Alprazolam

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Alprazolam
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C17H13ClN4
Masa molowa 308,76 g/mol
Wygląd biały lub prawie biały krystaliczny, gorzki w smaku proszek
Identyfikacja
Numer CAS 28981-97-7
PubChem 2118[1]
DrugBank DB00404[2]
Podobne związki
Podobne związki estazolam
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC N05 BA12
Legalność w Polsce substancja psychotropowa grupy IV-P
Stosowanie w ciąży kategoria D

Alprazolam (ATC: N05 BA12) – organiczny związek chemiczny, triazolowa pochodna benzo-1,4-diazepiny. Stosowany jako lek psychotropowy. Wykazuje przede wszystkim działanie przeciwlękowe, choć w mniejszym stopniu także inne działania charakterystyczne dla tej grupy leków: uspokajające, przeciwdrgawkowe i rozluźniające mięśnie szkieletowe. Praktycznie nie podlega efektowi pierwszego przejścia przez wątrobę (biodostępność przy podaniu doustnym osiąga ponad 90%).

W Polsce stosowany głównie w celu przerywania lęku napadowego (postacie bez mechanizmu SR, o natychmiastowym uwalnianiu), ze względu na szybkość działania.\

W 2013 najpopularniejsze lekarstwo psychiatryczne (pod pierwszą nazwą handlową Xanax) na amerykańskim rynku, gdzie wypisano 48 milionów recept[4].

Działanie[edytuj]

Nasila hamującą aktywność neuronalną za pośrednictwem receptora GABA. Związanie się leku z tym receptorem nasila przepływ jonów chlorkowych przez kanał. Prawdopodobnie hamuje to przepływ impulsów przez obwody związane z ciałem migdałowatym odpowiedzialne za odczuwanie lęku[5].

Metabolizm[edytuj]

Alprazolam ma okres półtrwania w organizmie rzędu 12–15 godzin[5].

Lek ulega w wątrobie metabolizmowi przez CYP450 3A4[5] do hydrofilnych 4-hydroksy alprazolamu (mniej aktywny) α-hydroksyalprazolamu (bardziej aktywny)[6] i nieczynnej psychotropowo pochodnej benzofenonu[potrzebny przypis]. Badania wskazują na to, że w mózgu, w porównaniu z wątrobą, dochodzi do większej syntezy α-hydroksyalprazolamu. Istnieje także podejrzenie, że czas półtrwania tego metabolitu w mózgu jest dłuższy niż na obwodzie[6].

Wskazania[edytuj]

Zarejestrowanie przez FDA: Alprazolam stosowany jest w leczeniu i zapobieganiu silnym napadom lęku (napady paniki lub lęku fobicznego) oraz w lęku przewlekłym[5]. W Polsce i Unii Europejskiej zarejestrowane wskazania obejmują: zespół lęku uogólnionego, zespół lęku napadowego z agorafobią lub bez agorafobii oraz zespół lękowego ze współistniejącą depresją[7].

Lek jest stosowany także w innych zaburzeniach lękowych, lęku w przebiegu depresji, zespole napięcia przedmiesiączkowego, bezsenności i zespole jelita drażliwego. Wspomagająco w ostrej manii czy psychozie[5].

Przeciwwskazania[edytuj]

  • jaskra z wąskim kątem przesączania
  • przyjmowanie azolowych środków przeciwgrzybiczych (np. ketokonazol)
  • nadwrażliwość na lek[5]

Uzależnienie[edytuj]

Długotrwałe przyjmowanie alprazolamu bądź przyjmowanie go w dużych dawkach wiąże się z ryzykiem uzależnienia psychicznego i fizycznego[8].

Działania niepożądane[edytuj]

  • sedacja, zmęczenie, osłabienie, obniżenie nastroju
  • zawroty głowy, zamazana mowa, ataksja
  • zaburzenia pamięci i świadomości
  • wzmożona pobudliwość, nerwowość, rzadko mania
  • sporadycznie spadek ciśnienia tętniczego
  • nadmierne wydzielanie śliny/suchość w jamie ustnej[5]

Interakcje[edytuj]

  • potencjalizuje działanie innych leków, które działają depresyjnie na Ośrodkowy układ nerwowy
  • nefazodon, fluwoksamina, fluoksetyna, sok grejpfrutowy mogą zwiększać stężenie leku we krwi, a tym samym nasilać jego działanie
  • azole, makrolidy i inhibitory proteaz też mogą podwyższać stężenie leku we krwi
  • karbamazepina nasila klirens leku i osłabia jego działanie[5]
  • nikotyna może spowodować osłabienie działania uspokajającego, a zwiększyć działanie pobudzające leku[potrzebny przypis]

Dawkowanie[edytuj]

Jest dostępny w tabletkach po 0,25 mg, 0,5 mg, 1 mg lub 2 mg i 3 mg (tylko w postaci SR)[9]. Zakres najczęściej stosowanych dawek to od 0,75 mg do 4 mg (rzadko do 10 mg na dobę)[5]. Lek stosuje się w 3 dawkach na dobę, stopniowo je zwiększając[5]. Również odstawianie leku powinno zachodzić stopniowo[5].

