2 Pułk Strzelców Konnych (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 2 Pułku Strzelców Konnych okresu II RP. Zobacz też: 2 Pułk Strzelców Konnych.
2 Pułk Strzelców Konnych
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 14 lipca (wcześniej 28 czerwca)
Nadanie sztandaru 1918 i 1925
Dowódcy
Pierwszy płk Bohdan Aleksander Rudolpf
Ostatni ppłk Józef Mularczyk
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Wojna polsko-bolszewicka
Organizacja
Dyslokacja Hrubieszów
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość XVII Brygada Kawalerii
Wołyńska Brygada Kawalerii
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

2 Pułk Strzelców Konnych (2 psk) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Historia pułku do 1939[edytuj | edytuj kod]

Za przodka 2 pułku strzelców konnych można uznać 1 dywizjon 1 pułku szwoleżerów wchodzącego w skład Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera. Dywizjon ten został sformowany w 1918 we Francji i 26 kwietnia 1919 przetransportowany do Chełma. W maju tego roku został wysłany na front polsko-rosyjski i następnie wziął udział w wielu walkach z Armią Czerwoną – głównie z konnicą gen. Siemiona Budionnego. W październiku 1920 dywizjon otrzymał nazwę 2 Pułk Strzelców Konnych i został mu przydzielony garnizon w Hrubieszowie.

Początkowo w skład pułku wchodziła drużyna dowódcy, 2 szwadrony liniowe i pluton ciężkich karabinów maszynowych, z czasem ilość szwadronów zwiększyła się do trzech.

W 1923 pułk spełniał rolę jazdy dywizyjnej, a jego dowódca podlegał bezpośredni dowódcy Okręgu Korpusu Nr II. W zakresie szkolenia pułk w tym czasie podlegał inspektorowi jady nr I[1]. W tym okresie w jego skład wchodziły trzy szwadrony strzelców konnych, oddział szkolny karabinów maszynowych, pułkowa szkoła podoficerska i kadra szwadronu zapasowego[2].

W 1924 została wprowadzona nowa organizacja pokojowa kawalerii. Pułk przestał spełniać funkcję jazdy dywizyjnej. Został włączony w skład XVII Brygady Kawalerii. W jego skład wchodziły cztery szwadrony liniowe, szwadron karabinów maszynowych, szwadron zapasowy i pluton łączności.

W kwietniu 1937 pułk został włączony w skład Wołyńskiej Brygady Kawalerii.

Działania wojenne w 1939[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie Wołyńskiej BK
Bitwa mokra 1939.png

W ramach mobilizacji Wołyńska BK weszła w skład Armii Łódź i znajdowała się na jej lewym skrzydle, na styku z Armią Kraków, w rejonie Kłobucka. Zadaniem brygady było odpieranie ataków silnie skoncentrowanych tutaj niemieckich wojsk pancernych i opóźnianie ich marszu w głąb kraju. 2 Pułk Strzelców Konnych znalazł się w odwodzie brygady.

1 września 1939 Wołyńska BK wzięła udział w Bitwie pod Mokrą. 2 Pułk Strzelców Konnych, który stanowił odwód, do walki wszedł ok. godz. 15:00, biorąc udział w kontrataku przeciwko atakującej polskie pozycje niemieckiej 4 Dywizji Pancernej. Dwa działka przeciwpancerne z pułku, pod dowództwem wachmistrza Jana Bonieckiego, oddelegowane na pierwszą linię już od samego początku bitwy brały udział w walce.

Po zakończeniu Bitwy pod Mokrą, Brygada wycofała się z rejonu nadgranicznego. Podczas wycofywania się miało miejsce przeoczenie, w wyniku którego 2 Pułk Strzelców Konnych został otoczony i odcięty od reszty sił Brygady. Dzięki słusznym decyzjom ppłk. Mularczyka, po kilkugodzinnych walkach pułk wyszedł z okrążenia i dołączył do reszty polskich sił.

W nocy z 3 na 4 września został zorganizowany "wypad na Kamieńsk" – żołnierze pułku zaatakowali zakwaterowanych i śpiących Niemców, zniszczyli kilkanaście czołgów i cystern, zabili ok. 100 żołnierzy wroga. Straty po stronie polskiej to 4 osoby, które po akcji nie odnalazły drogi powrotnej do reszty jednostki.

7 września pułk toczył ciężkie walki w rejonie Żeromina i Kruszewa. Tego samego dnia wraz z całą brygadą rozpoczął odwrót w kierunku Andrespola. W nocy z 9 na 10 września pułk osiągnął Puszczę Kampinoską, a następnie wyruszył w kierunku Modlina. Później wszedł w skład Grupy Operacyjnej gen. Władysława Andersa i wraz z nią rozpoczął marsz w kierunku południowej Lubelszczyzny. 20 września Grupa znalazła się na terenie Roztocza. 2 Pułk Strzelców Konnych w dniach 21 – 23 września brał udział w walkach w południowej części powiatu zamojskiego.

