Zamek w Brodach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamek w Brodach
Pałac Potockich na zamku w Brodach
Pałac Potockich na zamku w Brodach
Państwo  Ukraina
Miejscowość Brody
Inwestor Stanisław Koniecpolski
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Ruiny zamku w Brodach
Ruiny zamku w Brodach
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Ruiny zamku w Brodach
Ruiny zamku w Brodach
Ziemia 50°05′08″N 25°08′16″E/50,085556 25,137778Na mapach: 50°05′08″N 25°08′16″E/50,085556 25,137778

Zamek w Brodach – ruiny zamku z XVII wieku, właściwie barokowej twierdzy bastionowej typu nowowłoskiego wzniesionej na zlecenie Stanisława Koniecpolskiego, obecnie położone w mieście Brody na Ukrainie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pałac, kazamaty
Pałac Potockich
Pałac Potockich

W 1584 roku lokował tu miasto Stanisław Żółkiewski, wojewoda ruski pod nazwą Lubicze (Lubicz). W tym okresie wzniesiono tu pierwszy zamek na bagnistym terenie[1]. W 1595 miasto zmieniło nazwę na Brody. W 1629 miasto stało się własnością Stanisława Koniecpolskiego, hetmana wielkiego koronnego. W latach 1630-1635 z jego polecenia wzniesiono tu cytadelę i fortyfikacje miasta, a przy pracach projektowych prawdopodobnie brali udział Guillaume le Vasseur de Beauplan i Andrea dell'Aqua.

W 1648 roku forteca oparła się Kozakom, a w kolejnych latach wojska tureckie i tatarskie nie podejmowały prób jej zdobycia. Wnuk Koniecpolskiego zapisał twierdzę Jakubowi Sobieskiemu, a ten w 1704 sprzedał ją Potockim.

Pałac[edytuj | edytuj kod]

Forteca zdewastowana przez wojska rosyjskie i saskie straciła swoje znaczenie obronne i w połowie XVIII wieku została przez Stanisława Potockiego przebudowana na późnobarokową rezydencję - przy północnej kurtynie powstał pałac, a od strony miasta wieża z zegarem. W 1755 w pałacu miało miejsce wesele córki Potockiego, Teofili[2], która wyszła za mąż za Fryderyka Moszyńskiego[3].

W 1772 Brody po I rozbiorze Polski znalazły się w zaborze austriackim. Po 1809 z polecenia władz Wincenty Potocki nakazał rozbiórkę umocnień cytadeli od strony miasta. W 1833 nowym właścicielem został Jan Kazimierz Młodecki (zm. 1854)[4], w którego rodzinie pałac pozostał aż do 1939. Po zniszczeniach w latach 1915 i 1920 pałac był odbudowywany, jednak dewastacji dokonało wojsko stacjonujące tu po 1945 r.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Twierdza w Brodach składała się z ufortyfikowanego miasta i bastionowej cytadeli wzniesionej na planie regularnego pięcioboku otoczonej głęboką fosą. Wały usypane zostały z ziemi i oskarpowane murami z cegły i kamienia z kamiennymi detalami architektonicznymi. Cytadela powiązana była osiowo z dziesięciobocznymi, bastionowymi fortyfikacjami miasta.

Brama cytadeli znajdowała się od strony miasta i wiódł do niej zwodzony most i grobla, osłonięte dodatkowo rawelinem wysuniętym przed kurtynę murów. Bastiony o prostych barkach rozwiązano podobnie jak w pałacu Koniecpolskich w Podhorcach. Kazamaty od strony dziedzińca ozdobione były kamiennym detalem, swoją architekturą nawiązują do wzorów włoskich. Pomieszczenia w kazamatach ze sklepieniami krzyżowymi połączone były amfiladowo, w bastionach znalazły się sześcioboczne sale o sklepieniach palmowych opartych na środkowym słupie. W kazamatach znajdowały się kwatery wojska, magazyny i pomieszczenia gospodarcze, dowódca twierdzy mieszkał w drewnianym budynku na dziedzińcu.

W połowie XVIII wieku po przekształceniu cytadeli w barokową rezydencję przy północnej kurtynie powstał pałac Potockich i wieża zegarowa od strony miasta. Pałac dwutraktowy, dwukondygnacyjny, z ryzalitami bocznymi posiadał elewacje frontową i boczne zdobione pilastrami.

Przypisy

  1. Leszek Podhorodecki: Wielki Hetman Rzeczypospolitej : opowieść o Stanisławie Żółkiewskim. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 1987, s. 5. ISBN 8302034606.
  2. Teofila Potocka. genealogia.grocholski.pl. [dostęp 22.5.2014].
  3. Roman Aftanazy: Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Województwo ruskie, Ziemia Halicka i Lwowska, T. 7, wyd. 2 przejrzane i uzupełnione, Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wrocław, Warszawa: 1995, s. 259-263.
  4. Jan Kazimierz Młodecki. genealogia.grocholski.pl. [dostęp 22.5.2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Polak: Zamki na Kresach: Białoruś, Litwa, Ukraina. Warszawa: Pagina, 1997, s. 165. ISBN 83-907506-0-0.