Henryk III Salicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Henryk III
z Bożej łaski cesarz Rzymian
Heinrich III. (HRR) Miniatur.jpg
Król Niemiec
Okres panowania od 1039
do 1056
Poprzednik Konrad II
Następca Henryk IV
Król Włoch
Okres panowania od 1039
do 1056
Poprzednik Konrad II
Następca Henryk IV
Król Burgundii
Okres panowania od 1039
do 1056
Poprzednik Konrad II
Następca Henryk IV
Święty Cesarz Rzymski
Okres panowania od 1046
do 1056
Poprzednik Konrad II
Następca Henryk IV
Dane biograficzne
Dynastia dynastia salicka
Urodziny 28 października 1017
Śmierć 5 października 1056
Ojciec Konrad II
Matka Gizela Szwabska
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Henryk III (ur. 28 października 1017, zm. 5 października 1056) – książę Bawarii w latach 10261041 (jako Henryk VI), książę Szwabii w latach 1038-1045, król Niemiec, Burgundii i Włoch od 1039 (w Niemczech i Burgundii koronowany wcześniej, za życia ojca), Święty Cesarz Rzymski od 1046. Władca z dynastii salickiej, syn i następca cesarza Konrada II i Gizeli.

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

Już w 1028 roku w wyniku zabiegów ojca został wybrany i koronowany na króla Niemiec, a w 1033 roku koronowany na króla Burgundii. Samodzielną władzę przejął po śmierci Konrada w 1039 roku.

Jako król Niemiec zapewnił państwu stabilność i pomyślność. W 1039 roku udzielił synowi króla polskiego Mieszka II Kazimierzowi I Odnowicielowi militarnego wsparcia w postaci 500 ciężkozbrojnych, co umożliwiło Kazimierzowi powrót do Polski i odbudowanie struktur państwowych. Cesarz obawiał się bowiem zbytniego wzmocnienia Brzetysława czeskiego. W 1041 pokonał księcia czeskiego Brzetysława I. W 1043 ustalił granicę pomiędzy Austrią a Węgrami. W 1046 roku odebrał hołd wasalny książąt Polski - Kazimierza I Odnowiciela oraz Czech - Brzetysława I. Po podziale Lotaryngii w 1044 doszło do długotrwałych walk między cesarzem a księciem Gotfrydem Brodatym, który otrzymał w lenno tylko Górną Lotaryngię. Sprawował arbitraż pomiędzy swoimi protegowanymi, np: w 1054 roku rozstrzygnął spór między Czechami a Polską o Śląsk.

Będąc gorliwym chrześcijaninem, Henryk III przeprowadził reformę Kościoła. W 1046 zorganizował synody w Sutri i w Rzymie. Zwalczał występujące wśród kleru nadużycia i umocnił pozycję papieża, choć jednocześnie utrzymywał nad nim cesarską kontrolę zapewniając papieski tron kolejno czterem duchownym niemieckim. Doprowadził do pozbawienia rzymskiego stronnictwa arystokratycznego wpływu na wybór papieża i w 1046 został koronowany na cesarza. Pod wpływem żony, Agnieszki z Poitou, stał się propagatorem reformy cluniackiej i ulegał wpływom kultury francuskiej, która promieniowała na Niemcy także z anektowanej Burgundii. W działaniach wobec państwa i Kościoła kierował się zasadami treuga Dei (pokoju Bożego) oraz iustitia et pax (sprawiedliwości i pokoju), głoszonymi właśnie przez mnichów z Cluny.

Uważany jest za jednego z najsilniejszych monarchów w historii Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Podporządkował Cesarstwu Kościół, swobodnie decydował o obsadzie urzędu papieskiego, decydował o biegu spraw kościelnych i wytyczał kierunki wewnątrzkościelnej polityki. Trzymał w ryzach książąt niemieckich i dominował nad wschodnimi sąsiadami, którzy podlegali jego zwierzchnictwu. Z powodzeniem realizował ideę uniwersalnej władzy cesarskiej, wzorowanej na tradycji starożytnego Rzymu. Gorliwie oddany cesarskiemu urzędowi, podążał wzorem ojca, Konrada II.

Tytulatura[edytuj | edytuj kod]

Za życia swojego ojca Henryk jako 11-letni chłopiec został koronowany w Akwizgranie. Od roku 1028 używał tytułu królewskiego i występował w dokumentach jako Heinricus gratia Dei rex lub z numerem porządkowym jako Heinricus tertius Dei gratia rex[1]. Pod nominalną władzą Henryka III jako króla i faktyczną jego ojca jako cesarza znajdowało się cesarstwo rzymskie, ponieważ tak od czasów Konrada II określano Rzeszę[2].

Henryk jako król Rzymian panował samodzielnie od roku 1039, nie zmieniając tytułu. W roku 1046 został koronowany na cesarza Rzymian. W okresie 1046-1056 Henryk był tytułowany Heinricus Dei gratia Romanorum Imperator Augustus[3]Obok stosowanej w edyktach i na pieczęciach formuły dewocyjnej Dei gratia w dokumentach wystawianych przez cesarza znaleźć można również bardziej archaiczne formy[4]. Henryk używał tytułów imperator (wódz naczelny)[5] i augustus (wspaniały, boski)[6], natomiast nigdy semper augustus[7].

