Konklawe 1700

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Konklawe 9 października–23 listopada 1700 – konklawe, w wyniku którego Klemens XI został następcą Innocentego XII.

Spis treści

[edytuj] Śmierć Innocentego XII

85-letni Innocenty XII zmarł 27 września 1700 w trakcie obchodów roku jubileuszowego. Wielką zasługą tego papieża było ostateczne obalenie nepotyzmu. Konstytucja „Romanum decet Pontificem” z 1692 roku zezwalała na mianowanie kardynałem najwyżej jednego krewnego urzędującego papieża (sam Innocenty XII nie skorzystał z tego prawa) i ściśle ograniczała dochody takiego kardynała. Czasy wszechwładzy kardynałów-nepotów minęły bezpowrotnie. Dużą rolę w przygotowaniu tego dokumentu odegrał młody kardynał Giovanni Francesco Albani, sekretarz Listów Apostolskich.

[edytuj] Problem sukcesji hiszpańskiej

Najważniejszym problemem politycznym schyłku XVII wieku była kwestia sukcesji po bezdzietnym, upośledzonym umysłowo i śmiertelnie już wówczas chorym królu Hiszpanii Karolu II Habsburgu. Pretensje do schedy po nim zgłaszali Habsburgowie austriaccy (konkretnie arcyksiążę Austrii Karol, młodszy syn cesarza Leopolda I), francuscy Burbonowie (Filip Andegaweński, wnuk króla Ludwika XIV) i kilku innych, mniej znaczących książąt. Umierający, poddany silnym naciskom Wiednia i Paryża Karol II w czerwcu 1700 zwrócił się do papieża o pomoc w rozwiązaniu kwestii sukcesji. Ciężko chory Innocenty XII powierzył tą sprawę 3-osobowej kongregacji kardynalskiej, w skład której wchodzili kardynałowie Spada, Albani i Giambattista Spinola. W lipcu po zaledwie kilkudniowych obradach potajemnie zalecili oni wybór francuskiego kandydata Filipa Andegaweńskiego na następcę hiszpańskiego tronu. Wiedeń i Paryż groziły, że w przypadku zwycięstwa kandydata drugiej strony zajmą hiszpańskie posiadłości we Włoszech, co groziło wybuchem nowej wojny w Europie. Oczekiwano powszechnie, że nowy papież podejmie się roli rozjemcy między katolickimi mocarstwami i będzie działał na rzecz utrzymania pokoju.

[edytuj] Lista uczestników

Spośród 66 kardynałów 57 wzięło udział w konklawe:

  • Gasparo Carpegna (22 grudnia 1670) - kardynał-biskup Sabiny; wikariusz generalny diecezji rzymskiej; prefekt Św. Kongregacji ds. Obrzędów; prefekt Św. Kongregacji ds. Biskupów i Zakonów; przewodniczący Św. Kongregacji ds. Wizytacji Apostolskich
  • Savo Millini (1 września 1681) - kardynał-prezbiter S. Pietro in Vincoli; arcybiskup Nepi e Sutri
  • Marcantonio Barbarigo (2 września 1686) - kardynał-prezbiter S. Marco; arcybiskup Montefiascone e Corneto
  • Giacomo Cantelmi (13 lutego 1690) - kardynał-prezbiter S. Marcellino e Pietro; arcybiskup Neapolu; kamerling Św. Kolegium Kardynałów
  • Tommaso Maria Ferrari, O.P. (12 grudnia 1695) - kardynał-prezbiter S. Clemente; prefekt Św. Kongregacji Indeksu
  • Giuseppe Sacripante (12 grudnia 1695) - kardynał-prezbiter S. Maria in Transpontina; prefekt Św. Kongregacji Soboru Trydenckiego
  • Enrico Noris, O.E.S.A. (12 grudnia 1695) - kardynał-prezbiter S. Agostino; bibliotekarz Św. Kościoła Rzymskiego
  • Sperello Sperelli (14 listopada 1699) - kardynał-prezbiter S. Giovanni a Porta Latina
  • Benedetto Pamphili, O.S.Io.Hieros. (1 września 1681) - kardynał-diakon S. Maria in Via Lata; protodiakon Św. Kolegium Kardynałów; archiprezbiter Bazyliki Laterańskiej; prefekt Trybunału Apostolskiej Sygnatury Łaski
  • Fulvio Astalli (2 września 1686) - kardynał-diakon SS. Cosma e Damiano; legat w Ferrarze
  • Carlo Bichi (13 lutego 1690) - kardynał-diakon S. Agata in Suburra
  • Giuseppe Renato Imperiali (13 lutego 1690) - kardynał-diakon S. Giorgio in Velabro; prefekt Św. Kongregacji Dyscypliny Zakonnej; prefekt Św. Kongregacji Dobrego Rządu
  • Luigi Omodei (13 lutego 1690) - kardynał-diakon S. Maria in Portico
  • Lorenzo Altieri (13 listopada 1690) - kardynał-diakon S. Maria in Aquiro

Oprócz 7 Francuzów (Bouillon, d'Estrées, Coislin, d’Arquien, Noailles, Camus i Janson) i 1 Niemca (Lemberg) wszyscy elektorzy byli Włochami.

