jest definiowany przez tryb gry prezentowany przez konkretne mapy.

Na mapach typu zdobądź flagę, celem obu drużyn jest zdobycie aktówki z tajnymi informacjami z bazy przeciwnika i uniemożliwienie mu wykonania tego samego zadania[24].

Tryby kontroli punktów mogą być bardziej zróżnicowane podczas osiągania niektórych celów, lecz głównym zadaniem jest zdobycie określonych punktów na mapie[24]. Na niektórych mapach celem jest zdobycie wszystkich punktów kontrolnych na mapie. Na innych jedna drużyna na początku gry posiada wszystkie punkty kontrolne i broni każdego po kolei przed przejęciem przez przeciwnika w określonym czasie. Trzecim wariantem tej rozgrywki, zapoczątkowanym mapą „Hydro”, jest całkowita kontrola: każda drużyna rozpoczyna z taką samą liczbą punktów kontrolnych wyznaczających jej teren i musi po kolei zdobywać kolejne sektory przeciwnika, aby wygrać. Gdy wszystkie sektory zostaną zdobyte przez jedną drużynę, może ona bezpośrednio zaatakować bazę przeciwnika[24].

W kwietniu 2008, wraz z mapą „Payload”, Valve zaprezentowało nowy tryb rozgrywki. Na mapach typu „Payload” BLU musi eskortować wózek z bombą na szynach przez kilka punktów kontrolnych, aby w końcu móc wysadzić bombę w powietrze w bazie przeciwników. RED ma za zadanie obronić swoje pozycje i przeszkodzić wózkowi w dotarciu na końcowy punkt kontrolny w określonych czasie[25].

Kolejny nowy tryb rozgrywki, „Arena”, został wprowadzony 19 sierpnia 2008 wraz z aktualizacją dla klasy Grubego. „Arena” to tryb drużynowego deathmatchu na mniejszych mapach, bez respawnu po śmierci, w którym celem jest wyeliminowanie członków przeciwnej drużyny lub zdobycie punktu kontrolnego, aktywowanego po pewnym czasie od rozpoczęcia rundy, umieszczonego zazwyczaj w środkowym punkcie mapy[26].

Kolejny tryb, „Payload Race”, w którym zarówno drużyna RED, jak i BLU próbują eskortować wózek wzdłuż symetrycznych tras, został dołączony przy aktualizacji „Sniper vs. Spy”[27].

13 sierpnia 2009 podczas aktualizacji „Classless Update” zaprezentowano nowy tryb King of the Hill. W trybie King of the Hill drużyna RED i BLU muszą zdobyć jedyny dostępny punkt na mapie i bronić go przez 3 minuty. Wraz z aktualizacją udostępniono mapę „Viaduct” i konwersje map „Nucleus” i „Sawmill” z trybu Arena[28].

17 grudnia 2010 dodano tryb Medieval[29]. Przenosi on graczy w czasy średniowieczne, gdzie dostępne są tylko specjalne bronie takie jak miecze lub kusze. Akcja rozgrywa się na mapie DeGroot Keep gdzie jeden zespół broni zamku a drugi próbuje go zdobyć[30].

27 czerwca 2012 dodano nowy tryb Special Delivery[29]. Gracze muszą zdobyć teczkę z tzw. Australium, a potem przenieść ją do rakiety[31].

15 sierpnia 2012 wraz z aktualizacją Mann vs. Machine dodano kooperacyjny tryb rozgrywki o tej samej nazwie. Na 3 specjalnych mapach, celem maksymalnie 6 graczy jest odparcie robotów, które za pomocą bomby chcą wysadzić budynek Mann Co. Przeciwnicy nadchodzą w falach, między którymi gracze mogą ulepszać swoje bronie i statystyki[29].

Klasy[edytuj | edytuj kod]

Czerwone emblematy klas w grze
Emblemat Inżyniera
Emblemat Medyka
Emblemat Pyro
Emblemat Snajpera

W grze dostępnych jest dziewięć klas postaci podzielonych na klasy ofensywne, defensywne i wspomagające[20]. Każda klasa posiada co najmniej trzy bronie: unikatowa broń pierwszego wyboru, broń drugiego wyboru, jak strzelba czy pistolet, i broń biała odpowiadająca danej postaci, jak butelka u Demomana, kukri u Snajpera, czy topór u Pyro[32].

Trzy ofensywne klasy to Skaut, Żołnierz i Pyro. Skaut jest przedstawiony jako szybko mówiący fan baseballu z Bostonu[33]. Jest on szybką i zwinną postacią mogącą wykonywać podwójne skoki, uzbrojoną w dubeltówkę. Jednakże Skaut nie może wytrzymać wielu obrażeń. Żołnierz jest bardziej odporny, ale wolniejszy. Kreowany na stereotypowego amerykańskiego generała[34], Żołnierz uzbrojony jest w wyrzutnię rakiet, która umożliwia mu rocket jumping. Własnoręcznie wykonał medale za zasługi i sam się nimi odznaczył. Ostatnią ofensywną klasą jest Pyro. Postać Pyro ubrana jest w ognioodporny strój z azbestu i maskę przeciwgazową. Nosi ze sobą miotacz ognia, dzięki któremu może podpalać inne postacie oraz odbijać pociski i pobliskich przeciwników przy pomocy sprężonego powietrza[32][35]. Bronią pomocniczą jest strzelba, a bronią do walki wręcz jest topór strażacki.

