Twierdza w Kamieńcu Podolskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Twierdza w Kamieńcu Podolskim
Twierdza w Kamieńcu Podolskim
Twierdza w Kamieńcu Podolskim
Państwo  Ukraina
Miejscowość Kamieniec Podolski
Typ budynku twierdza
Położenie na mapie obwodu chmielnickiego
Mapa lokalizacyjna obwodu chmielnickiego
Twierdza w Kamieńcu Podolskim
Twierdza w Kamieńcu Podolskim
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Twierdza w Kamieńcu Podolskim
Twierdza w Kamieńcu Podolskim
Ziemia 48°41′N 26°35′E/48,683333 26,583333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Baszty, Zamek XIX w., Plan
Baszta Tęczyńska z XV wieku
Baszta Tęczyńska z XV wieku

Twierdza w Kamieńcu Podolskim (ukr. Кам'янець-Подільська фортеця, dawniej zwana także przedmurzem chrześcijaństwa lub bramą do Polski[1][2]) – zamek (warownia) obronna znajdująca się w Kamieńcu Podolskim na Podolu, składająca się z dwóch obronnych budowli strzegących cypla prowadzącego do Starego Miasta.

Stary Zamek[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie umocnienia istniały w czasach przedhistorycznych. Zamek murowany został zbudowany w drugiej połowie XIV wieku z inicjatywy książąt Jerzego i Aleksandra Koriatowiczów[1] i Spytka II z Melsztyna. Ostatecznie na stałe w Królestwie Polskim znajdował się od 1432 roku[1]. Umocniony po klęsce warneńskiej przez wysłanych przez Kazimierza Jagiellończyka Jana z Tęczyna, Dzierżysława z Rytwian i Jana Ostroroga. W dużej części do umocnienia zamku przyczyniły się fundacje papieży takich jak Mikołaj V, Juliusz II, Leon X. W 1494 roku zamek posiadał dwie bramy: Miejską od zachodu i Polną od wschodu. W 1542 roku powstała basteja w południowo-wschodnim narożniku. Rozpoczęto też budowę nowej Bramy Polnej. Kolejną przebudowę z rozkazu Zygmunta Starego prowadził architekt królewski Hiob Bretfus (Pretfus)[1], który w 1544 sporządził także dokładny opis zamku. Bretfus poszerzył zamek w kierunku wschodnim budując w 1544 roku Basztę Nową Wschodnią w formie pięcioboku, która broniła dostępu do bramy zamkowej i kryła w swoim wnętrzu studnię. Od zachodu zbudowano Małą zachodnią basztę i za nią potężną Basztę Nową Zachodnią także pięciokątną (przebudowana przez Turków po zniszczeniach z 1672 r.). Pretfus wzniósł też Bramę Polną. W 1585 roku król Stefan Batory nakazał modernizację starej baszty przystosowując ją do broni palnej. Dawniej na dziedzińcu zamku stał niewielki kościółek św. Stanisława, zamieniony po 1672 r. przez Turków na meczet i później rozebrany[1]. Zamek został odzyskany przez Polskę po Pokoju w Karłowicach w 1699 r.[1][3] W XVIII wieku przeprowadzono kolejne modernizacje pod kierunkiem Andrzeja Glovera. W 1762 roku Christian Dahlke zaprojektował dziedziniec południowy. W 1783 roku odbudowano Bramę Polną według projektu Jana de Witte. W 1790 roku zbudowano zamkowe kazamaty i północy dziedziniec zamku według projektu Stanisława Zawadzkiego.

W 2000 roku most między twierdzą a Starym Miastem wpisany został na nowojorską listę World Monuments Watch jako jeden ze stu cennych zbytków świata, którym zagraża zniszczenie[4].

Ważniejsze części zamku:

  • Baszta Różanka (rogowa), z inskrypcją "Wieża Krzesława, biskupa włocławskiego, którego własnym kosztem budowa zamku zakończona 1505"
  • Baszta Papieska albo Juliańska, zbudowana w latach 1503-1513 na koszt Juliusza II, ozdobiona jego rodzinnym herbem Della Rovere.
  • Baszta Kołpak z około 1502-1517 roku, ufundowana przez biskupa kamienieckiego Jakuba Buczackiego. Na południowej fasadzie wmurowano herb Buczackich Abdank. Zwana też Burgrabska.
  • Baszta Łaskiego (Lacka, Biała), z fundacji prymasa Jana Łaskiego, ozdobiona herbem Korab
  • Baszta Lanckorońska z takim samym herbem. Wysoki stożkowy dach zbudowali Turcy po 1672 roku.
  • Baszta Tęczyńska z XV wieku, z herbem Topór
  • Brama Polska (Polna) z 1544, odbudowana przez Jana de Witte w 1783.
  • Baszta Dzienna - w niej od 1575 roku mieściła się kaplica zamkowa św. Michała Archanioła, którą kazał tam urządzić starosta kamieniecki Mikołaj Brzeski.
  • Baszta Batorego (zwana też Basztą Rogatą od kształtu dachu)
  • Nowa Zachodnia Baszta z 1544 roku
  • Nowa Wschodnia Baszta z 1544 roku - postawiona w miejscu Wieży Czarnej.
  • Baszta Wodna z XV-XVIII wieku

Otwarty dla zwiedzających za opłatą.

Nowy Zamek[edytuj | edytuj kod]

Nowy Zamek został zbudowany w 1618 lub 1621 przez nadwornego inżyniera Zygmunta III Wazy generała artylerii Teofila Szemberga[5]. Było to ziemne dzieło rogowe z kleszczowo zagiętą kurtyną południową. Po jego zbudowaniu przez pierwszą połowę XVII wieku Kamieniec uważany był za niemożliwy do zdobycia. W latach 1648-54 twierdzę trzykrotnie oblegali bez powodzenia zbuntowani Kozacy.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Stanisław Sławomir Nicieja: Twierdze kresowe Rzeczypospolitej. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2006, s. 67-88. ISBN 83-244-0024-9.
  2. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III
  3. Tadeusz Polak "Zamki na Kresach: Białoruś, Litwa, Ukraina" wyd. Pagina, Warszawa 1997, ISBN 83-907506-0-0
  4. Strona World Monuments Fund (ang.). [dostęp 2013-07-02].
  5. * Aleksander Rasszczupkin, „Kamieniec Podolski. Antemurale Christianorum”, Kamieniec Podolski 2006.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Sławomir Nicieja, Twierdze kresowe Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Iskry, Warszawa, 2006, ss. 67-88, ISBN 83-244-0024-9.