Spośród uczestników konklawe kardynał C. Barberini jako jedyny został mianowany jeszcze przez Innocentego X, dwóch (Bouillon i Acciaioli) przez Klemensa IX, sześciu przez Klemensa X, jedenastu przez Innocentego XI, czternastu przez Aleksandra VIII, a dwudziestu trzech przez Innocentego XII.

98-letni kardynał d’Arquien był teściem króla Polski Jana III Sobieskiego i uzyskał kapelusz kardynalski dzięki jego rekomendacji (wcześniej d’Arquien był dwukrotnie żonaty, jego druga żona zmarła w 1692. Nigdy nie otrzymał święceń kapłańskich).

[edytuj] Nieobecni

9 kardynałów nie przybyło na konklawe, w tym 3 Hiszpanów, 2 Niemców, Francuz, Włoch, Polak i Portugalczyk:

Pięciu mianował Innocenty XI, dwóch Innocenty XII, po jednym Klemens IX i Klemens X.

[edytuj] Frakcje w Św. Kolegium

Najliczniejszą (19 osób) frakcją byli Gorliwi, sprzeciwiający się wpływom monarchów na wybory papieża. Ich liderami byli kardynałowie Colloredo i Negroni. Liderem stronnictwa francuskiego był nadal kardynał d'Estrées, natomiast kardynał de Bouillon, pełniący obowiązki dziekana Św. Kolegium, kilka miesięcy wcześniej popadł w niełaskę króla Ludwika XIV. Przywództwo partii cesarsko-hiszpańskiej (habsburskiej) powierzono kardynałowi Medici, przynajmniej do czasu przybycia z Hiszpanii kardynała Francisco Antonio de Borja (jak się później okazało, Borja nigdy nie dotarł do Rzymu). Istniała jeszcze 12-osobowa partia kardynała Ottoboniego, grupująca większość nominatów jego wuja Aleksandra VIII oraz "niedobitki" partii zmarłego w 1698 kardynała Paluzzo Paluzzi Altieri. Ponadto wielu kardynałów było "niezrzeszonych".

[edytuj] Kandydaci na papieża

Najpoważniejszym kandydatem do tiary był 73-letni Galeazzo Marescotti, były nuncjusz apostolski w Austrii, Polsce i Hiszpanii, od niedawna stojący na czele Rzymskiej Inkwizycji. Jego szanse osłabiała jednak wrogość ze strony Francji. Wśród papabile wymieniano jeszcze kilkanaście nazwisk m. in. Carlo Barberini, Leandro Colloredo, Bandino Panciatici (popierany przez Ottoboniego), Giovanni Battista Spinola, Marcello Durazzo, Giacomo Morigia i Nicolo Acciaioli (popierany przez Wenecję). 71-letni Negroni, jeden z liderów Gorliwych, także był zaliczany do tego grona, ale oświadczył, że nie chce być papieżem.

[edytuj] Potajemne działania Francji

Następstwo po Innocentym XII, z uwagi na kwestię sukcesji hiszpańskiej, budziło duże zainteresowanie ze strony europejskich dworów. Ludwik XIV Burbon jeszcze przed śmiercią papieża Pignatellego podjął działania mające na celu zabezpieczenie interesów Francji od strony Stolicy Apostolskiej. Wśród wytypowanych przez Francję kandydatów był m. in. kardynał Albani. Był jednym z trzech kardynałów, którzy wydali korzystną dla Filipa Andegaweńskiego opinię w sprawie hiszpańskiej sukcesji. Poważnym mankamentem Albaniego jako kandydata na papieża był młody wiek (51 lat), liczono jednak, że w sytuacji zagrożenia ogólnoeuropejską wojną jego zalety (przede wszystkim znana powszechnie działalność przeciw nepotyzmowi) przeważą. Innym pro-francuskim kandydatem był popierany przez sprzyjającą Francji Wenecję 70-letni kardynał Acciaioli.