Demoman, Gruby i Inżynier należą do grupy klas defensywnych. Demoman to czarny, jednooki Szkot, który często pije[36]. Uzbrojony w granatnik i wyrzutnię bomb przylepnych, może korzystać z arsenału do prowadzenia ostrzału z daleka[32]. Gruby to stereotypowy Rosjanin o dużej posturze i mocnym akcencie. Jego obsesją jest posiadany minigun, który nazwał Sasza. Gruby może wytrzymać więcej obrażeń niż którakolwiek inna postać i prowadzić intensywny ostrzał, lecz jest powolny, zarówno z powodu swojej wagi, jak i wagi noszonego miniguna[37]. Inżynier to ostatnia klasa defensywna, przygotowana jako spokojny inteligentny „swój chłop” z Teksasu[38]. Inżynier może budować różne konstrukcje do pomocy drużynie: automatyczne działka strażnicze w celu obrony kluczowych punktów mapy, zasobnik uzupełniający punkty zdrowia i amunicję oraz system teleportów[32].

Do ostatniej kategorii, wspomagającej, należą Medyk, Snajper i Szpieg. Medyk to niemiecki lekarz ze Stuttgartu, który nie ma szacunku dla przysięgi Hipokratesa[39], odpowiedzialny za utrzymywanie członków swojej drużyny przy życiu. Medyk jest uzbrojony w „medigun” służący do leczenia i może dzięki niemu chwilowo uodpornić sojuszników na jakiekolwiek ataki dzięki ładunkowi „Ubercharge” lub zwiększyć siłę rażenia ich pocisków za pomocą Kritzkriega[25][32]. Jego bronią do samoobrony jest karabin strzykawkowy i piła do kości. Snajper to pogodny Australijczyk, który cały czas usprawiedliwia swój wybór kariery przed ojcem[40]. Uzbrojony jest w karabin wyborowy z celownikiem laserowym (do atakowania przeciwników z daleka) i pistolet maszynowy (do walki na krótkie dystanse)[32]. Ostatnią klasą wspomagającą jest Szpieg, Francuz[41] ze skłonnością do palenia papierosów. Poza rewolwerem Szpieg wyposażony jest w narzędzia pomagające w infiltracji bazy przeciwnika, jak zegarek niewidzialności, czy urządzenie wyłączające konstrukcje Inżyniera zwane Saperem. Posiada on także możliwość przebrania się w inne postacie. Szpieg może również skorzystać ze swojego balisongu, by od razu zabić przeciwników ciosem w plecy[32].

Firma Valve skupiła się na zbalansowaniu rozgrywki podczas usprawniania każdej z postaci. Każda klasa posiada swoje mocne i słabe strony, co powoduje, że musi polegać na innych klasach, aby być skutecznym. Wymaga to od graczy strategicznego myślenia i zwiększa znaczenie współpracy. Każda z klas w swoich kategoriach posiada wspólne silne i słabe punkty, a każda z nich dodatkowo ma własną przewagę[42].

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Team Fortress rozpoczął swoje istnienie jako darmowy mod do gry Quake. Produkcja gry Team Fortress 2 przeszła na silnik GoldSrc w 1998, gdy zespół produkcyjny Team Fortress Software, składający się z Robina Walkera i Johna Cooka, został najpierw zatrudniony na zlecenie, by być w końcu wykupionym przez Valve Corporation[43]. W tym momencie zaproponowano, aby gra stała się osobnym produktem[43]. Rozpoczęto prace nad prostym portem oryginalnej gry na silnik GoldSrc, który został wydany w 1999 jako darmowa modyfikacja Team Fortress Classic[44]. Team Fortress Classic został napisany w całości w oparciu o publicznie dostępne SDK do gry Half-Life, jako przykład jego elastyczności skierowany do społeczności i przemysłu[45].

Walker i Cook byli pod silnym wpływem trzymiesięcznego kontraktu z Valve i zaczęli pracować na pełny etat nad swoim projektem gry, który przeszedł gwałtowne zmiany w tym okresie. Team Fortress 2 miało być wojenną grą z hierarchią wojskową, włączając w to postać generała, z widokiem z lotu ptaka na teren działań, skokami spadochronowymi, komunikacją głosową i wieloma innymi pomysłami, innowacyjnymi w tamtym czasie[46].

Wczesna produkcja[edytuj | edytuj kod]

Nowy projekt został pokazany publicznie na targach E3 1999, gdzie zdobył kilka nagród, w tym za najlepszą grę sieciową i najlepszę grę akcji[47]. W tym czasie Team Fortress 2 otrzymało nowy podtytuł: Brotherhood of Arms, a rezultaty pracy Walkera i Cooka okazały się jasne. Pokazano między innymi nowe technologie: animację parametryczną, potrafiącą połączyć kilka animacji w jedną w celu uzyskania płynniejszego i żywszego ruchu postaci[48] i technologię „multi-resolution mesh” Intela[48], dynamicznie zmniejszającą liczbę detali wyświetlanych na ekranie wraz z ich odległością, w celu zwiększenia wydajności[48] (technologia została wyparta przez zmniejszające się koszty pamięci operacyjnej – dzisiejsze gry wykorzystują technikę level of detail, która potrzebuje więcej pamięci, ale mniej obciąża procesor). Podczas pokazu nie podano żadnej daty wydania.

W połowie 2000 Valve ogłosiło, że produkcja Team Fortress 2 została opóźniona po raz drugi[49]. Opóźnienie tłumaczono przejściem na własny silnik, znany dzisiaj jako Source. Mniej więcej w tym czasie przestały napływać nowe informacje na temat gry i Team Fortress 2 weszło w stadium cichego rozwoju. Chociaż w 2003 krążyły pogłoski, że akcja Team Fortress 2 miałaby mieć miejsce w czasie pomiędzy Half-Life i Half-Life 2, do 13 lipca 2006 nie podano żadnej informacji o grze[50]. Walker i Cook pracowali w tym czasie nad innymi projektami: Walker był głównym menedżerem produkcji Half-Life 2: Episode One[51], a Cook został programistą platformy Steam[52].

