Zyprazydon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zyprazydon
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C21H21ClN4OS
Masa molowa 412,94 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 146939-27-7
122883-93-6 (chlorowodorek)
138982-67-9 (monohydrat chlorowodorku)
PubChem 60854[1]
DrugBank DB00246[2]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC N05AE04
Stosowanie w ciąży kategoria C

Zyprazydon (łac. ziprasidonum) – wielofunkcyjny organiczny związek chemiczny stosowany jako lek neuroleptyczny drugiej generacji w leczeniu objawów schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej. W 2001 roku jako piąty atypowy neuroleptyk został dopuszczony do stosowania w Stanach Zjednoczonych przez FDA. Doustna postać leku zawiera wodorosiarczan zyprazydonu, natomiast postać domięśniowa metanosulfonian zyprazydonu.

Mechanizm działania[edytuj | edytuj kod]

Zyprazydon wykazuje powinowactwo do większości receptorów dopaminergicznych i serotoninergicznych oraz do receptorów α1-adrenergicznych i histaminowych H1. W pewnym stopniu blokuje również wychwyt zwrotny monoamin (transporter serotoniny i noradrenaliny), ale nie działa na transporter dopaminy.

Skuteczność zyprazydonu w schizofrenii wyjaśnia się działaniem leku na receptory dopaminergiczne D2 i receptory serotoninergiczne 5-HT2A[3]. Działanie względem innych receptorów serotoninergicznych (5-HT2C, 5-HT1A) może odpowiadać za skuteczność działania w zakresie funkcji poznawczych i objawów afektywnych. Jest częściowym agonistą receptorów 5-HT1A. Jako jeden z niewielu neuroleptyków ma powinowactwo do receptorów 5-HT1D. Stosunkowo słaby antagonizm wobec receptorów α1-adrenergicznych i histaminowych H1 częściowo wyjaśnia niektóre działania niepożądane (ortostatyczne spadki ciśnienia, sedacja). Zyprazydon nie ma znaczącego powinowactwa do receptorów muskarynowych, dzięki czemu w przeciwieństwie do wielu innych neuroleptyków nie wywiera działania antycholinergicznego.

Farmakokinetyka[edytuj | edytuj kod]

Dostępność biologiczna zyprazydonu wynosi 100% przy podaniu domięśniowym i 60% przy podaniu doustnym, podczas posiłku. Dostępność leku zmniejsza się o połowę, gdy nie jest przyjęty razem z jedzeniem[4].

Zyprazydon jest metabolizowany w wątrobie przy udziale oksydazy aldehydowej[5]. W mniejszym stopniu w metabolizmie zyprazydonu uczestniczy cytochrom P450 3A4 (CYP3A4). Induktory CYP3A4 (np. karbamazepina) i inhibitory CYP3A4 (np. ketokonazol) odpowiednio, obniżają i zwiększają poziom zyprazydonu w osoczu, ale ma to niewielkie kliniczne znaczenie[6][7].

Zyprazydon stosowany doustnie jest przekształcany w trzech szlakach metabolicznych do czterech głównych metabolitów: sulfotlenku benzoizotiazolopiperazyny, sulfonu benzoizotiazolopiperazyny, sulfotlenku zyprazydonu i S-metylodihydrozyprazydonu[8].

Działania niepożądane[edytuj | edytuj kod]

W porównaniu z innymi neuroleptykami, zyprazydon stosunkowo rzadko daje objawy pozapiramidowe i hiperprolaktynemię. Prawdopodobnie w niewielkim stopniu lub w ogóle nie powoduje przyrostu masy ciała. Pierwsze doniesienia o niebezpiecznym wydłużeniu odstępu QT (QTc) i związanym z tym ryzykiem kardiologicznym u pacjentów stosujących zyprazydon w ostatnich metaanalizach nie znajdują potwierdzenia[9].

