Pałac królewski we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pałac Spätgenów we Wrocławiu
Obiekt zabytkowy nr rej. 44/1949, 60/1962 z 29 marca 1949
Pałac Spätgenów po renowacji, stan w 2009
Pałac Spätgenów po renowacji, stan w 2009
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
Pałac Spätgenów we Wrocławiu
Pałac Spätgenów we Wrocławiu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pałac Spätgenów we Wrocławiu
Pałac Spätgenów we Wrocławiu
Ziemia 51°06′27″N 17°01′43″E/51,107500 17,028611Na mapach: 51°06′27″N 17°01′43″E/51,107500 17,028611
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Schemat zespołu pałacowego:
1. Skrzydło centralne (barokowe, zachowane)
2. Kościół dworski (zachowany)
3. Skrzydło południowo-zachodnie (zburzone)
4. Skrzydło południowe (zburzone)
5. Pawilon wschodni (zburzony)
6. Pawilon zachodni (zachowany)
7. Budynek kuchni (zachowany)
8. Skrzydło północno-zachodnie (zachowane)
9. Skrzydło północno-wschodnie (rozbudowane po wojnie)

Pałac królewski we Wrocławiu, także pałac Spätgenów we Wrocławiu lub zamek królów pruskich, zespół pałacowy stanowiący od XVIII do XX wieku wrocławską rezydencję pruskich królów z dynastii Hohenzollernów, obecnie siedziba Muzeum Miejskiego Wrocławia (w tym Muzeum Sztuki Medalierskiej).

Stan pałacu w 2005
Skrzydło środkowe (1), strona południowa
Skrzydło środkowe (1), strona południowa
Neorenesansowe skrzydło z królewskimi sypialniami od południa; XIX wiek
od lewej widoczne pawilony (6), (4), (3)-szczyt, (4) i (5)

Najstarsza część pałacu została w 1719 zrealizowana przez Peintnera według planów Fischera von Erlach jako rezydencja barona Heinricha Gottfrieda von Spätgen (jego rokokowy nagrobek znajduje się w pobliskim kościele św. Doroty). W 1750 została wykupiona od jego spadkobierców przez króla Prus Fryderyka II Wielkiego; od tego czasu nosiła miano pałacu królewskiego, zwanego czasem też fryderycjańskim. Obok (ok. 50 m wzdłuż ul. Kazimierza Wielkiego w kierunku zachodnim) znajduje się ewangelicki kościół, zwany dworskim.

Początkowo utrzymany w formach klasycyzującego baroku pałac stanowił położony w głębi parceli, między placem a ogrodem zwarty budynek, stanowiący obecne skrzydło środkowe. O atrakcyjności położenia stanowiło to, że znajdował się na osi widokowej ulicy prowadzącej z Rynku, zwanej tradycyjnie Zamkową (od lat 80. Gepperta). Po wykupieniu pałacu przez króla Prus otoczono dziedziniec honorowy niskimi oficynami, od strony ogrodu natomiast dobudowano w latach 1796-1797 według projektu Carla Gottharda Langhansa długie i wąskie skrzydło południowo-zachodnie, sięgające aż do fortyfikacji na obecnym pl. Wolności. Na końcu skrzydła, nad przejazdem bramnym poprzecznej do niego ulicy, znajdowały się sypialnia i gabinet królewski, dzięki czemu król mógł obserwować manewry wojsk, ewentualnie dowodzić obroną miasta lub łatwo się ewakuować. Tam Fryderyk Wilhelm III Hohenzollern 10 marca 1813 ustanowił Krzyż Żelazny.

Po wyburzeniu fortyfikacji nastąpiła dalsza rozbudowa pałacu: około 1845 Friedrich August Stüler zbudował w stylu włoskiego neorenesansu skrzydło południowe, rozciągające się równolegle do Fosy i przylegające poprzecznie do południowo-zachodniego, zakończone obustronnie otwartymi arkadowymi pawilonami, z czasem przeszklonymi. Ponadto do zachodniego pawilonu przybudowano pawilon kuchni. W latach 1858-1868 Stüler przebudował dziedziniec honorowy — po zburzeniu sąsiednich kamienic powstały obszerne klasycystyczne skrzydła północno-wschodnie i północno-zachodnie, tworzące ze skrzydłem centralnym spójną całość.

Pałac stał się głównym elementem nowo utworzonego placu Ćwiczeń, zwanego też Zamkowym (obecny plac Wolności), którego ramy tworzyły ponadto monumentalne gmachy Teatru Miejskiego, komendantury, sądu oraz Zgromadzenia Stanów Prowincji Śląskiej. Plac stanowił miejsce defilad i symbol potęgi Prus. Po I wojnie światowej i ogłoszeniu w Niemczech republiki przekształcono pałac w muzeum. W tym czasie istniały liczne plany przekształcenia architektury pałacu i placu, m.in. proponowano przebicie przejazdu bramnego pod skrzydłem centralnym w celu usprawnienia komunikacji.

Podczas II wojny światowej południowe i południowo-zachodnie skrzydło spłonęły i zostały wyburzone w latach 50., pozostał jedynie budynek kuchni i zachodni pawilon arkadowy (używany następnie przez towarzystwo kulturalne wrocławskich Greków, potem tymczasowa siedziba muzeum etnograficznego).

Pozostałe budynki pałacu odbudowano ze zniszczeń wojennych w czasie obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego ze składek na Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy i Kraju[1]. Skrzydło północno-wschodnie przedłużono o jedną oś okienną i stworzono nową elewację od strony nowego przejazdu. W ostatnich latach w głównym budynku pałacu królewskiego (adres: Kazimierza Wielkiego 35) mieściły się wrocławskie muzea etnograficzne i archeologiczne. 19 kwietnia 2009 po kilkuletnim remoncie w pałacu otwarte zostało Muzeum Miejskie[2] z barokowym ogrodem. Część budynku zajmują drobiazgowo odrestaurowane komnaty królewskie. Dwa skrzydła gmachu zajmuje wystawa "1000 lat Wrocławia". Na wystawie prezentowanych jest prawie trzy tysiące eksponatów, wiele z nich pochodzi ze zbiorów polskich i niemieckich kolekcjonerów oraz Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, skarbca katedry św. Jana i Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu.

Przypisy

  1. 22 lipca 1963 uroczyście otwarto tutaj siedzibę Muzeum Archeologicznego, które mieściło się tu do roku 1999
  2. Tomasz Wysocki: Wrocław znów ma swój piękny Pałac Królewski. Gazeta Wyborcza Wrocław, 2009-04-19. [dostęp 2009-08-15].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]