Końcowy projekt[edytuj | edytuj kod]

Przed wydaniem gry Half-Life 2 w 2004 dyrektor marketingowy Doug Lombardi potwierdził, że Team Fortress 2 wciąż znajdowało się w tworzeniu i że więcej informacji zostanie podanych po wydaniu gry Half-Life 2. Żadnych informacji jednak nie udzielono ani wtedy, ani po podobnym ogłoszeniu ze strony Lombardiego we wczesnym wywiadzie dotyczącym Half-Life 2: Episode One[53]. Przed wydaniem Episode Two Gabe Newell ponownie oświadczył, że informacje o Team Fortress 2 będą niedługo podane. Tym razem po miesiącu, podczas konferencji EA Summer Showcase w czerwcu 2006, zaprezentowano ponownie Team Fortress 2[18]. W marcu 2007 Walker wyjawił, że Valve po cichu tworzyło „prawdopodobnie trzy, cztery różne gry” przed wyborem dla nich końcowego projektu[54]. Z powodu długiego okresu tworzenia Team Fortress 2 było często wymieniane obok gry Duke Nukem Forever, innej długo oczekiwanej gry, która była przez wiele lat w produkcji i przeszła wiele zmian silników[12]. Wydanie beta gry zawierało sześć map wieloosobowych, do trzech z nich dołączono komentarze twórców na temat projektu gry, poziomów, postaci oraz historię powstawania gry[55].

Do przedstawienia świata gry i postaci Team Fortress 2 nie wykorzystuje realistycznego podejścia artystycznego znanego z innych gier Valve na silniku Source jak Half-Life 2, Day of Defeat: Source czy Counter-Strike: Source. Zamiast tego wykorzystuje stylizowane kreskówkowe podejście „bardzo inspirowane reklamami z początku XX wieku”[11]. Efekt został uzyskany dzięki użyciu technologii renderingu i oświetlenia często wykorzystującej cieniowanie Phonga[19][56]. Komentarz twórców umieszczony w grze mówi, że nie dało się w realistycznym świecie sensownie uzasadnić map i przedstawić postaci. Odejście od realistycznego podejścia na rzecz wykreowanego świata pozwoliło na ominięcie dodatkowych wyjaśnień[55]. Gra wyszła na nowej wersji silnika Source – wykorzystanej również w Half-Life 2: Episode Two – w którym zakodowano nowe technologie dynamicznego oświetlenia, cieniowania i efektów cząsteczkowych. Team Fortress 2 jest również pierwszą grą, która implementuje nowe możliwości animacji twarzy silnika Source[57].

Styl artystyczny był inspirowany pracami J.C. Leyendeckera, Deana Cornwella i Normana Rockwella[11]. Ich charakterystyczny styl, wykorzystujący silne zarysy i cieniowanie w celu zwrócenia uwagi na określone szczegóły, został zastosowany do rozróżnienia modeli, ze szczególnym uwzględnieniem łatwości rozpoznawania drużyny postaci, jej klasy oraz broni. Takie zarysy i animacje umożliwiają rozróżnienie postaci nawet z dużej odległości, a wykorzystana paleta kolorów przyciąga wzrok do trzymanej broni[58].

Projekt map przesiąknięty jest „złym geniuszem”, ze stereotypowymi fortecami szpiegowskimi ukrytymi pod niebudzącymi podejrzeń budynkami, jak magazyny przemysłowe czy farmy, by bardziej uwiarygodnić ich wzajemne bliskie położenie. W bazach ukryte są superbronie, takie jak działa laserowe, głowice jądrowe czy wyrzutnie pocisków odrzutowych, odgrywające rolę celów drużyny przeciwnej. Pomiędzy bazami znajduje się przestrzeń neutralna. Mapy są uporządkowane i wystylizowane w taki sposób, by łatwiej było dostrzec przeciwnika. Impresjonistyczne podejście dotyczy również tekstur, które bazują na przefiltrowanych, poprawionych ręcznie zdjęciach, co dało grze jej wyraźny wygląd. Bazy zostały zaprojektowane w taki sposób, aby gracze od razu wiedzieli, gdzie się znajdują. Bazy drużyny RED korzystają z ciepłych kolorów, materiałów naturalnych i zaokrąglonych kształtów, a baza BLU wykorzystuje chłodne kolory, materiały przemysłowe i prostopadłe kształty[58].

Wydanie i dalszy rozwój[edytuj | edytuj kod]

Podczas konferencji prasowej Electronic Arts w lipcu 2006 Valve ujawniło, że Team Fortress 2 będzie dostępny w sprzedaży jako część paczki The Orange Box. Zwiastun pokazany na konferencji ukazał nowy styl graficzny gry. Dyrektor Valve, Gabe Newell, powiedział, że celem firmy było stworzenie „najlepiej wyglądającej i najlepiej rozgrywającej się drużynowej gry wieloosobowej”[18]. 17 września 2007 umożliwiono wzięcie udziału w publicznych beta-testach gry tym osobom, które nabyły The Orange Box w przedsprzedaży, aktywowały kupon Black Box dołączany do kart graficznych ATI HD 2900XT oraz członkom programu Valve Cyber Café[59][60]. Była to publiczna beta do daty ostatecznego wydania gry.

Gra wydana została 10 października 2007 jako część paczki The Orange Box na platformie Steam oraz w sklepach i była dostępna po sugerowanej cenie detalicznej. The Orange Box zawiera również Half-Life 2, Half-Life 2: Episode One, Half-Life 2: Episode Two i Portal. Dla osób, które zamówiły The Orange Box za pomocą platformy Steam przed 10 października, Valve zaoferowało zniżkę 10% i możliwość uczestnictwa w beta-testach[61].

Grafiki bohaterów znajdujące się w biurze Valve (2016).

