1 Warszawska Samodzielna Brygada Kawalerii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy 1 Warszawskiej Samodzielnej Brygady Kawalerii. Zobacz też: 1 Brygada Kawalerii - stronę ujednoznaczniającą.
1 Warszawska Samodzielna Brygada Kawalerii
Prop kawal lwp.png
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1944
Rozformowanie 1945
Nazwa wyróżniająca Warszawska
Tradycje
Kontynuacja 1 Warszawska Dywizja Kawalerii
Dowódcy
Pierwszy płk Władimir Radziwanowicz
Ostatni płk Aleksander Dawidziuk
Organizacja
Rodzaj wojsk Kawaleria
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Podczas defilady 15 sierpnia w Lublinie
Ułani 1 Brygady pod Warszawą, 1944
Głaz upamiętniający żołnierzy 1 Warszawskiej Samodzielnej Brygady Kawalerii (Wybrzeże Szczecińskie w Warszawie)
Oficerowie 1 Brygady w styczniu 1945 roku
Marzec 1945, po walkach o Wał Pomorski

1 Warszawska Samodzielna Brygada Kawalerii – jednostka kawalerii ludowego Wojska Polskiego.

Utworzona w ZSRR w 1944 roku jako 1 Samodzielna Brygada Kawalerii. Był to jedyny związek taktyczny kawalerii polskiej sformowany po kampanii wrześniowej.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Brygadę formowano od marca do maja 1944 roku w Trościańcu na południowy wschód od Sum (Ukraińska SRR) według etatu 06/450 radzieckiej samodzielnej brygady kawalerii. Stan brygady wynosił 3025 żołnierzy, a po zmianach – 3500. Rozkazem nr 38 z 8 maja 1944 roku została włączona w skład 1 Armii Polskiej w ZSRR. Od 6 sierpnia 1944 do końca II wojny światowej działała w składzie 1 Armii Wojska Polskiego.

Żołnierze rekrutowali się przede wszystkim z kawalerzystów polskich – uczestników walk we wrześniu 1939 roku. Ok. 75% stanowili żołnierze:

pozostali z:

Były jednak braki w kadrze oficerskiej. Stanowiska oficerów starszych obsadzono głównie kawalerzystami z Armii Radzieckiej polskiego pochodzenia, natomiast na stanowiska oficerów młodszych promowano podoficerów. Po wkroczeniu do kraju brygada została uzupełniona poborowymi z terenów Wołynia i Podola głównie z okolic Tarnopola i Równego oraz grupą partyzantów 27 Wołyńskiej Dywizji Armii Krajowej[1].

Poszczególne pododdziały zaprzysiężono w Dobrzyńcu 4, 6 i 13 października 1944 roku[1].

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Stan etatowy: 3025 ludzi (302 oficerów, 693 podoficerów, 2 030 szeregowych), następnie 3 500 ludzi; 3 004 konie, 7 motocykli, 109 samochodów, 25 radiostacji, 429 pistoletów maszynowych, 2 427 karabinków, 60 karabinów maszynowych, 6 wielkokalibrowych karabinów maszynowych (DSzK), 48 rusznic przeciwpancernych, 24 moździerze 82 mm, 20 armat 76 mm, 6 armat przeciwlotniczych 37 mm wz. 1939 (61-K).

Dowództwo brygady[edytuj | edytuj kod]

Dowódca brygady:

Zastępca dowódcy brygady ds. polityczno-wychowawczych:

Zastępca dowódcy brygady ds. liniowych:

  • vakat – do 8 kwietnia 1945,
  • ppłk Andrzej Lisowski (8 kwietnia 1944 – do końca wojny).

Szef sztabu:

  • ppłk Mikołaj Pichowicz (1 maja 1944 – 5 lutego 1945),
  • p.o. mjr Leonid Maksimow (5 lutego – 3 marca 1945),
  • ppłk Mikołaj Pichowicz (3 marca 1945 – do końca wojny).

Działania bojowe[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu szkolenia i otrzymaniu wyposażenia kawaleryjskiego, 1 Brygada osiągnęła gotowość bojową. Na początku lipca 1944 roku transportem kolejowym przewieziono brygadę z rejonu Sum na Wołyń w okolicę Kiwerc, gdzie skoncentrowała się w lasach w rejonie Onewa i Suska. 23 lipca opuściła rejon wyczekiwania i po forsownym marszu doszła do Chełma, gdzie pełniła służbę garnizonową i ochraniała PKWN[2]. 15 sierpnia 1944 roku wzięła udział w defiladzie w Lublinie. Defilowała przed przewodniczącym Krajowej Rady Narodowej Bolesławem Bierutem.

Do walki brygada weszła po raz pierwszy we wrześniu 1944 roku na przyczółku warecko-magnuszewskim. Następnie wkroczyła na Pragę, gdzie, w czasie forsowania Wisły prowadziła działania demonstracyjne w rejonie mostu Kierbedzia[3]. Od października do grudnia Brygada znajdowała się na linii frontu w rejonie Glinianka - Kołbiel, a następnie Świdry Małe - Karczew.

Podczas radzieckiej ofensywy styczniowej 1945 roku jednostka wojskowa sforsowała Wisłę i wkroczyła do Warszawy od strony Służewca, po czym otrzymała rozkaz przejścia do Bydgoszczy. Następnie walczyła na Pomorzu wraz z oddziałami 1 Armii Wojska Polskiego, m.in. o Podgaje, Jastrowie, Wielboki, Sośnicę[4].