Po nagłym zaprzestaniu zażywania leku po kilku tygodniach leczenia może wystąpić zespół abstynencyjny. Najczęstsze jego objawy to złe samopoczucie, osłabienie, bezsenność, tachykardia i zawroty głowy[10]. Długotrwałe używanie może prowadzić do wystąpienia zjawiska tolerancji fizjologicznej. Zjawisko tolerancji zostało wykazane dla działania uspokajającego alprazolamu, lecz nie przeciwlękowego[11].

Uwagi kliniczne[edytuj]

  • często już po pierwszym zastosowaniu widać częściową ulgę
  • jeżeli lek nie działa należy rozważyć jego zmianę, lub dodatkowe stosowanie leków z grupy SSRI, SNRI lub włączenie psychoterapii poznawczo-behawioralnej. Jednoczesne stosowanie kilku benzodiazepin jest niewskazane.
  • należy stosować lek oszczędnie, to znaczy możliwie krótko i w najniższych dawkach
  • postać o przedłużonym działaniu: możliwe jest przyjmowanie 1–2 razy dziennie, tabletek nie należy dzielić ani żuć, bo powoduje to utratę ich właściwości
  • możliwe jest rozwinięcie uzależnienia, szczególnie przy stosowaniu alprazolamu przez ponad 12 tygodni i u osób, które w przeszłości nadużywały kilku substancji psychoaktywnych
  • pacjenci starsi: należy rozpoczynać od mniejszych dawek i bardziej intensywnie kontrolować stan zdrowia pacjenta
  • dzieci i młodzież: lek jest stosowany w tej grupie pacjentów, ale słabo dla niej przebadany
  • lek należy ostrożnie stosować u pacjentów z niewydolnością wątroby czy nerek
  • ciąża: kategoria D według FDA (udowodnione ryzyko dla płodu, tym niemniej korzyści wynikające ze stosowania leku w tym stanie mogą przewyższać potencjalne straty)
  • ten lek jest bardzo przydatny jako wspomaganie terapii zaburzeń lękowych za pomocą SSRI, bywa także stosowany pomocniczo w leczeniu psychoz czy choroby afektywnej dwubiegunowej[5]

Niektóre nazwy handlowe[edytuj]

Opakowanie, blister oraz tabletka Xanax 0,5 SR

Składnik leków o nazwach handlowych: Afobam, Alpragen, Alprazomerck, Alprox, Neurol, Neurol SR, Xanax, Xanax SR, Zomiren, Zomiren SR[9].

Alprazolam w kulturze[edytuj]

Uzależnienie od alprazolamu (Xanaxu) jest głównym tematem powieści Juliusza Strachoty Relaks amerykański[12].

Według Matthew Herpera z magazynu Forbes USA stały się „narodem Xanaxu”, lek ten bowiem jest najpopularniejszym lekiem psychiatrycznym w tym kraju[13].

Przypisy

  1. Alprazolam – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. a b Alprazolam (DB00404) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  3. a b c d Department of Chemistry, The University of Akron: Alprazolam (ang.). [dostęp 2012-02-09].
  4. John M. Grohol: Top 25 Psychiatric Medication Prescriptions for 2013 (ang.). Psych Central. [dostęp 2016-12-04].
  5. a b c d e f g h i j k l Stephen M. Stahl: Podstawy psychofarmakologii. Gdańsk: Via Medica, 2008, s. 1–6. ISBN 978-83-60945-73-5.
  6. a b H.V. Pai, S.C. Upadhya, S.J. Chinta, S.N. Hegde i inni. Differential metabolism of alprazolam by liver and brain cytochrome (P4503A) to pharmacologically active metabolite. „Pharmacogenomics J”. 2 (4), s. 243–258, 2002. DOI: 10.1038/sj.tpj.6500115. PMID: 12196913. 
  7. Pfizer Europe MA EEIG: Charakterystyka Produktu Leczniczego Xanax SL (pol.). Lek-informacje. [dostęp 2015-10-12].
  8. Alprazolam (opis profesjonalny) (pol.). bazalekow.mp.pl. [dostęp 2015-09-25].
  9. a b BAZYL – farmaceutyczna baza danych. [dostęp 2010-02-28]. Wyszukiwana fraza: „Alprazolam” w polu „nazwy międzynarodowej”.
  10. A.J. Fyer, M.R. Liebowitz, J.M. Gorman, R. Campeas i inni. Discontinuation of Alprazolam Treatment in Panic Patients. „American Journal of Psychiatry”. 144 (3), s. 303–308, 1987. DOI: 10.1176/ajp.144.3.303. PMID: 3826428. 
  11. Zomiren. Ulotka dla pacjenta: informacja dla użytkownika (pol.). krkapolska.pl. [dostęp 2015-10-01].
  12. Ula Paryż: Zen w świecie MacBooka (J. Strachota „Relaks amerykański”). Popmoderna. [dostęp 2015-10-29].
  13. forbes.com: America’s Most Popular Mind Medicines (ang.). 9 2010. [dostęp 2015-10-28].

Bibliografia[edytuj]

  • Małgorzata Rzewuska: Leczenie zaburzeń psychicznych. Wyd. 3. Warszawa: PZWL, 2006. ISBN 83-200-3354-3.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.