Od czasu wydania Team Fortress 2 Valve ciągle wypuszcza darmowe aktualizacje poprzez platformę Steam. Poza ciągłym wsparciem ze strony Valve, Team Fortress 2 jest również rozszerzane przez samych fanów, za pomocą narzędzi udostępnianych przez Valve. Firma przy większych aktualizacjach dołącza niektóre z najpopularniejszych map opracowanych przez społeczność[35]. W styczniu 2010 Valve otworzyło stronę pozwalającą użytkownikom wysyłać stworzone przez nich materiały do gry, takie jak kapelusze, bronie czy awatary klas[62][63]. Seria aktualizacji koncentruje się na poszczególnych klasach postaci, udostępniając im nowe bronie i możliwości, z zachowaniem zbalansowania rozgrywki. Wydano już aktualizacje dla klas Medyk, Pyro, Gruby, Skaut, Snajper, Szpieg, Żołnierz, Demoman i Inżynier, tym samym usprawniając każdą dostępną klasę w grze[35][64][65][66]. Aby przyspieszyć zdobywanie broni i dodatkowych ubrań, niewielka liczba graczy zaczęła wykorzystywać zewnętrzne programy, które pozwalały na przebywanie na serwerach poza grą. W odpowiedzi Valve usunęło zdobyte w ten sposób przedmioty i nagrodziło niedostępną w inny sposób ozdobą osoby, które nie używały zewnętrznych programów[67]. Wraz z aktualizacjami Valve udostępnia od czasu do czasu nowe tryby rozgrywki, z czego najnowszą jest King of the Hill, wydana wraz z aktualizacją z 13 sierpnia 2009[68]. Później dodana została również możliwość gry z botami[69] w trybie offline, jak i tryb treningu, w którym początkujący gracze mogą się zapoznać z podstawowymi elementami gry[70]. Valve uruchomiło blog, aby informować graczy o nowościach powstających dla Team Fortress 2[71].

Firma potwierdziła, że nowości opracowywane są również dla platformy Xbox 360, natomiast dla platformy PlayStation 3 zostały nazwane przez Valve „niepewnymi”[72]. Mimo to, wersja na PlayStation 3 otrzymała aktualizację poprawiającą niektóre błędy znalezione w grze, od problemów graficznych do problemów z połączeniem. Ta aktualizacja była częścią poprawki wydanej dla wszystkich gier z The Orange Box[73]. Aktualizacje na platformę PC i planowane do późniejszego wydania na X360 zawierają nowe oficjalne mapy, tryby gry, usprawnienia klas oraz nowe rodzaje broni (zdobywane podczas gry)[74]. Twórcy próbowali przekonać producenta konsoli Xbox 360, firmę Microsoft, aby aktualizacje dostępne na tę platformę były darmowe[75], lecz Microsoft się nie zgodził. Valve postanowiło zatem wydać jedną większą paczkę poprawek naraz, aby usprawiedliwić jej cenę[76].

10 czerwca 2010 Team Fortress 2 zostało wydane na platformę OS X. Gracze, którzy do 14 czerwca zagrali w Team Fortress 2 na komputerach Mac, dostali słuchawki Apple’a do noszenia przez postacie przez nich kierowane w grze[77].

Od 5 maja 2011 gracze mogą zapisać nagranie z gry w postaci filmu[78].

24 czerwca 2011 gra przeszła na model free-to-play[79].

27 czerwca 2012 wyszła aktualizacja, która zawiera nowy tryb rozgrywki: Special Delivery i film „Meet the Pyro”[31]. Ponadto został wydany program do robienia filmów z Team Fortress 2[80].

15 sierpnia 2012 wraz z aktualizacją Mann vs. Machine dodano tryb rozgrywki o tej samej nazwie[29].

28 października 2015 tryb Mannpower wyszedł z bety przy premierze aktualizacji Scream Fortress VII Update[81].

7 lipca 2016 aktualizacja The Meet Your Match Update wprowadziła tryb rankingowy dla meczy 6 na 6 graczy. Oceniane są umiejętności zawodników i na ich podstawie przyznawane są im odznaki symbolizujące ich umiejętności. Ulepszono system wyszukiwania meczy nierankingowych wprowadzeniem trybu swobodnego, który zastąpił szybką grę. Dodano system poziomów. Z bety wyszedł tryb Podaniówka.[82].

1 października 2020 pojawiła się ostatnia duża aktualizacja Scream Fortress XII Update[83].

Marketing[edytuj | edytuj kod]

W celu wypromowania gry, Valve wydaje serię reklam machinima nazwaną „Meet the Team”. Seria, stworzona na silniku gry z lekko poprawionymi modelami postaci, składa się z krótkich filmów o konkretnych postaciach, pokazujących ich osobowości i taktyki działania. Filmy te zazwyczaj są przeplatane scenami walki daną postacią. Pierwszy film, „Meet the Heavy”, został wydany na rozpoczęcie kampanii marketingowej gry w maju 2007 i przedstawia wywiad z Rosjaninem z obsesją na punkcie broni palnej[37]. W sierpniu 2007 wydano „Meet the Soldier”, film o postaci Żołnierz dającej błędny wykład o Sun Zi dla kilku obciętych głów[34]. Film o klasie Inżyniera został wydany podczas publicznych beta-testów we wrześniu 2007. Postać w filmie prowadzi spokojną rozmowę o swoich działkach strażniczych umieszczonych wokół pick-upa wypełnionego skradzionymi aktówkami, podczas gdy działka zabijają próbujących je odzyskać przeciwników[38]. Postać Demoman to pierwsza postać zareklamowana po wydaniu gry w październiku 2007. Film został przygotowany w formie wywiadu, w którym Demoman opłakuje fakt, że jest „czarnym szkockim cyklopem”, zwracając tym samym uwagę na to, że jest wyjątkowy[36]. Przed wydaniem aktualizacji dla Medyka w kwietniu 2008 Valve wydało film „Meet the Scout”, w którym Skaut walczy z Grubym o kanapkę[33]. W czerwcu 2008 wydano „Meet the Sniper” w celu reklamy aktualizacji klasy Pyro. W filmie Snajper mówi o swoim życiu profesjonalnego zabójcy i kłóci się ze swoim ojcem na temat jego wyboru kariery[40]. Wraz z aktualizacją dla klasy Grubego w sierpniu 2008 wydano wideo prezentujące kanapkę, nowy dodatek do arsenału klasy Grubego[84], w którym zaprezentowane walkę Grubego z Żołnierzem i Skautem z punktu widzenia kanapki. Kolejne wideo, „Meet the Spy”, które wyciekło do serwisu YouTube w maju 2009 podczas promowania aktualizacji dla klas Snajper i Szpieg, przedstawia infiltrację bazy drużyny BLU przez Szpiega drużyny RED[85]. Robin Walker żartował później, pisząc na blogu Team Fortress 2, że wyciek był zaplanowany[86]. Podczas „Meet the Medic” Gruby jest leczony przez Medyka. Po udanej operacji walczy z przeciwnikami[87]. W „Meet the Pyro” gracz widzi świat gry oczami Pyro, który przez swoją maskę widzi alternatywną rzeczywistość złożoną ze słodyczy[88].