1 marca 1945 roku 1 Warszawska Samodzielna Brygada Kawalerii przeprowadziła ostatnią w historii jazdy polskiej szarżę kawaleryjską, na pozycje niemieckie we wsi Borujsko (Schönfeld), stanowiące część trzeciej linii umocnień Wału Pomorskiego. Wcześniejsze natarcia tego dnia czołgów i oddziałów 2 Warszawskiej Dywizji Piechoty na Borujsko nie przynosiły powodzenia z uwagi na trudny podmokły teren i położenie wsi na wzniesieniu, na otwartym terenie. Do wsparcia kolejnego natarcia wyznaczono grupę bojową kawalerii w składzie dwóch szwadronów pod dowództwem podporucznika Zbigniewa Staraka. Grupa konna po zaciętej walce zdobyła Borujsko, przy stratach zaledwie 7 ułanów zabitych w walce i 10 rannych w walce[5].

Brygada wzięła następnie udział w walkach o Gryfice oraz dokonała uroczystych zaślubin Polski z morzem w Mrzeżynie. W kwietniu 1945 roku zajmowała pozycje obronne wzdłuż brzegów rzeki Dziwna i Zalewu Szczecińskiego. Po przekroczeniu Odry, warszawscy kawalerzyści rozpoczęli walki w Brandenburgii podchodząc do północnych przedmieść Berlina. W pierwszych dniach maja Warszawska Brygada przeszła w okolice Łaby, kończąc szlak bojowy w rejonie Wandlitz[4].

W dniu 15 maja 1945 rozkazem Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego przeformowano 1 Warszawską Samodzielną Brygadę Kawalerii na 1 Warszawską Dywizję Kawalerii[6], istniejącą do 1947 roku.

Forsowanie Odry (położenie 16 kwietnia 1945)
Forsowanie Odry (położenie od 18 do 20 kwietnia 1945)

Symbole brygady[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
Sztandar został ufundowany przez społeczeństwo Lublina w lipcu 1944 roku i wręczony brygadzie na froncie. Wykonały go w Lublinie zakonnice wg wzoru sztandarów kawaleryjskich okresu międzywojennego z wizerunkiem Krzyża Virtuti Militari. Po raz pierwszy na sztandar ten składało przysięgę uzupełnienie wcielone do brygady na Pradze[7].

Proporczyk na mundur
Sztabu brygady i służb były czerwono-jasnoniebieskie.

Proporczyki na lance
Początkowo brygada lanc nie posiadała, jednakże rozkaz dowódcy 1 KPSZ w ZSRR nr 13 z 24 X 1943 roku przewidywał wyposażenie kawalerii w proporczyki na lance o barwach narodowych. Pierwsze lance sporządzono prowizorycznie. Po wkroczeniu na dawne tereny polskie uzyskano pewną liczbę lanc z okresu międzywojennego, które wożono jako oznaki poszczególnych szwadronów. Z czasem proporczyki o barwach narodowych zaczęto zastępować proporczykami o barwach pułków lub szwadronów specjalnych, na których zaznaczono numer szwadronu albo baterii. Proporce szwadronowe miały wygląd prostokąta z wycięciem, złożonego jakby z dwóch części: od strony wycięcia proporzec był dwukolorowy o barwach pułku[8]

Poszczególne szwadrony oznaczano barwami: 1 szwadron — czerwony, 2 szwadron — biały, 3 szwadron — żółty, 4 szwadron — niebieski, szwadron ckm — czarny. Dowództwo 1 SBK używało proporca w formie biało-czerwonego trójkąta, a po utworzeniu 1 WDK proporca złożonego od strony wycięcia z części biało-czerwonej, a od strony drzewca z kwadratu podzielonego na cztery pola oznaczające pułki. W górnym rzędzie pole czerwone z cyfrą 1 oznaczało 1 puł, pole białe z cyfrą 2 — 2 puł, w dolnym rzędzie: pole żółte z cyfrą 3 — 3 puł, pole czarne bez cyfry — 57 pak[8].

Nazwy wyróżniające i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Rozkazem dowódcy 1 Armii Wojska Polskiego nr 60 z 24 lutego 1945 roku i rozkazem Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej nr 011 z 19 lutego 1945 roku brygada otrzymała miano: Warszawska[9].

Rozkazem Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 127 z 8 maja 1946 roku została odznaczona Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy[9].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Komornicki 1987 ↓, s. 29.
  2. Komornicki 1987 ↓, s. 30.
  3. Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. s. 37.
  4. 4,0 4,1 Komornicki 1987 ↓, s. 31-33.
  5. Ostatnia szarża w historii polskiej kawalerii. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.
  6. Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960. s. 41.
  7. Komornicki 1987 ↓, s. 29-30.
  8. 8,0 8,1 Komornicki 1987 ↓, s. 15-16.
  9. 9,0 9,1 Komornicki 1987 ↓, s. 33.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960: skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń ;Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 8388089676.
  • Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 3, Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego: formowanie, działania bojowe, organizacja, uzbrojenie, metryki jednostek kawalerii, wojsk pancernych i zmotoryzowanych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987. ISBN 83-11-07419-4.
  • Cezary Leżeński, Lesław Kukawski: O kawalerii polskiej XX wieku. Wrocław, Warszawa, Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991. ISBN 83-04-03364-X.
  • Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Edward Pawłowski. 1 Brygada Kawalerii na Pomorzu Zachodnim. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4, s. 3-29, styczeń-czerwiec 1988. Warszawa: Wydawnictwo "Czasopisma Wojskowe". ISSN 0043-7182.