Francuzom sprzyjał fakt, że większość przedstawicieli Madrytu w Rzymie (m. in. ambasador hiszpański Uzeda) skłaniało się ku "opcji francuskiej" w kwestii następstwa tronu. Również lider partii habsburskiej w Św. Kolegium kardynał Medici okazał się nie do końca lojalny wobec cesarza Leopolda i dbał przede wszystkim o interes swojego wymierającego powoli rodu. Jako włoski patriota chciał on wyboru papieża, który byłby silnym liderem politycznym państw italskich, a nie kolejnym pobożnym i cnotliwym, ale przy tym zniedołężniałym starcem (średnia wieku papieży wybieranych w II poł. XVII wieku wynosiła około 70 lat). Podobne oczekiwania miało wielu włoskich kardynałów oraz książęta Toskanii i Sabaudii. Kardynał Albani odpowiadał tym oczekiwaniom, gdyż nie miał żadnych zobowiązań wobec zagranicznych mocarstw. Poparcie Albaniego było dla Mediciego tym łatwiejsze, że cesarz Leopold, który wówczas nie wiedział jeszcze o korzystnej dla Francji lipcowej opinii trzech kardynałów, nie udzielił mu żadnych wskazówek co do konkretnych kandydatów. Na razie jednak kandydatura Albaniego była trzymana w tajemnicy.

[edytuj] Przebieg konklawe

Konklawe rozpoczęło się 9 października z udziałem 38 kardynałów. W następnych dniach do Rzymu przybyło jeszcze 19 purpuratów (w tym większość Francuzów). W pierwszym głosowaniu 10 października 20 głosów otrzymał niemile widziany przez Francję kardynał Marescotti. Gdyby nie oficjalna ekskluzywa zgłoszona przeciw niemu przez kardynała d'Estrées, prawdopodobnie konklawe szybko skończyłoby się jego wyborem. Przez następne półtora miesiąca głosowania nie przynosiły żadnego rezultatu. Ottoboni proponował swojego protegowanego Bandino Panciatici, ale partia cesarsko-hiszpańska go odrzuciła. Gorliwi forsowali jednego ze swoich, wielkiego penitencjariusza Colloredo, mimo że nie cieszył się on sympatią Francji. 61-letni Colloredo zdołał uzyskać znaczne poparcie, w pewnym momencie wydawało się nawet, że zostanie wybrany, ostatecznie zabrakło mu jednak kilku głosów. Innym kandydatem był kamerling Spinola, ale i on nie został wybrany. Pojawiały się też nazwiska Carlo Barberiniego, Norisa, Moriggia i Durazzo. Jednocześnie trwały potajemne konsultacje kardynała Medici z kardynałami francuskimi, w wyniku których ostatecznie uzgodniona została wspólna kandydatura Albaniego, która w stosownym momencie miała zostać zaproponowana Świętemu Kolegium.

24 października hiszpański kardynał Fransisco Antonio de Borja powiadomił kardynałów, że wbrew wcześniejszym zapowiedziom nie przybędzie na konklawe z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia króla Karola II. W nocy z 19 na 20 listopada do Rzymu dotarła wiadomość o śmierci króla Hiszpanii (zmarł 1 listopada).

[edytuj] Wybór Klemensa XI

Wiadomość o śmierci hiszpańskiego króla spowodowała nagłe ożywienie wśród kardynałów. Kardynał Radulovich wygłosił do purpuratów przemowę, w której wskazał na konieczność wyboru człowieka mądrego i szanowanego, a także zdolnego do stawienia czoła zaistniałym okolicznościom politycznym i groźbie wybuchu wojny, która z pewnością obejmie także Włochy. Wskazał on na kardynała Albaniego jako odpowiadającego tym wymogom, a kandydaturę tę natychmiast wsparli kardynałowie del Giudice, Medici, Barberini, Ottoboni i Lorenzo Altieri. Co ciekawe, Francuzi, którym najbardziej zależało na wyborze Albaniego, stanęli wówczas na uboczu, nie afiszując się ze swoim poparciem dla niego, co tylko utwierdziło kardynałów w przekonaniu, że jest to kandydat politycznie bezstronny. W głosowaniu, jakie następnie się odbyło, Albani otrzymał 56 głosów. Jedynym głosem przeciwko był jego własny, który oddał na Bandino Panciatici.

Początkowo Albani zwlekał z zaakceptowaniem wyboru, twierdząc, że nie jest pewien, czy zdoła udźwignąć tak ciężkie brzemię. Prze trzy dni trwał w odmowie, spędzając je na modlitwie i medytacji i nie przyjmując zbyt wielu gości w swojej celi. Dopiero 4-osobowa komisja teologów przekonała go do przyjęcia tiary. 23 listopada Albani zaakceptował wybór pod imieniem Klemens XI (na cześć św. Klemensa I, trzeciego następcy św. Piotra), a protodiakon Pamphili wygłosił do Rzymian formułę Habemus Papam.