Przy każdej większej aktualizacji Valve umożliwiało darmową grę w Team Fortress 2 w weekendy po wydaniu aktualizacji[89].

Materiał do filmów „Meet the Team” został zaczerpnięty z przesłuchań aktorów użyczających głosów odpowiednim klasom. Skrypt filmu „Meet the Heavy” jest prawie dosłowną kopią skryptu użytego w grze dla Grubego. Nowsze filmy, jak na przykład „Meet the Sniper”, korzystają z bardziej twórczego materiału[90]. Filmy z tej serii były wykorzystywane przez Valve do poprawy technologii użytej w grze, głównie animacji twarzy oraz jako źródło nowych elementów rozgrywki, jak „Kanapka” Grubego czy „Sikwondo” Snajpera[90].

Logo fikcyjnej firmy Mann Co.

W czasie niektórych aktualizacji, Valve zaczęło rozszerzać fabułę Team Fortress 2[91]. W sierpniu 2009 Valve zaprosiło amerykańskiego pisarza komiksów, Michaela Avona Oeminga, w celu nauki Valve „o tym, co to znaczy „mieć charakter”, jak tworzyć postacie w komiksowym formacie i jak opowiadać fabułę[91]. „Loose Canon”, komiks powiązany z aktualizacją Inżyniera, przedstawia historię konfliktu firm RED i BLU jako rezultat ostatniej woli i testamentu Zepheniaha Manna z 1890, zmuszający jego dwóch kłótliwych synów Blutarcha i Redmonda do rywalizacji o kontrolę nad ziemią Zepheniaha. Obydwaj jednak znaleźli sposób na pozostanie długowiecznym po dziś dzień i czekają, aż jeden przeżyje drugiego i wysyłają własne siły celem próby zdobycia terenu ich ojca[92]. Ten i inne komiksy przedstawiają historię stojącą za konfliktem RED i BLU, pokazując też inne postacie drugiego planu, jak Saxton Hale, CEO Mann Co., firmy zaopatrującej w bronie obydwie strony i będącej zapisanej w spadku jednemu z przodków Hale’a przez Zepheniaha, oraz Administrator, która podsyca i czuwa nad konfliktem[93].

Od czasu wprowadzenia systemu dodatkowych przedmiotów, Team Fortress 2 było wykorzystywane w marketingu innych gier. Podczas wydania Left 4 Dead 2 w listopadzie 2009, Valve udostępniło beret jednej z postaci tej gry jako przedmiot w Team Fortress 2 dla osób, które zamówiły Left 4 Dead 2 przed premierą[94]. W kwietniu 2010 jako część reklamy gry przygodowej Sam & Max: The Devil’s Playhouse firmy Telltale Games, gracze, którzy zakupili The Devil’s Playhouse na platformie Steam w ciągu tygodnia od jej wydania dostali bronie tytułowych bohaterów i unikatowy kapelusz do wykorzystania w Team Fortress 2[95]. W czerwcu 2010, w celu promocji wydania Team Fortress 2 na platformę OS X, Valve wydało wirtualne słuchawki Apple’a do użycia w grze dla każdego, kto zagrał grę na platformie Mac przed 14 czerwca 2010[77]. W związku z wydaniem Sleeping Dogs do gry zostały dodane specjalne przedmioty i nowa mapa[96].

Odbiór gry[edytuj | edytuj kod]

 Odbiór gry
Recenzje
Publikacja Ocena
1UP.com A[97]
Eurogamer 9/10[98]
Gry-Online 8,5/10[99]
GameSpot 8,5/10[100]
GameSpy 5/5 gwiazdek[101]
IGN 8,9/10[14]
PC Gamer UK 94%[16]
GameDaily 9/10[15]
Oceny z agregatorów
Agregator Ocena
GameRankings

92,6% (14 recenzji)[102]

Metacritic

92/100 (17 recenzji)[6]

Nagrody
Nagrody Najlepsze w 2007 od IGN:
  • Najlepszy projekt graficzny
Nagrody redaktorów 1UP.com w 2007:
  • Najlepsze doświadczenie gry wieloosobowej
  • Najlepsza produkcja artystyczna
Nagrody gry roku 2007 od GameSpy:
  • Najlepsza wieloosobowa gra roku
  • Najbardziej unikatowy styl artystyczny

Team Fortress 2 spotkało się z pozytywną reakcją krytyków, zdobywając 92% w serwisach Metacritic i GameRankings[6][102]. Wielu recenzentów chwaliło kreskówkową grafikę, będącą jej rezultatem lekką rozgrywkę[15][103] i wykorzystanie postaci o pełnych osobowościach, o czym PC Gamer UK napisał: „do teraz gry wieloosobowe po prostu tego nie miały”[16]. Podobnie zostały przyjęte tryby gry, które GamePro opisał jako zorientowane na „czystą zabawę”[104], a inni recenzenci chwalili Valve za mapę „Hydro” i jej próbę stworzenia trybu gry różnicującego każdą walkę[14][16][103]. Chwalono również projekt poziomów, zbalansowanie gry i wspieranie pracy zespołowej[13]. Team Fortress 2 zdobyło kilka nagród, zarówno jako osobna gra za rozgrywkę wieloosobową[105][106], styl graficzny[107][108][109] oraz wiele nagród „gry roku” jako część The Orange Box[110][111][112].

