Chrystian IV Oldenburg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Chrystian IV Oldenburg
Kristian IV av Danmark, malning av Pieter Isaacsz 1611-1616.jpg
król Danii i Norwegii
Okres panowania od 1588
do 28 lutego 1648
Dane biograficzne
Dynastia Oldenburgowie
Urodziny 12 kwietnia 1577
Śmierć 28 lutego 1648
Ojciec Fryderyk II Oldenburg
Matka Zofia von Mecklemburg-Schwerin
Żona Anna Katarzyna Hohenzollern
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Chrystian IV (ur. 12 kwietnia 1577, zm. 28 lutego 1648) – król Danii i Norwegii w latach 15881648 z dynastii oldenburskiej.

Koronacja Christiana IV. Obraz Otto Bache z roku 1887

Był najstarszym synem króla Fryderyka II oraz Zofii, córki Ulryka III, księcia meklemburskiego. W momencie wstąpienia na tron Chrystian IV miał zaledwie 11 lat, więc rządy w imieniu małoletniego króla sprawowała Rada Państwa (z Nielsem Kaas na czele). Władzę w obu królestwach objął po koronacji w 1596 roku. W 1597 poślubił Annę Katarzynę (1575–1612), córkę Joachima Fryderyka, margrabiego-elektora Brandenburgii. Ich syn, jedyny, który przeżył Chrystiana IV, objął trony Danii i Norwegii w 1648 jako Fryderyk III.

Polityka ekonomiczna[edytuj | edytuj kod]

Król prowadził politykę merkantylizmu. Zakładał liczne manufaktury (pierwszą i najważniejszą była manufaktura włókiennicza założona w 1605 w więzieniu). Tworzył monopole handlowe, założył islandzką, grenlandzką i wschodnioindyjską kampanię handlową. W 1616 uzyskał kolonię Tranguebar. Jednak wszystkie wysiłki mające na celu utworzenie z Kopenhagi ważnego bałtyckiego ośrodka gospodarczego spełzły na niczym (choć znacznie przyczyniły się do zwiększenia lokalnego znaczenia miasta, powiększenia liczby i zamożności ludności).

Polityka zbrojna[edytuj | edytuj kod]

Ambicją Chrystiana IV było uczynienie z Królestwa Danii i Norwegii największego mocarstwa nie tylko ekonomicznego, ale również politycznego i militarnego w północnej Europie. Uniemożliwiały mu to jednak problemy z zachowaniem pozycji duńskiej w Norwegii, gdzie dawały się odczuć wpływy zdecydowanej szwedzkiej polityki ekspansjonistycznej. Wprawdzie flota duńska została mocno rozbudowana, ale Dania nie była w stanie wystawić armii mogącej zmierzyć się ze szwedzką. Wojna kalmarska w latach 1611 - 1613, którą Dania musiała toczyć za pomocą wynajętych za duże kwoty oddziałów najemnych, nie doprowadziła do zdecydowanego rozwiązania kwestii.

Król zaangażował się też w wojnę trzydziestoletnią (gdy działania wojenne zaczęły się zbliżać do północnych Niemiec). Doprowadziło to do szeregu klęsk i wycieńczenia finansowego króla (ponieważ rada państwa nie udzieliła mu zgody na udział w tej wojnie, przystąpił do niej jako książę Szlezwiku i Holsztynu).

Błędem Chrystiana było niezdecydowanie w stosunkach z Polską. Po wrogich działaniach (zatopienie okrętów królewskich Władysława IV zakotwiczonych w porcie gdańskim), król zmienił zdanie i planował rozpoczęcie z Polską wspólnej z akcji przeciwko Szwedom. Jednak w ostatniej chwili wycofał się z planowanego sojuszu, co natychmiast wykorzystała Szwecja, i w styczniu 1644 zadała Danii szereg druzgoczących ciosów (przejęła Jutlandię i Skanię). Król starał się odzyskać te ziemię za pomocą floty. W lipcu 1644 floty duńska i szwedzka stoczyły bitwę w Zatoce Kilońskiej. Bitwa nie zakończyła się zdecydowanym zwycięstwem Danii, sam król jednak wykazał się w niej wielkim męstwem, stracił oko - opowieść o tej bitwie zawarta jest w hymnie Danii Kong Kristian. Bitwa w Zatoce Kilońskiej jednak była początkiem szeregu klęsk zakończonego 13 sierpnia 1645 traktatem z Brömsebro, na mocy którego Dania straciła swoją dominującą pozycję w rejonie Bałtyku.

pomnik Chrystiana IV w Kristiansand

Architektura i miasta[edytuj | edytuj kod]

Mottem Chrystiana IV było Bojaźń Boża wzmacnia królestwa (duń. Gudsfrygt styrker rigerne, łac. Regna Firmat Pietas, skrót RFP). Król interesował się architekturą i ufundował wiele ważnych budynków (Budynek Giełdy w Kopenhadze, zamki Rosenborg i Frederiksborg, Kościół Świętej Trójcy, Kościół na Wyspie i inne); do dziś fronty tych budynków oznaczone są właśnie literami RFP. W latach 1596-1621 król wydał na budowle około 660 tysięcy talarów.

Rozumiejąc funkcję miast jako ośrodków nie tylko gospodarczych, ale i strategicznych, Chrystian IV założył miasta Kristiansand (dziś Norwegia) i Kristianstad w Skanii, port Christianshavn w cieśninie Sund, Glückstadt w Holsztynie, oraz Kristianię.


Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Dzieci Chrystiana IV z królową Anną Katarzyną

  • Fryderyk - ur. 15 sierpnia 1599 - zm. 9 września 1599
  • Chrystian Chrystian Książę Wybrany (den unvalgte prins Christian) -1603
  • Zofia - ur. 4 stycznia 1605 - zm. 7 września 1607
  • Elżbieta - ur. 16 marca 1606 - zm. 24 października 1608
  • Fryderyk - urodzony w roku 1609 (później Fryderyk III)
  • Ulryk - urodzony w roku 1611

Dzieci Chrystiana IV z Kirsten Madsdtatter

Dzieci Chrystiana IV z Karen Andersdatter

Dzieci Chrystiana IV z Ingeborg Andrersdatter Huitfeld

  • Alhed Povelsdatter 1617 - 1645 zamężna z Henrichem Henrichsenem

Dzieci Chrystiana IV z Kirsten Munk

Dzieci Chrystiana IV z Vibeke Kruse


Poprzednik
Fryderyk II
National Coat of arms of Denmark.svg król Danii
1588 — 1648
National Coat of arms of Denmark.svg Następca
Fryderyk III
Poprzednik
Fryderyk II
Coat of arms of Norway.svg król Norwegii
1588 — 1648
Coat of arms of Norway.svg Następca
Fryderyk III