Chloropromazyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chloropromazyna
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C17H19ClN2S
Masa molowa 318,86 g/mol
Wygląd ciecz
Identyfikacja
Numer CAS 50-53-3
69-09-0 (chlorowodorek)
PubChem 2726[1]
DrugBank DB00477[2]
Podobne związki
Podobne związki fenotiazyna, chlorprotiksen
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC N05 AA01
Stosowanie w ciąży kategoria C

Chloropromazyna (łac. Chlorpromazinum) – organiczny związek chemiczny, pochodna fenotiazyny o budowie zbliżonej do chlorprotiksenu. W postaci chlorowodorku stosowana jako lek psychotropowy o działaniu przeciwpsychotycznym, przeciwautystycznym i uspokajającym. Lek zaliczany do leków typowych działających głównie na receptory dopaminergiczne[5].

Historia[edytuj]

Chloropromazyna została pierwszy raz zsyntetyzowana pod koniec 1950 roku przez chemika Paula Charpentiera w laboratoriach firmy Rhône-Poulenc. W 1951 roku rozpoczęto badania kliniczne w Wojskowej Klinice Psychiatrycznej w Paryżu. W listopadzie 1952 roku lek wprowadzono do lecznictwa pod nazwą handlową Largactyl. Pierwszym krajem w którym zaczęto stosować Largactyl była Francja.

Chloropromazyna była pierwszym na świecie lekiem przeciwpsychotycznym (neuroleptykiem) i jest stosowana do dzisiaj. Wprowadzenie tego preparatu i kolejnych do lecznictwa było przełomem w leczeniu schizofrenii i wielu innych chorób psychotycznych.

Od czasu wprowadzenia leków neuroleptycznych do lecznictwa psychiatrycznego okres hospitalizacji bardzo się skrócił, można było otworzyć oddziały (drzwi otwarte, a raczej „obrotowe”), znieść środki przymusu bezpośredniego

— Leksykon Leków, Kornel Gibiński – s. 63; opis chloropromazyny

Własności farmakologiczne i mechanizm działania[edytuj]

Chloropromazyna jest pochodną fenotiazyny, zawierającą dodatkowy atom chloru w jednym z pierścieni benzenowych i grupę dimetyloaminopropylową (Me2NCH2CH2CH2–) przy heterocyklicznym atomie azotu. Jest pierwszym skutecznym neuroleptykiem wprowadzonym do lecznictwa. Wykazuje działanie przeciwpsychotyczne i uspokajające oraz przeciwautystyczne, przeciwlękowe i umiarkowanie przeciwwymiotne.

Zastosowana zewnętrznie w postaci roztworu na skórę lub błony śluzowe wykazuje silne działanie miejscowo znieczulające, jednak działanie to nie jest wykorzystywane w lecznictwie[6].

Używana w postaci chlorowodorku. Biologiczny okres półtrwania wynosi 30 godzin. Metabolizowana w wątrobie, jest wydalana przez nerki i układ pokarmowy w postaci nieaktywnych metabolitów. Przenika przez barierę krew-mózg, łożysko oraz do pokarmu kobiecego. Oddziałuje na różne receptory w mózgu, wykazuje następujące działanie:

Działanie rozpoczyna się po 30 do 60 minut w przypadku podania doustnego i po 15 do 30 minut w przypadku podania domięśniowego.

Chloropromazyna, jak większość pochodnych fenotiazny, jest metabolizowana przez cytochrom P450 2D6.

Wskazania[edytuj]

Jest stosowana głównie w przypadkach schizofrenii połączonej z nadpobudliwością ruchową, w stanach manii, w psychozach nieschizofrenicznych, jako środek uspokajający w premedykacji przed operacjami oraz w zaburzeniach emocjonalnych u dzieci. Jako lek pomocniczy stosowana w objawach abstynencyjnych toksykomanii, m.in. heroiny. Dawkowanie u dorosłych w psychiatrii początkowo 25 mg 3 razy na dobę aż do dawki optymalnej (200–600 mg na dobę). Maksymalna dawka początkowa w warunkach szpitalnych wynosi 800 mg.