Chociaż Team Fortress 2 zostało przyjęte bardzo pozytywnie, usunięcie granatów dostępnych w poprzednich odsłonach serii spotkało się ze zróżnicowanymi opiniami wśród krytyków. Recenzent IGN wyraził niezadowolenie z tego powodu[14], podczas gdy redaktor PC Gamer UK napisał: „granaty zostały całkowicie usunięte, dzięki Bogu”[16]. Dalsza krytyka dotyczyła pomniejszych kwestii, takich jak brak dodatkowej zawartości (np. botów)[14] (Valve dodało boty w późniejszej aktualizacji[113]), problemów z odnalezieniem się na mapie z powodu braku minimapy oraz zbytniej pasywności i powtarzalności rozgrywki Medykiem[16].

Redakcja magazynu PC Gamer UK w 2015 roku przyznała grze 4. miejsce na liście najlepszych gier na PC[114].

Po wydaniu „Aktualizacji Gold Rush” w kwietniu 2008, Valve zaczęło tworzyć fundamenty pod personalizację bohaterów, zaczynając od możliwości odblokowania broni dla każdej klasy, a kontynuując proces w następnych aktualizacjach, w szczególności w aktualizacji „Snajper kontra Szpieg” w kwietniu 2009, która wprowadziła przedmioty kosmetyczne, które można zdobyć w grze. Dalsze aktualizacje poszerzyły ilość dostępnych broni i elementów kosmetycznych, ale również wniosły opcje monetyzacji, ostatecznie przechodząc na tryb free-to-play. Dlatego też, Team Fortress 2 jest uważany jako jeden z pierwszych cyfrowych produkcji oferujących model gier-usług, co stało się bardziej znane i rozpowszechnione w latach 10. XXI wieku[115].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mike Morasky – IMBD (ang.).
  2. Team Fortress 2 Update Released (ang.). W: Steam [on-line]. Valve Corporation, 2011-08-04. [dostęp 2011-08-05].
  3. a b Orange Box Goes Gold. GameDaily BIZ, 2007-09-26. [dostęp 2007-10-22].
  4. a b The Orange Box. GameSpot. [dostęp 2007-10-22].
  5. British Board of Film Classification. BBFC. [dostęp 2019-08-20].
  6. a b c Team Fortress 2 PC (ang.). Metacritic. [dostęp 2008-09-01].
  7. Office of Film and Literature Classification. W: OFLC [on-line]. 2008-11-09. [dostęp 2011-08-08].
  8. Pan European Game Information. W: PEGI [on-line]. 2008-11-09.
  9. Team Fortress 2. W: Steam [on-line]. Valve Corporation. [dostęp 2008-03-18].
  10. Valve: Steam for Linux Beta Now Available (ang.). 2012-11-06. [dostęp 2012-12-10].
  11. a b c Jason Mitchell, Moby Francke, Dhabih Eng: Illustrative Rendering in Team Fortress 2 (ang.). Valve Corporation, 6 sierpnia 2007. [dostęp 2007-10-12]. Filmik podsumowujący (WMV, 75,4MB).
  12. a b Vaporware: Better Late Than Never. Wired News, 2006-02-06. [dostęp 2007-05-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-12-17)].
  13. a b Jeff Gerstmann: The Orange Box Review (ang.). GameSpot, 2007-10-11. [dostęp 2008-05-02].
  14. a b c d e Charles Onyett: Team Fortress 2 Review (ang.). IGN, 2007-10-09. [dostęp 2008-05-02].
  15. a b c Steven Wong: Team Fortress 2 Review. GameDaily, 2007-10-12. [dostęp 2008-05-02].
  16. a b c d e f Tom Francis: PC Review: Team Fortress 2. W: PC Gamer UK [on-line]. ComputerAndVideoGames.com, 2007-10-10. [dostęp 2008-05-02].
  17. Meet the Team. W: Steam [on-line]. Valve Corporation. [dostęp 2009-01-29].
  18. a b c Half-Life 2: Episode Two – The Return of Team Fortress 2 and Other Surprises. GameSpot, 2006-07-13. [dostęp 2007-08-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-12-07)].
  19. a b Billy Berghammer: Team Fortress 2 Hands-On Preview (wersja archiwalna). Game Informer, 2007-03-28. [dostęp 2007-04-13].
  20. a b c d Berghammer, Billy: The Team Fortress 2 Interview: The Evolution (wersja archiwalna). Game Informer, 2007-03-27. [dostęp 2007-04-13].
  21. Team Fortress 2 Badlands preview. Shacknews, 2008-01-14. [dostęp 2019-08-20].
  22. Team Fortress 2 Interview. IGN, 2007-04-10. [dostęp 2007-08-19].
  23. Francis, Tom: Team Fortress 2 Gets Unlockable Weapons. W: PC Gamer UK [on-line]. Computer and Video Games, 2008-01-22. [dostęp 2008-03-02].
  24. a b c Tom Bramwell: Team Fortress 2 First Impressions. Eurogamer, 2007-05-22. [dostęp 2007-05-23].
  25. a b Gold Rush Update (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation, 2008-04-29. [dostęp 2008-05-01].
  26. Heavy Update: Arena Mode (ang.). Valve, 2008-08-18. [dostęp 2008-08-19].
  27. Team Fortress 2 – Sniper vs. Spy Update (ang.). Valve, 2009-05-13. [dostęp 2009-05-21].
  28. Team Fortress 2 – Classless Update (ang.). Valve, 2009-08-12. [dostęp 2009-05-21].
  29. a b c d Major Updates (ang.). teamfortress.com. [dostęp 2012-08-08].
  30. australian christmas (ang.). teamfortress.com. [dostęp 2012-08-08].
  31. a b Eddie Makuch: Team Fortress 2 adding new map, Meet the Pyro movie Wednesday (ang.). GameSpot, 2012-06-25. [dostęp 2012-07-31].
  32. a b c d e f g Hilary Goldstein: Team Fortress 2: Class Warfare (ang.). IGN, 2007-05-23. [dostęp 2007-09-21].