23 września pułk rozlokował się we wsi Dominikanówka. Tutaj został zaskoczony przez niemiecką kolumnę pancerną i rozbity. W czasie działań wojennych poległo 85 żołnierzy i 4 oficerów jednostki.

Za kampanię wrześniową 1939 pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[3].

Hrubieszowscy strzelcy konni[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • płk Bohdan Aleksander Rudolpf
  • ppłk kaw. Antoni Długoborski (II 1921 – I 1928 → rejonowy inspektor koni w Płocku[4])
  • ppłk / płk kaw. Romuald Niementowski (I 1928[4] – 29 VIII 1939 → II zastępca komendanta głównego SG)
  • ppłk kaw. Józef Mularczyk (29 VIII – IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
  • mjr kaw. Paweł Gałecki (1924[8] 23 XII 1927 → rejonowy inspektor koni we Włodzimierzu Wołyńskim[9])
  • rtm. / mjr kaw. Stanisław Gąssowski (20 II 1928 – 23 X 1931 → zastępca dowódcy pułku)
  • mjr kaw. Jarosław Michał Kaczyński (23 X 1931 – 13 IV 1934 → zastępca dowódcy 24 puł)
  • mjr kaw. Henryk Dobrzański (IV 1934 – XII 1935 → dowódca szwadronu zapasowego 2 psk)
  • mjr kaw. Stanisław Wołoszyn-Broczyński (XII 1935 – 1938 → zastępca szefa Wydziału II Biura Personalnego MSWojsk.[10])
  • rtm. Bohdan Bogumił Dobrzański (do IX 1939)
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[11][a]:

  • dowódca pułku – płk Romuald Niementowski
  • I zastępca dowódcy – ppłk Władysław Feliks Bereza
  • adiutant – rtm. Roman Adam Sulimir
  • lekarz medycyny – kpt. dr Marian Lisowski
  • lekarz weterynarii – por. Bolesław Kędzierski
  • komendant rejonu PW Konnego – rtm. Tomasz Wdziękoński[b] *
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Władysław II Walczyński
  • oficer mobilizacyjny – rtm. adm. (kaw) Michał Radzimiński
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – rtm. adm. (kaw.) Żelisław Zawadzki
  • oficer administracyjno-materiałowy – rtm. adm. (kaw.) Piotr Wielgosz
  • dowódca szwadronu gospodarczego – p.o. ppor. Józef Kotwica (*)
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Jan Antoni Łyzoń
  • oficer żywnościowy – vacat
  • dowódca plutonu łączności – por. Kazimierz Józef Manikowski
  • dowódca plutonu kolarzy – ppor. Józef Kotwica (*)
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Józef Gajewski
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Stanisław Glasser
  • dowódca plutonu – ppor. Wiktor Lorenz
  • dowódca 2 szwadronu – rtm. Bohdan Dobrzański
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Ciesiul
  • dowódca 3 szwadronu – rtm. Tomasz Wdziękoński (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Ryszard Szydłowski
  • dowódca 4 szwadronu – p.o. ppor. Ludwik Bronisław Szafarski
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Konstanty Suchodolski
  • dowódca szwadronu km – por. Tadeusz Izydor Gierasieński
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Kostarski
  • dowódca szwadronu zapasowego – mjr Janusz Kapuściński
  • zastępca dowódcy – vacat
  • dowódca plutonu – por. adm. (kaw.) Teodor Karwowski
  • odkomenderowany – rtm. Tadeusz Czesław Kohaut
  • na kursie – rtm. Leon Jurkowski
  • na kursie – por Alfons Józef Braun
  • na kursie – por. Ryszard Ignacy Kwiatkowski

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[14][15][16]

