Haloperydol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Haloperydol
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Buteleczka (10 ml) zawierająca 2 mg haloperydolu na 1 ml roztworu
Buteleczka (10 ml) zawierająca 2 mg haloperydolu na 1 ml roztworu
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C21H23ClFNO2
Masa molowa 375,86 g/mol
Wygląd biały lub prawie biały proszek[1]
Identyfikacja
Numer CAS 52-86-8
74050-97-8 (dekanonian)
PubChem 3559[2]
DrugBank DB00502[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC N05 AD01
Stosowanie w ciąży kategoria C

Haloperydol, haloperidolorganiczny związek chemiczny zawierający w swej cząsteczce reszty p-fluoro- i p-chlorofenylowe oraz szkielet piperydyny. Jest to pierwsza użyta klinicznie pochodna butyrofenonu. Stosowany jako lek przeciwpsychotyczny. Został otrzymany w 1958 roku przez Paula Janssena z belgijskiej firmy Janssen Pharmaceutica[7][8] i wkrótce, po badaniach na zwierzętach, wprowadzony do badań klinicznych.

Wykazuje silne działanie przeciwpsychotyczne przy znikomym działaniu antycholinergicznym, prawdopodobnie przez silne powinowactwo do receptora D2. Ma również silne działanie sedatywne[9], umiarkowane działanie przeciwautystyczne, nie wywiera wpływu aktywizującego ani przeciwdepresyjnego[10]. Znikome działanie antycholinergiczne z jednej strony chroni przed zaburzeniami w typie majaczenia, jednak odpowiada też za wpływ depresjotwórczy haloperydolu. Jest to jeden z najsilniejszych leków neuroleptycznych (50 razy silniejszy od chloropromazyny); silniej od niego działają związki podstawione grupami trifluorometylowymi (na przykład trifluperydol) lub bromem zamiast chlorem (bromoperydol). W schizofrenii działa silnie na objawy wytwórcze. U osób pobudzonych zmniejsza napęd psychoruchowy, niepokój. Ma także działanie przeciwwymiotne[9] oraz hamuje skutecznie nudności i czkawkę.

Wskazania[edytuj]

Interakcje lekowe[edytuj]

Haloperydol potęguje działanie uspokajające alkoholu, barbituranów, środków przeciwlękowych i narkotycznych środków przeciwbólowych. Nasila hipotensyjne działanie azotanów. Beta-adrenolityki mogą hamować metabolizm haloperydolu. Leki benzodiazepinowe nasilają działanie leku. Haloperydol może nasilać działanie neurotoksyczne węglanu litu. Podczas terapii skojarzonej z parenteralnie podawanym magnezem może wystąpić depresja oddechowa i spadek ciśnienia.

Udokumentowane interakcje powodujące wzrost stężenia haloperydolu[11]
Wzrost o Lek powodujący wzrost
20% fluoksetyna, fluwoksamina, paroksetyna, nefazodon
25% buspiron

Działania niepożądane[edytuj]

Działania niepożądane przemijające[edytuj]

Silnie zaznaczony zespół parkinsonowski, akatyzja, depresja polekowa, dystonie mięśniowe, bezsenność, niepokój, senność, nadmierne uspokojenie, ból lub zawroty głowy, obniżenie ciśnienia krwi, omdlenie, tachykardia, zaburzenia rytmu serca, zaparcia, zaburzenia widzenia, uszkodzenie wątroby[12], mlekotok, hipoglikemia lub hiperglikemia.

Działania niepożądane trwałe[edytuj]

Haloperydol metabolizowany jest oksydatywnie, między innymi za pośrednictwem cytochromu P450, do neurotoksycznych pochodnych pirydyniowych: jonu 4-(4-chlorofenylo)-1-[4-(4-fluorofenylo)-4-oksobutylo]pirydyniowego (HPP+) i jego formy zredukowanej, jonu 4-(4-chlorofenylo)-1-[4-(4-fluorofenylo)-4-hydroksybutylo]pirydyniowego (RHPP+). Związki te są analogami strukturalnymi kationu 1-metylo-4-fenylopirydyniowego, MPP+, będącego metabolitem znanego czynnika wywołującego parkinsonizm, 1-metylo-4-fenylo1,2,3,4-tetrahydropirydyny, MPTP[13][14][15][16][17]. Mogą one nieodwracalnie uszkodzić neurony dopaminergiczne, powodując trwały jatrogenny parkinsonizm. Po wielu latach ciągłego przyjmowania haloperydolu może wystąpić zespół późnych dyskinez poneuroleptycznych, a odstawienie leku może ten stan jeszcze pogorszyć.

Uwagi i środki ostrożności[edytuj]

Nie wolno stosować haloperydolu w okresie ciąży i karmienia piersią (kategoria C). Pacjenci zażywający lek nie powinni prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn. Podczas leczenia nie wolno spożywać napojów alkoholowych. W długotrwałym leczeniu jest wskazana kontrola morfologii krwi, badań czynności wątroby oraz poziomu glukozy we krwi.