  33. a b Meet the Scout (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation. [dostęp 2008-04-20].
  34. a b Meet the Soldier (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation. [dostęp 2007-11-10].
  35. a b c Pyro Update (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation. [dostęp 2008-06-18].
  36. a b Meet the Demoman (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation. [dostęp 2007-11-10].
  37. a b Meet the Heavy (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation. [dostęp 2007-11-10].
  38. a b Meet the Engineer (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation. [dostęp 2007-11-10].
  39. Jakob Jungels: TF2 Trading Cards – Part 2 (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation, 2008-07-03. [dostęp 2008-07-05].
  40. a b Meet the Sniper (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation. [dostęp 2008-06-17].
  41. Team Fortress 2 – Spy. teamfortress.com. [dostęp 2011-08-08].
  42. TF2 Official Blog: A Heavy Problem (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. 2008-07-01. [dostęp 2008-09-28].
  43. a b Alan Dunkin: Team Fortress Full Speed Ahead (ang.). GameSpot, 1998-06-01. [dostęp 2006-06-12].
  44. Team Fortress Classic (overview) (ang.). Planet Half-Life. [dostęp 2006-12-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-17)].
  45. About Team Fortress Classic (ang.). PlanetFortress. [dostęp 2006-12-02].
  46. Ed Dawson: Team Fortress 2 Q&A (ang.). GameSpot, 2000-11-11. [dostęp 2006-12-02].
  47. Past Winners (ang.). GameCriticsAwards.com. [dostęp 2008-03-24].
  48. a b c Team Fortress 2: Technology (ang.). PlanetFortress. [dostęp 2007-04-05].
  49. Andrew Park: New Engine for Team Fortress 2 (ang.). W: GameSpot [on-line]. 2000-06-21. [dostęp 2006-07-12].
  50. Orange Box Interview (ang.). GameTrailers, 29 sierpnia 2007. [dostęp 2007-08-29].
  51. Billy Berghammer: Half-Life 2: Episode One Hands-On, Details, And Extensive Video Interview (wersja archiwalna) (ang.). Game Informer, 2006-05-26. [dostęp 2008-05-05].
  52. Friends 3.0 Pre-beta Interview (ang.). The Steam Review, 2006-01-26. [dostęp 2008-05-05].
  53. OnboardError: HL2World’s Interview With Doug Q+A (ang.). hl2world.com, 2005-11-17. [dostęp 2008-03-26].
  54. Billy Berghammer: The History Of Team Fortress 2 (wersja archiwalna) (ang.). Game Informer, 2007-03-26. [dostęp 2007-04-05].
  55. a b Valve Corporation, Team Fortress 2. 2007. PC. Poziom/obszar: Komentarz twórców (pol.).
  56. Chris Roper: Team Fortress 2 Teaser Impressions (ang.). IGN, 2006-07-14. [dostęp 2006-07-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-06-13)].
  57. Jason Ruymen: Face-to-face with TF2's Heavy (ang.). Valve Corporation, 2007-05-14. [dostęp 2008-05-05].
  58. a b Paul Hellard: Visual Design, Comic Game Action, with a purpose (ang.). CGSociety, 2007-12-01. [dostęp 2008-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-04-10)].
  59. Daemon Hatfield: Team Fortress 2 Beta Begins Next Week (ang.). IGN, 2007-09-11. [dostęp 2008-05-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-02)].
  60. Justin McElroy: Team Fortress 2 beta now available (ang.). Joystiq, 2007-09-18. [dostęp 2008-05-05].
  61. Chris Bokitch: Team Fortress 2 beta now open (ang.). Valve Corporation, 2007-09-18. [dostęp 2008-05-05].
  62. TF2 Team: Yo, a little help here?. W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation, 2001-01-13. [dostęp 2010-04-06].
  63. Team Fortress 2 Contribute. W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation, 2009-04-02. [dostęp 2010-04-06].
  64. Steam announcement of updates (Meet the Sniper and Pyro unlockables) (ang.).
  65. Greg Cherlin: Wave goodbye to yer head, wanker (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation, 2009-04-02. [dostęp 2009-04-03].
  66. WAR!. Team Fortress 2 blog, 2009-12-17. [dostęp 2009-12-19].
  67. Nick Breckon: Valve Punishes Team Fortress 2 Idlers, Rewards Legit Players with Free Hat. Shacknews, 2009-09-02. [dostęp 2009-09-05].
  68. Team Fortress 2 Update Released. 2009-08-13. [dostęp 2009-08-13].
  69. work-in-progress beta TFBots last week. 2009-12-21. [dostęp 2009-12-21].
  70. TF2MacUpdate. 2010-06-14. [dostęp 2010-06-14].
  71. Steam News – Team Fortress 2 Blog Available (ang.). 2008-06-19. [dostęp 2008-06-21].
  72. Team Fortress 2 360 DLC Details Due 'Pretty Soon,' Fate of PlayStation 3 Content Uncertain (ang.). Shacknews, 2008-05-21. [dostęp 2008-05-21].
  73. The Orange Box PS3 Patch Released (ang.). 2008-03-20. [dostęp 2008-12-23].
  74. Andrew Park: Team Fortress 2 Updated Hands-On – Goldrush, New Achievements, New Items (ang.). GameSpot. [dostęp 2016-05-03].