Dowództwo
  • dowódca – ppłk kaw. Józef Mularczyk
  • zastępca dowódcy – mjr kaw. Włodzimierz Łączyński † 27 IX 1944 Oflag VI B Dössel
  • adiutant – rtm. Roman Adam Sulimir †1940 Charków[17]
  • oficer ordynansowy – ppor. rez. Jerzy Bańkowski
  • kwatermistrz – rtm. Bohdan Bogumił Dobrzański †1940 Charków[18]
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. kaw. Stanisław Piotrowski[c]
  • oficer broni i gazowy – ppor. Władysław Jankowski
  • oficer oświatowy – ppor. rez. Jan Dobraczyński
  • lekarz medycyny – kpt. lek. dr Marian Lisowski
  • lekarz weterynarii – por. lek. wet. dr Bolesław Ignacy Kędzierski
  • płatnik – ppor. Feliks Pietruczyniak
  • kapelan – ks. kpl. Józef Śliwa †2 X 1942 Dachau
  • dowódca szwadronu gospodarczego – ppor. rez. Stefan Grabski †1940 Charków[20]
  • szef szwadronu – st. wachm. Antoni Radzik
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Stanisław Glasser
  • dowódca 2 szwadronu – por. Kazimierz Rogatko
  • dowódca 3 szwadronu – por. Tadeusz Gierasieński
  • dowódca I plutonu – ppor. Wiktor Lorenz †1940 Charków[21]
  • dowódca 4 szwadronu – por. Antoni Czernysiewicz (od 25 sierpnia, † 3 IX 1939)
  • dowódca I plutonu - ppor. Ludwik Bronisław Szawarski †1940 Charków[22]
  • dowódca szwadronu ckm – rtm. Tadeusz Kohaut (do 2 IX 1939, niewola niemiecka)
  • dowódca I plutonu – ppor. Tadeusz Kostarski (od 2 IX 1939 dowódca szwadronu ckm[d])
pododdziały specjalne
  • dowódca plutonu łączności – por. Józef Kazimierz Manikowski
  • dowódca plutonu przeciwpancernego – por. Józef Ostoja–Gajewski
  • zastępca dowódcy plutonu – st. wachm. Jan Boniecki
  • dowódca plutonu kolarzy – ppor. Józef Kotwica † 30 VIII 1944

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Do 1925 roku pułk używał starego sztandaru, pochodzącego jeszcze z armii gen. Hallera. Wręczył go pułkowi Prezydent Republiki Francuskiej Raymond Poincaré w czerwcu 1918 roku.

24 grudnia 1924 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził wzór lewej strony płachty sztandaru 2 psk[24]. Sztandar ufundowało społeczeństwo ziemi hrubieszowskiej, a wręczono go pułkowi 14 lipca 1925 roku[25].

Odznaka pamiątkowa

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 9, poz. 135 z 28 lutego 1922 roku. Posiada kształt proporczyka w barwach pułku – oliwkowo-amarantowy z chabrowym paskiem, na który nałożona jest odznaka Armii Polskiej we Francji. Dwuczęściowa – oficerska wykonana w tombaku srebrzonym. Wymiary: 51x24 mm. Projekt: Waldemar Tarnowski. Wykonanie: Stanisław Reising – Warszawa[26][27]

Barwy

Prop 2psk.png Proporczyk szmaragdowo-amarantowy z chabrowym paskiem

Otok amarantowy.png Czapka rogatywka – otok amarantowy[28]

Spod 1psk.png Szasery ciemnogranatowe, lampasy amarantowe, wypustka amarantowa

Prop dow 2psk.png proporczyk dowództwa w 1939

Prop 1szw 2psk.png proporczyk 1 szwadronu w 1939

Prop 2szw 2psk.png proporczyk 2 szwadronu w 1939

Prop 3szw 2psk.png proporczyk 3 szwadronu w 1939

Prop 4szw 2psk.png proporczyk 4 szwadronu w 1939

Prop 5szwckm 2psk.png proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

Prop plutlaczn 2psk.png proporczyk plutonu łączności w 1939

Żurawiejka
 Osobny artykuł: Żurawiejka.
Na podstawie słów bezstronnych
górą nasz Pułk Strzelców Konnych
Lance do boju, szable w dłoń...
Dumna mina, pusta głowa –
to są strzelcy z Hrubieszowa
Lance do boju, szable w dłoń...

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[12].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[13].
  3. Stanisław Piotrowski, autor wspomnień „W żołnierskim siodle” był absolwentem X promocji Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu (1935–1936). W 1938 roku został mianowany podporucznikiem rezerwy kawalerii[19].
  4. Członek ruchu oporu, po wojnie major LWP, zmarł w Warszawie[23].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 57-58.
  2. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 57.
  3. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77
  4. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 stycznia 1928 roku, s. 25.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 366.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 341.
  7. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 24.
  8. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 585.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 365.
  10. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 131, 431.
  11. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 710–711.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  13. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  14. Piotrowski 1979 ↓, s. 449-451.
  15. Bielski 1991 ↓, s. 350-351.
  16. Wojciechowski 1998 ↓, s. 29-30.
  17. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 524.
  18. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 93.
  19. Radomyski 1992 ↓, s. 73, 107.
  20. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 147.
  21. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 305.
  22. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 527.
  23. Piotrowski 1979 ↓, s. 445, 447.
  24. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 2 z 22.01.1925, poz. 17.
  25. Satora 1990 ↓, s. 249.
  26. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 212.
  27. Dziennik Rozkazów Wojskowych nr 9 z 18.03.1929 poz 81
  28. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz. 66.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]