Modlitwa eucharystyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Celebrans wznoszący modlitwę eucharystyczną w rycie bizantyjskim, cerkiew Opieki Matki Bożej, Düsseldorf.

Modlitwa eucharystyczna (łac. Prex eucharistica; gr. ανάφορα) – główna część Eucharystii (mszy). Wraz z obrzędami komunii tworzy całość liturgii eucharystycznej. Poprzedza ją obrzęd wstępny przygotowania (przyniesienia) chleba i wina, które w czasie modlitwy stają się znakami sakramentalnymi śmierci i zmartwychwstania Chrystusa, przedstawionymi Bogu Ojcu jako zbawcza, nieskalana Ofiara chwały[1]. W obrządkach wschodnich nazywana jest z greckiego anaforą. Współcześnie celebrowane przez Kościoły wschodnie anafory powstały w okresie patrystycznym jako rozwinięcie liturgii paschalnej Wieczernika[2]. Najstarszą zachowaną modlitwą eucharystyczną Kościoła łacińskiego jest Kanon rzymski (ok. IV-VI w.).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Odnowa liturgiczna Soboru watykańskiego II oraz konkretne decyzje papieskiej Rady dla wprowadzenia dekretów soborowych do liturgii[3] sprawiła, że współcześnie sprawowana modlitwa eucharystyczna jaśniej ukazuje związek Eucharystii ze Starym Przymierzem oraz z wielkimi liturgiami pierwszych czterech wieków Kościoła.

Według M. Thuriana, różne elementy oraz struktura wielkiej modlitwy konsekracyjnej stają się zrozumiałe w kontekście liturgii judaizmu, która była pierwszym źródłem Eucharystii.

Historycznie źródłem prefacji jest błogosławieństwo (berakah) uczty paschalnej: Błogosławiony jesteś Panie, Boże nasz, Królu wszechświata, który żywisz nasze ciała i cały świat w swej dobroci, w swojej łasce, hojności i miłosierdziu... Jest to swoista ofiara uwielbienia (hebr. todah) za wszelkie cuda zdziałane przez Boga w dziele stworzenia oraz w historii zbawienia (por. Rdz 1-2; Hebr 1,1-3; Wj 14; Rz 7,24-8,4)[4]. Bóg był uwielbiany i błogosławiony za te tajemnice w Starym Przymierzu poprzez sprawowanie uczty Paschalnej oraz w czasie modlitw szabatowych w synagodze, w charakterze pamiątki i ofiary uwielbienia przede wszystkim za Wyjście z Egiptu. Ostateczne zaś spełnienie to błogosławienie Boga osiągnęło w Jezusie Chrystusie i ustanowionym przez Niego nowym paschalnym dziękczynieniu i błogosławieństwie: Eucharystii.

Po Sanctus kapłan wzywa w epiklezie Ducha Świętego, aby nastąpiła przemiana chleba i wina mocą słów Chrystusa. Duch Święty i Słowo są złączane w jednym akcie konsekracyjnym. Słowa ustanowienia razem z epiklezą, są odpowiednikiem tradycyjnej pamiątki sakramentalnej (zikkaron, anamnesis) żydowskiej uczty paschalnej, która aktualizowała historyczne wydarzenie wyzwolenia narodu Bożego. Pamiątka Eucharystii aktualizuje wyzwolenie z grzechu, dokonane w Męce i Zmartwychwstaniu Chrystusa.

Po drugiej aklamacji („Tajemnica wiary") modlitwa zanoszona jest odpowiednikiem żydowskiej pamiątki ofiary (azkarah, mnemosynon): kapłan przedstawia Bogu Ojcu jedyną Ofiarę Syna, od wcielenia do zmartwychwstania, jako wstawiennictwo całego Kościoła, zjednoczonego ze wstawiennictwem Chrystusa, Najwyższego Kapłana.

Na końcu następuje modlitwa kapłana, który zanosi do Ojca modlitwy wstawiennicze za wszystkich: za członków Kościoła i wszystkie jego sługi (papieża, biskupów, kapłanów i diakonów), żywych i umarłych, w jedności ze wszystkimi świętymi, szczególnie z Najświętszą Maryją Panną i apostołami. Po ukazaniu w ten sposób jedności całego Kościoła w tajemnicy eucharystycznej modlitwa kończy się wielką doksologią trynitarną: „Przez Chrystusa, z Chrystusem i w Chrystusie.."

M. Thurian tak streszcza strukturę modlitwy eucharystycznej:

Quote-alpha.png

1. Błogosławieństwo prefacji: ofiara i uwielbienie.

2. Pamiątka sakramentalna: epikleza i słowa Jezusa.

3. Pamiątka ofiary: anamneza i przedstawienie ofiary Chrystusa.

4. Wstawiennictwa: udział we wstawiennictwie Syna Bożego, Najwyższego Kapłana[5].

Modlitwa Eucharystyczna w Kościele rzymskokatolickim[edytuj | edytuj kod]

Mszał Rzymski ma cztery zasadnicze warianty Modlitwy Eucharystycznej, których wybór zależy od celebransa, ale uzależniony jest również od zasad zawartych w przepisach liturgicznych (OWMR).