  75. Jack Loftus: Valve wants free Team Fortress 2 expansions (ang.). GamePro, 2008-03-05. [dostęp 2008-03-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-03-08)].
  76. Chris Faylor: Valve Bringing Team Fortress 2 Updates to Xbox 360, Being Forced to Charge Gamers (ang.). Shacknews, 2008-08-22. [dostęp 2008-10-16].
  77. a b Wow, you guys are GOOD. Valve Corporation, 2010-06-10. [dostęp 2010-06-10].
  78. replay update (ang.). teamfortress.com. [dostęp 2012-08-08].
  79. Valve Corporation: Team Fortress 2 is now Free to Play (ang.). Steam, 2011-06-24. [dostęp 2012-07-31].
  80. Eddie Makuch: Valve releasing free movie-making tool (ang.). GameSpot, 2012-06-25. [dostęp 2012-07-31].
  81. Team Fortress 2 - Scream Fortress 7, www.teamfortress.com [dostęp 2022-06-02].
  82. Team Fortress 2 - Meet Your Match, teamfortress.com [dostęp 2022-06-02].
  83. Team Fortress 2, www.teamfortress.com [dostęp 2022-06-02].
  84. Meet The Sandvich (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation, 2008-08-19. [dostęp 2008-08-20].
  85. Mike Fahey: Meet the Spy, Quite The Ladies Man (ang.). Kotaku, 2009-05-16. [dostęp 2009-05-17].
  86. Robin Walker: Getting to the bottom of things (ang.). W: Team Fortress 2 [on-line]. Valve Corporation, 2009-05-18. [dostęp 2009-05-20].
  87. Meet the Medic (ang.). teamfortress.com. [dostęp 2012-08-11].
  88. Meet the pyro (ang.). teamfortress.com. [dostęp 2012-08-11].
  89. Valve Interview Part 2: Left 4 Dead Demo Potential, the Evolution of Steam, and More (ang.). Shacknews, 2008-05-23. [dostęp 2008-07-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-15)].
  90. a b Stephan Tolito: Valve Dreams Of Team Fortress 2 Movie, Divulges ‘Meet The Team’ Origins (ang.). Kotaku, 2009-05-31. [dostęp 2009-05-31].
  91. a b Alice O’Conner: Valve Talks Team Fortress 2 Comic Book Plans, Movie and TV Show Possibilities. Shacknews, 2009-08-14. [dostęp 2010-07-08].
  92. Andy Chalk: TF2 Update: The Engineer With the Golden Wrench. The Escapist, 2010-07-05. [dostęp 2010-07-08].
  93. John Funk: Valve Teases TF2 Demoman and Soldier Updates. The Escapist, 2009-12-09. [dostęp 2010-07-08].
  94. Pre-Order Giveaway Madness!. Valve Corporation, 2009-11-02. [dostęp 2010-04-15].
  95. It is a good day to be giant man. Valve Corporation, 2010-04-15. [dostęp 2010-04-15].
  96. triad (ang.). teamfortress.com. [dostęp 2012-08-08].
  97. Shawn Elliot: Team Fortress 2 PC Review (ang.). 1UP.com, 2007-10-10. [dostęp 2008-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-23)].
  98. Tom Bradwell: Team Fortress 2 Review (ang.). Eurogamer, 2007-10-10. [dostęp 2008-05-02].
  99. jedik: Team Fortress 2 – recenzja (pol.). GRY-OnLine, 2007-10-12. [dostęp 2009-07-21].
  100. Chris Watters: Team Fortress 2 for PC review (ang.). GameSpot, 2008-05-03. [dostęp 2008-05-06].
  101. Sal Accardo: Team Fortress 2 Review (ang.). GameSpy, 2007-10-10. [dostęp 2008-05-02].
  102. a b Team Fortress 2 Reviews (ang.). GameRankings. [dostęp 2008-09-01].
  103. a b Tymon Smektała. The Orange Box. „CD-Action”. nr 145 (listopad 2007). s. 78–81. 
  104. Andy Burt: The Orange Box Review (ang.). GamePro, 2007-10-10. [dostęp 2008-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-11)].
  105. GameSpy’s Game of the Year 2007: Team Fortress 2 (ang.). GameSpy. [dostęp 2007-12-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-12-23)].
  106. 2007 1UP Network Editorial Awards (ang.). 1UP.com. [dostęp 2008-02-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-15)].
  107. GameSpy Game of the Year 2007: Multiplayer (ang.). GameSpy. [dostęp 2008-04-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-12-23)].
  108. GameSpy’s Game of the Year 2007: Special Awards (ang.). GameSpy. [dostęp 2008-04-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-29)].
  109. IGN Best of 2007: PC – Best Artistic Design (ang.). IGN. [dostęp 2008-02-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-17)].
  110. 11th Annual Interactive Achievement Awards (ang.). AIAS. [dostęp 2011-08-08].
  111. Spike TV Announces 2007 ‘Video Game Awards’ Winners (ang.). PR Newswire, 2007-12-08. [dostęp 2008-05-01].
  112. Dominik Błaszczykiewicz, Maciej Kluk, Jakub Kuchnio: Najlepsze gry 2007 roku. W: Gamestar [on-line]. IDG, 2007-12-27. [dostęp 2009-07-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-04-15)].
  113. Mike Booth: Erectin a dispenser. Valve Corporation, 2009-12-21. [dostęp 2010-01-22].
  114. Top 100 Greatest Games. „PC Gamer UK”, s. 52–73, 2015-09. Future plc (ang.). 
  115. Chapter 12: Team Fortress 2 (2007; PC and Multiple Platforms): The Birth of Games as a Service. W: Joshua Bycer: 20 Essential Games to Study. CRC Press. ISBN 978-0429802072.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]