Udokumentowano, że u kilku pacjentów chorobą afektywną dwubiegunową zyprazydon spowodował zmianę fazy na maniakalną[10][11][12].

Dawkowanie[edytuj | edytuj kod]

Najczęściej stosowany zakres dawek leku w schizofrenii wynosi 40–200 mg/dobę. Zalecane są dawki dobowe 120 mg i większe[13]. Lek jest dostępny w postaci kapsułek i iniekcji domięśniowych. Zyprazydon powinien być przyjmowany dwa razy na dobę w czasie posiłku.

Preparaty[edytuj | edytuj kod]

Preparaty zyprazydonu dostępne w Polsce[14].

  • Pramaxima (Teva)
  • Zeldox (Pfizer)
  • Zipragen (Biogened)
  • Zipramyl (Mylan)
  • Zipwell (Actavis)
  • Zypsila (Krka)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zyprazydon (CID: 60854) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  2. a b Zyprazydon (DB00246) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  3. T.F. Seeger, P.A. Seymour, A.W. Schmidt, S.H. Zorn i inni. Ziprasidone (CP-88,059): a new antipsychotic with combined dopamine and serotonin receptor antagonist activity. „J Pharmacol Exp Ther”. 275 (1), s. 101–113, 1995. PMID: 7562537. 
  4. JJ Miceli, P Glue, J Alderman, K Wilner. The effect of food on the absorption of oral ziprasidone. „Psychopharmacol Bull”. 40 (3), s. 58–68, 2007. PMID: 18007569. 
  5. C Beedham, JJ Miceli, RS Obach. Ziprasidone metabolism, aldehyde oxidase, and clinical implications. „J Clin Psychopharmacol”. 23 (3), s. 229–232, 2003. DOI: 10.1097/01.jcp.0000084028.22282.f2. PMID: 12826984. 
  6. JJ Miceli, RJ Anziano, L Robarge, RA Hansen i inni. The effect of carbamazepine on the steady-state pharmacokinetics of ziprasidone in healthy volunteers. „Br J Clin Pharmacol”. 49 Suppl 1, s. 65S-70S, 2000. PMID: 10771457. 
  7. JJ Miceli, M Smith, L Robarge, T Morse i inni. The effects of ketoconazole on ziprasidone pharmacokinetics--a placebo-controlled crossover study in healthy volunteers. „Br J Clin Pharmacol”. 49 Suppl 1, s. 71S-76S, 2000. PMID: 10771458. 
  8. Zypsila – charakterystyka produktu leczniczego.
  9. AJ Camm, ON Karayal, H Meltzer, S Kolluri i inni. Ziprasidone and the corrected QT interval: a comprehensive summary of clinical data. „CNS Drugs”. 26 (4), s. 351–365, 2012. DOI: 10.2165/11599010-000000000-00000. PMID: 22452529. 
  10. CF Baldassano, C Ballas, SM Datto, D Kim i inni. Ziprasidone-associated mania: a case series and review of the mechanism. „Bipolar Disord”. 5 (1), s. 72–75, 2003. PMID: 12656943. 
  11. AM Keating, SL Aoun, CE Dean. Ziprasidone-associated mania: a review and report of 2 additional cases. „Clin Neuropharmacol”. 28 (2). s. 83–86. PMID: 15795551. 
  12. R Davis, SC Risch. Ziprasidone induction of hypomania in depression?. „Am J Psychiatry”. 159 (4), s. 673–674, 2002. PMID: 11925314. 
  13. W.M. Greenberg, L Citrome. Ziprasidone for schizophrenia and bipolar disorder: a review of the clinical trials. „CNS Drug Rev”. 13 (2), s. 137–177, 2007. DOI: 10.1111/j.1527-3458.2007.00008.x. PMID: 17627670. 
  14. Informacje o lekach, suplementach diety i innych produktach medycznych - KtoMaLek, www.bil.aptek.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Związki policykliczne