W zależności od kraju i rejonu geograficznego istnieją również inne Modlitwy Eucharystyczne (nowe mogą być proponowane przez lokalne episkopaty, jednak każda musi być zatwierdzona przez Stolice Apostolską).

Obecnie w Mszale Rzymskim w wydaniu dla diecezji polskich jest w sumie 10 Modlitw Eucharystycznych (m.in. Modlitwy eucharystyczne o tajemnicy pojednania, Modlitwy eucharystyczne we Mszy z udziałem dzieci).

Struktura[edytuj | edytuj kod]

W strukturze Modlitwy eucharystycznej można wyróżnić następujące części:

  1. Dziękczynienie, które wyraża się zwłaszcza w prefacji, poprzedzonej dialogiem.
  2. Aklamacja, całe zgromadzenie śpiewa Święty (Sanctus).
  3. Epikleza: modlitwa błagalna Kościoła o zesłanie mocy Ducha Świętego, aby chleb i wino zostały konsekrowane, i stały się Ciałem i Krwią Chrystusa – zachodzi wtedy to, co w dogmatyce katolickiej nazywa się transsubstancjacją, przeistoczeniem. W niedzielę i uroczystości wypowiada się także Wspomnienie tajemnicy dnia.
  4. Opowiadanie o ustanowieniu Eucharystii i konsekracja: poprzez słowa i czynności Chrystusa dokonuje się Ofiara, jaką sam Chrystus ustanowił podczas Ostatniej Wieczerzy. Końcowym akcentem jest Aklamacja o paschalnym charakterze: np. Głosimy śmierć Twoją Panie Jezu, Wyznajemy Twoje zmartwychwstanie i oczekujemy Twego przyjścia w chwale, będąca jednocześnie początkiem następującej anamnezy:
  5. Anamneza, sprawowanie pamiątki samego Chrystusa.
  6. Ofiarowanie: zgromadzony na Eucharystii Kościół, sprawując tę pamiątkę, w Duchu Świętym składa Ojcu nieskalaną Ofiarę. Modlitwa o jedność w Duchu, tzw. Epikleza komunijna.
  7. Modlitwy wstawiennicze za Kościół, za żyjących i zmarłych. Wyrażająca jedność z Kościołem w niebie i z wszystkimi żywymi i zmarłymi członkami Kościoła.
  8. Doksologia końcowa[1][6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Nowe ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, 79. Poznań: Wydawnictwo Pallottinum, 2004, s. 36-37. ISBN 83-7014-486-1.
  2. H. Paprocki: Wstęp. W: Wieczerza Mistyczna. Anafory eucharystyczne chrześcijańskiego wschodu. s. 15.
  3. Por. Instrukcja Świętej Kongregacji Obrzędów "EUCHARISTICUM MYSTERIUM" z 25 maja 1967 r. o kulcie tajemnicy eucharystycznej (AAS 59 (1967) 5 99-637. W: Komisja Episkopatu Polski ds. Sakramentów i Kultu Bożego [on-line]. [dostęp 2012-12-26].  Cytat: Wobec tego Papież Paweł VI zlecił Radzie wyłonionej dla wykonania Konstytucji o świętej Liturgii, żeby przygotowała specjalną instrukcję, w której by były podane takie normy praktyczne, bardziej przydatne w dzisiejszych warunkach. Normy te winny przede wszystkim zmierzać do tego, by nie tylko miano przed oczyma ogólniejsze zasady, które należy podawać ludowi w katechizmie o tajemnicy eucharystycznej, lecz by również bardziej zrozumiałe stały się znaki sprawowania Eucharystii jako pamiątki Pańskiej i oddawania jej czci w Kościele jako Sakramentowi trwałemu. Choć bowiem w tej tajemnicy mamy znamienne i osobliwe to, że sam Sprawca świętości w niej jest obecny, ma ona jednak wspólne z pozostałymi sakramentami to, że jest symbolem rzeczy świętej i widzialną formą niewidzialnej łaski. Stąd tym bezpieczniej i skuteczniej przeniknie umysłowość i życie wiernych, im bardziej stosowne i jasne będą przejawy jej sprawowania i kultu
  4. Por. L. Bouyer: Eucharist. Theology and Spirituality of the Eucharistic Prayer. s. 83-84.
  5. Thurian M.: Tożsamość kapłana. s. 46.
  6. Modlitwa Eucharystyczna – Słownik liturgiczny

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bouyer L.: Eucharist. Theology and Spirituality of the Eucharistic Prayer. Notre Dame, Indiana: 1968, s. 484.
  • Thurian M.: Źródło kapłaństwa. Kapłan w ofiarniczej pamiątce Eucharystii. W: Tenże: Tożsamość kapłana. Jan Machniak (przekład), Andrzej Bardecki (wstęp). Kraków: ZNAK, 1996, s. 45-62, seria: Teologia żywa. ISBN 83-7006-581-3.
  • Wieczerza Mistyczna. Anafory eucharystyczne chrześcijańskiego wschodu. H. Paprocki (wybór, wstęp, przekład i przypisy). Warszawa: IW PAX, 1988. ISBN 83-211-0744-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]