Małżeństwa i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Henryk III był dwukrotnie żonaty: w 1036 ożenił się z Gunhildą, córką Kanuta Wielkiego, króla Anglii, Danii i Norwegii, po raz drugi ożenił się w 1043 z Agnieszką z Poitou, córką Wilhelma V Akwitańskiego.

Z pierwszego małżeństwa pochodziła:

Z drugiego małżeństwa pochodzili:


Przypisy

  1. Benedict Jacob Römer-Büchner, Die Siegel der deutschen Kaiser, Könige und Gegenkönige, Frankfurt am Mein 1851, s. 23-24. - Henryk (trzeci) z Bożej łaski król w latach 1028-1046.
  2. Tytułu cesarz Rzymian - Romanorum imperator (augustus) - używano w odniesieniu do władców Rzeszy od roku 982 za panowania Ottona II i jego następcow, natomiast od okresu panowania Konrada II cesarstwem rzymskim nazywano Rzeszę. Jerzy Chodorowski, Osoba ludzka w doktrynie i praktyce Europejskich Wspólnot Gospodarczych, Poznań 1990, s. 70. Mieczysław Żywczyński, Kościół i społeczeństwo pierwszych wieków, Warszawa 1985, s. 199-200. Stefan Bratkowski, Wiosna Europy. Mnisi, królowie i wizjonerzy, Warszawa 1997, s. 136
  3. Benedict Jacob Römer-Büchner, Die Siegel der deutschen Kaiser, Könige und Gegenkönige, Frankfurt am Mein 1851, s. 23-24. - Henryk z Bołej łaski cesarz Rzymian.
  4. Np. divina gratia, divina favente clementia, również z inwersją wyrazów czy divina disponente gratia. Harry Bresslau, Beiträge zur Lehre von den Urkunden Kaiser Konrads II, Göttingen 1869, s. 56.
  5. W republikańskim Rzymie imperator to tytuł nadawany zwycięskiemu wodzowi. Od czasów Oktawiana był to stały składnik tytulatury władców rzymskich. Witold Doroszewski, Słowník języka polskiego, T. III, Warszawa 1961, s. 170.
  6. Jednen z oficjalnych tytułów cesarskich brzmiał cesarz Rzymian zawsze wspaniały (Romanorum imperator semper augustus). Augustus (wspaniały, boski) to tytuł nadany Oktawianowi przez senat w 27 r., który został przejęty przez cesarzy rzymskich. Tytuł ten występował w formie pierwotnej augustus lub rozwiniętej semper augustus. M. Casparus Caius Brulovius: Cajus Julius Caesar. Tragoedia. Actus IV i V, przygotowanie tekstu, przypisy u wykaz imion Lidia Winniczuk i Mieczysław Grzesiowski, "Meander", t. XLVII, 1992, s. 170, 203. Jakub Pokora, Stanisławowi Augustowi panegiryk intarsją pisany (Drzwi w toruńskim ratuszu), "Rocznik historii sztuki", t. XIX, 1992, s. 191.
  7. Harry Bresslau, Beiträge zur Lehre von den Urkunden Kaiser Konrads II, Göttingen 1869, s. 56-59.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Czapliński, A. Galos, W. Korta, Historia Niemiec, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1981. ISBN 83-04-00444-5
  • J. A. Gierowski, Historia Włoch, Ossolineum, Wrocław 1999, ISBN 83-04-04432-3
  • T. Manteuffel, Historia Powszechna - Średniowiecze, PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-08685-8
  • J.-F. Noel, Święte Cesarstwo, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 1998. ISBN 83-86857-95-1
  • M. Serwański, J. Dobosz (red.), Słownik władców Europy średniowiecznej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002. ISBN 83-86138-50-5
  • B. Zientara, Historia powszechna średniowiecza, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2002, ISBN 83-85660-94-1


Sarkofag Henryka III w katedrze w Spirze
Henryk i Anna przed Świętą Dziewicą - miniatura średniowieczna


Poprzednik
Henryk V
Armoiries Bavière.svg Książę Bawarii
1026-1041
Armoiries Bavière.svg Następca
Henryk VII
Poprzednik
Herman IV
Coa Swabia.png Książę Szwabii
1038-1045
Coa Swabia.png Następca
Otto II Szwabski
Poprzednik
Konrad II
Holy Roman Empire Arms-single head.svg Król Niemiec
1028-1056
Holy Roman Empire Arms-single head.svg Następca
Henryk IV
Poprzednik
Konrad II
Holy Roman Empire Arms-double head.svg Święty Cesarz Rzymski
1046-1056
Holy Roman Empire Arms-double head.svg Następca
Henryk IV
Poprzednik
Konrad II
Blason Ducs Bourgogne (ancien).svg Król Burgundii
1033-1056
Blason Ducs Bourgogne (ancien).svg Następca
Henryk IV