Obecnie chloropromazyna straciła na znaczeniu jako lek przeciwpsychotyczny i nie jest już wymieniana w standardach schematów leczenia. W leczeniu schizofrenii i innych chorób psychotycznych stosowana rzadko, z wyraźną tendecją spadkową[7]. Sytuacja ta spowodowana jest wprowadzeniem do lecznictwa psychiatrycznego nowych neuroleptyków, tzw. II generacji o bardziej selektywnym działaniu i dużo mniejszych skutkach ubocznych[8].

Przeciwwskazania[edytuj]

Działania niepożądane[edytuj]

Do najczęstszych działań niepożądanych zalicza się senność, zaburzenia snu, depresję, niemożność koncentracji, zahamowanie ruchowe, parkinsonowski zespół poneuroleptyczny, drgawki, zaburzenia czynności wątroby, hipotermię, ostry zespół dyskinetyczny, zaburzenia temperatury ciała, apatię, tachykardię.

Interakcje[edytuj]

Udokumentowane interakcje powodujące spadek stężenia chloropromazyny[10]
zmiana stężenia lek wpływający na zmianę
40% węglan litu, nikotyna, orfenadryna, leki zobojętniające kwas solny np. IPP
cymetydyna, fenobarbital, hydroxyzyna, kannabinole
Udokumentowane interakcje powodujące wzrost stężenia chloropromazyny[10]
zmiana stężenia lek wpływający na zmianę
100-500% beta-adrenolityki (propranolol, pindolol)
leki przeciwmalaryczne (chlorchina, fansydar, slulfadoksyna)

Preparaty – Polska[edytuj]

Dawniej w Polsce dostępne były preparaty doustne pod nazwą handlową Fenactil drażetki. Wytwórcą tych preparatów były Jeleniogórskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa (obecna Jelfa) – dawki 0,01 g; 0,025 g; 0,1 g oraz Kutnowskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa (obecnie Teva Kutno) – dawki 0,025 g; 0,1 g. Produkcja dawki 0,01 g została zakończona pod koniec lat 90. XX wieku. W 2007 i 2008 roku zakończono natomiast produkcję dawek, odpowiednio, 0,025 g i 0,1 g.

Obecnie jedyną zarejestrowaną i dostępną w obrocie postacią leku doustną jest:

  • Fenactil krople do użytku wewn. 0,04 g/ml op. 10 g oraz 100 g / ZF Unia Warszawa

oraz postacie leku do wstrzyknięć

  • Fenactil inj. i.m. 0,025 g/5 ml x 5 amp. / Warszawskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa
  • Fenactil inj. i.v. 0,05 g/2 ml x 10 amp. / Warszawskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa

Preparaty dostępne na świecie[edytuj]

  • Largactyl tabl. 0,1 g x 30 szt. / Sanofi Aventis – Francja
  • Teva-Chlorpromazine tabl. 0,025 g; 0,05 g oraz 0,1 g x 100 szt. / Teva Canada Limited

Preparaty dostępne w Polsce wyłącznie w trybie importu docelowego.

Przypisy

  1. Chloropromazyna (CID: 2726) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  2. a b Chloropromazyna (DB00477) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  3. a b c Chloropromazyna (ang.). [martwy link] The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-07-07].
  4. a b Chloropromazyna (ang.) w bazie ChemIDplus, United States National Library of Medicine.
  5. Farmakologia. Ryszard Korbut (red.). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2012, s. ?. ISBN 978-83-200-4082-1.
  6. Leksykon Leków, Tadeusz Lesław Chruściel, Kornel Gibiński, PZWL 1991, s. 63.
  7. Dudley K, Liu X, De Haan S. Chlorpromazine dose for people with schizophrenia. „Cochrane Database Syst Rev”, 2017 Apr 13. DOI: 10.1002/14651858.CD007778.pub2 (ang.). [dostęp 2017-04-15]. 
  8. Leczenie Zaburzeń Psychicznych Małgorzata Rzewuska 2003 r. ​ISBN 83-200-2755-1​.
  9. Jan Kazimierz Podlewski: Leki współczesnej terapii. Warszawa: Split Trading Wydawnictwa Fundacji Büchnera, 1995, s. 192–193. ISBN 8385632417.
  10. a b Adam Bilikiewicz, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka, Janusz Rybakowski: Psychiatria. T. 3. Wrocław: Urban & Parner, 2003. ISBN 83-87944-24-6.

Bibliografia[edytuj]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.