Jeszcze kilka miesięcy wcześniej Albani nie był w ogóle kapłanem. Święcenia przyjął dopiero we wrześniu 1700 roku. 6 października odprawił swoją mszę prymicyjną w kościele Santa Maria degli Angeli, a już trzy dni później wszedł na konklawe. Ponieważ w chwili wyboru nie był biskupem, 30 listopada przyjął sakrę biskupią z rąk dziekana kolegium kardynalskiego de Bouillon. 8 grudnia odbyła się uroczysta inauguracja pontyfikatu.

Wbrew nadziejom Klemens XI nie zdołał zapobiec wojnie ani uchronić przed nią Italii. Wojna o sukcesję hiszpańską wybuchła już w następnym roku i trwała ponad 12 lat, a profrancuska początkowo postawa papieża naraziła Państwo Kościelne na inwazję wojsk cesarskich. Było to kolejne potwierdzenie upadku międzynarodowego znaczenia Stolicy Apostolskiej.

[edytuj] Ciekawostki

Rita Monaldi i Francesco Sorti w powieści "Secretum", W-wa 2006, zawarli sugestię, że wybór Klemensa XI był rezultatem tajnego porozumienia kardynała Albaniego z Ludwikiem XIV, a jego rzekomy 3-dniowy opór przed przyjęciem tiary był w istocie odegraną przez niego komedią. Król Francji miał obiecać Albaniemu wsparcie na konklawe w zamian za pomoc w uzyskaniu tronu hiszpańskiego dla swojego wnuka Filipa Andegaweńskiego. W materiałach źródłowych na końcu książki przedstawili szereg poszlak, które istotnie wskazują na dość duże prawdopodobieństwo tej wersji, jednak jej najważniejszy element tj. domniemane sfałszowanie przez Albaniego (wspólnie ze Spadą i Spinolą) korzystnej dla Francji lipcowej opinii Innocentego XII jest – z uwagi na brak oryginalnych dokumentów – praktycznie niemożliwe do udowodnienia, stąd pozostaje to jedynie hipotezą.

[edytuj] Bibliografia

Poprzednik
Konklawe 1691		 1700
Klemens XI		 Następca
Konklawe 1721
p • d • e
Papieskie elekcje i konklawe
Elekcje w XI wieku

1061 • 1073 • 1086 • 1088 • 1099
Elekcje w XII wieku

1118 • 1119 • 1124 • 1130 • 1143 • 1144 • 1145 • 1153 • 1154 • 1159 • 1164 (antypapież) • 1168 (antypapież) • 1181 • 1185 • 1187 (Październik) • 1187 (Grudzień) • 1191 • 1198
Elekcje/konklawe w XIII wieku

1216 • 1227 • 1241 • 1243 • 1254 • 1261 • 1264-1265 • 1268-1271 • 1276 (Styczeń) • 1276 (Lipiec) • 1276 (Sierpień-Wrzesień) • 1277 • 1280-1281 • 1285 • 1287-1288 • 1292-1294 • 1294
Konklawe w XIV wieku

1303 • 1304-1305 • 1314-1316 • 1334 • 1342 • 1352 • 1362 • 1370 • 1378 (papież) • 1378 (antypapież) • 1389 • 1394 (antypapież)
Konklawe w XV wieku

1404 • 1406 • 1409 (antypapież) • 1410 (antypapież) • 1417 • 1423 (antypapież) • 1431 • 1447 • 1455 • 1458 • 1464 • 1471 • 1484 • 1492
Konklawe w XVI wieku

1503 (Wrzesień) • 1503 (Październik) • 1513 • 1521-1522 • 1523 • 1534 • 1549-1550 • 1555 (Kwiecień) • 1555 (Maj) • 1559 • 1565-1566 • 1572 • 1585 • 1590 (Wrzesień) • 1590 (Październik-Grudzień) • 1591 • 1592
Konklawe w XVII wieku

1605 (Marzec) • 1605 (Maj) • 1621 • 1623 • 1644 • 1655 • 1667 • 1669-1670 • 1676 • 1689 • 1691 • 1700
Konklawe w XVIII wieku

1721 • 1724 • 1730 • 1740 • 1758 • 1769 • 1774-1775 • 1799-1800
Konklawe w XIX wieku

1823 • 1829 • 1830-1831 • 1846 • 1878
Konklawe w XX wieku

1903 • 1914 • 1922 • 1939 • 1958 • 1963 • 1978 (Sierpień) • 1978 (Październik)
Konklawe w XXI wieku

2005
 
Źródło: „http://pl.wikipedia.org/wiki/Konklawe_1700”