Dawkowanie[edytuj]

Dawkę leku dobiera się dla każdego pacjenta. U osób dorosłych zwykle na początku leczenia stosuje się dawki 0,5–3 mg 2–3 razy na dobę. Większe dawki stosuje się obecnie rzadko i to raczej w celu opanowania pobudzenia (stanów maniakalnych czy majaczenia). Zgodnie z rejestracjami dawkowanie nie powinno przekraczać 30 mg/dobę doustnie lub 18 mg/dobę pozajelitowo[18].

Modyfikacje[edytuj]

Kaprynian haloperydolu. Reszta kwasu kaprynowego wyróżniona kolorem czerwonym

Ester kaprynowy haloperydolu (kaprynian lub dekanian haloperydolu) ma znacznie przedłużony czas działania: dawkę 25–250 mg podaje się domięśniowo co 2–4 tygodnie[19].

Wybrane preparaty handlowe[edytuj]

Decaldol, Haloperidol WZF, Peridol, Buteridol, Novoperidol, Haldol, Halidol.

Przypisy

  1. a b c d e Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491. ISBN 978-8388157-53-0.
  2. Haloperydol (CID: 3559) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  3. a b c Haloperydol (DB00502) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  4. a b Haloperydol (nr H1512) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski.
  5. a b c d Haloperydol (ang.). [martwy link] The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-10-06].
  6. a b Haloperydol (ang.) w bazie ChemIDplus, United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-10-06].
  7. B. Granger, S. Albu. The haloperidol story. „Ann Clin Psychiatry”. 17 (3), s. 137-40, 2005. DOI: 10.1080/10401230591002048. PMID: 16433054. 
  8. PA. JANSSEN, C. van de Westeringh, AH. Jageneau, PJ. Demoen i inni. Chemistry and pharmacology of CNS depressants related to 4-(4-hydroxy-phenylpiperidino)butyrophenone. I. Synthesis and screening data in mice. „J Med Pharm Chem”. 1, s. 281-97, 1959. PMID: 14406750. 
  9. a b Haloperidol (DB00502). DrugBank. [dostęp 2010-05-14].
  10. Leszek Welbel Leki neuroleptyczne w „Problemy diagnostyki i terapii. Wybrane zagadnienia terapii zaburzeń psychicznych”. 1982 r.
  11. Adam Bilikiewicz, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka, Janusz Rybakowski: Psychiatria.. T. 3. Wrocław: Urban & Parner, 2003. ISBN 83-87944-24-6.
  12. Weronika Żebrowska (red.), LEKI encyklopedia dla pacjenta, wyd. piąte poprawione, Gdańsk 2001: Wydawnictwo medyczne MAKmed, s. 176, ISBN 83-88322-06-0.
  13. K. Igarashi, F. Kasuya, M. Fukui, E. Usuki i inni. Studies on the metabolism of haloperidol (HP): The role of CYP3A in the production of the neurotoxic pyridinium metabolite HPP+ found in rat brain following ip administration of HP. „Life Sciences”. 57 (26), s. 2439–2446, 1995. DOI: 10.1016/0024-3205(95)02240-5. PMID: 8847965. 
  14. Etsuko Usuki, Robin Pearce, Andrew Parkinson, Neal Castagnoli. Studies on the Conversion of Haloperidol and Its Tetrahydropyridine Dehydration Product to Potentially Neurotoxic Pyridinium Metabolites by Human Liver Microsomes. „Chemical Research in Toxicology”. 9 (4), s. 800–806, 1996. DOI: 10.1021/tx960001y. PMID: 8831826. 
  15. DW. Eyles, KM. Avent, TJ. Stedman, SM. Pond. Two pyridinium metabolites of haloperidol are present in the brain of patients at post-mortem. „Life Sci”. 60 (8), s. 529-534, 1997. PMID: 9042387. 
  16. HJ. Kang, SS. Lee, CH. Lee, JC. Shim i inni. Neurotoxic pyridinium metabolites of haloperidol are substrates of human organic cation transporters. „Drug Metab Dispos”. 34 (7), s. 1145-1151, 2006. DOI: 10.1124/dmd.105.009126. PMID: 16624869. 
  17. Kathryn M. Avent, J. J. Devoss, Elizabeth M. J. Gillam. Cytochrome P450-Mediated Metabolism of Haloperidol and Reduced Haloperidol to Pyridinium Metabolites. „Chemical Research in Toxicology”. 19 (7), s. 914–920, 2006. DOI: 10.1021/tx0600090. PMID: 16841959. 
  18. Stephen Bazire: Przewodnik leków psychotropowych 2014. T. 2. Gdańsk: Via Medica, 2015, s. 3. ISBN 978-83-7599-920-4.
  19. Goodman and Gilman's Pharmacological Basis of Therapeutics, 10th edition (McGraw-Hill, 2001) (ang.).

Bibliografia[edytuj]

  • Stephen M. Stahl: Podstawy psychofarmakologii. Leki przyciwpsychotyczne i normotymiczne. Gdańsk: Via Medica, 2007. ISBN 978-83-60945-42-1.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.