19 Pułk Ułanów Wołyńskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 19 Pułku Ułanów Wołyńskich. Zobacz też: 19 Pułk Ułanów.
19 Pułk Ułanów Wołyńskich
Ilustracja
Proporczyk pułku
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca ułanów wołyńskich
Patron Edmund Różycki[1]
Tradycje
Święto 19 sierpnia[a][2].
Nadanie sztandaru 1924
Dowódcy
Pierwszy mjr Feliks Jaworski
Ostatni ppłk dypl. Józef Pętkowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Ostróg
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość Wołyńska Brygada Kawalerii (1939)
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

19 Pułk Ułanów Wołyńskich im. Edmunda Różyckiego (19 p.uł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

W składzie Wojska Polskiego na Wschodzie[edytuj | edytuj kod]

7 kwietnia 1917 na Ukrainie na bazie Oddziału Konnych Zwiadowców 1 Dywizji Strzelców Polskich zorganizowany został Polski Szturmowy Szwadron Huzarów pod dowództwem por. Feliksa Jaworskiego.

9 czerwca szwadron przeszedł swój chrzest bojowy, wykonując szarżę pod wsią Zazdrość. Po wybuchu rewolucji październikowej jednostka przeszła do Płoskirowa. Tam szwadron przemianowany został na Dywizjon Szwoleżerów i równocześnie toczył walkę z oddziałami bolszewickimi i bandami chłopskimi. 24 grudnia dywizjon włączony został w skład Wojska Polskiego na Ukrainie. 14 stycznia 1918 dywizjon przegrupowuje się do Antonin, w którym formuje się 2 Pułk Ułanów i kontynuuje walkę ze zrewolucjonizowanymi masami chłopskimi i demobilizowanymi oddziałami Armii Imperium Rosyjskiego. Między innymi, w dniu 5 lutego, w obronie Antonin, dywizjon stoczył walkę z rosyjskim pułkiem 11 Armii. 22 lutego dywizjon włączony został w skład III Korpusu Polskiego w Rosji, a 3 marca przemianowany został na Oddzielny Dywizjon Szwoleżerów. 12 kwietnia dywizjon przeszedł do Pikowa i wszedł w skład Lekkiej Brygady III Korpusu, płk. Juliusza Rómmla. W składzie tej brygady walczył z Ukraińcami, w rejonie Niemirowa. Tam przeformowany został w Pułk Szwoleżerów Polskich. Do pułku włączono pozostałości 7 Pułku Ułanów. Jednostka składała się z czterech szwadronów liniowych, dwóch oddziałów karabinów maszynowych, szwadronu pieszego, taboru i jednego samochodu pancernego. Służbę pełniło w niej 26 oficerów i 684 szeregowców. 10 czerwca, po kapitulacji korpusu, jednostka została rozwiązana. Rotmistrz Jaworski na czele 38 szwoleżerów udał się do Ludwipola.

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach Wołyńskiej BK. Walczył pod Mokrą, Ostrowami, Żerominem, Wolą Cyrusową, Mińskiem Mazowieckim i Rejowcem. Po bitwie pod Jacnią-Suchowolą Wołyńska BK i wraz z nią 19 pułk przestały istnieć. Resztki oddziałów pułku przeprawiły się przez Wieprz i dołączyły do Nowogródzkiej BK. Po reorganizacji pułk zdołano odtworzyć w ramach Kresowej II BK. Ostatecznie pułk okrążony przez sowiecką jednostkę pancerno-kawaleryjską składa broń.

Za kampanię wrześniową 1939 pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[3].

Jako pułk AK[edytuj | edytuj kod]

Kolejne odtworzenie pułku nastąpiło w AK. Pułk działał w ramach 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK.

Wołyńscy ułani[edytuj | edytuj kod]

Walki
W składzie Wołyńskiej BK
Bitwa mokra 1939.png
Dowódcy pułku
  • por./mjr Feliks Jaworski (1917 – 1921)
  • ppłk Michał Cieński (27 II 1921 - 10 VI 1922)
  • ppłk Mścisław Butkiewicz (do 20 VIII 1922[b])
  • ppłk SG Zbigniew Brochwicz-Lewiński (20 VIII 1922 – 6 X 1927)
  • ppłk SG Włodzimierz Kazimierz Bogusz-Roland (1 IX 1927 – 12 III 1929) → komendant PKU Warszawa Miasto I[4]
  • ppłk/płk Aleksander Piotraszewski (III 1929 – 1937)
  • ppłk Dezyderiusz Zawistowski (1937 – 1938)
  • ppłk dypl. kaw. Józef Pętkowski (1938 - IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy)
  • mjr kaw. Aleksander Winnicki-Rodziewicz (p.o. od 18 II 1927[5])
  • ppłk kaw. Władysław Kotarski (1939)
Kwatermistrzowie pułku (od 1938 roku - II zastępca dowódcy)
  • mjr kaw. Aleksander Winnicki-Rodziewicz (do 18 II 1927 → p.o. zastępcy dowódcy 19 puł.)
  • mjr kaw. Stanisław Królicki (do 6 VII 1929 → zastępca dowódcy 17 puł.)
  • mjr kaw. Jan Pelczar (1939)
Oficerowie pułku
Obsada personalna pułku 1 września 1939
  • dowódca pułku - ppłk dypl. kaw. Józef Pętkowski
  • zastępca dowódcy pułku - ppłk kaw. Władysław Kotarski
  • kwatermistrz - mjr kaw. Jan Pelczar
  • adiutant - rtm. Ryszard Kawka
  • dowódca 1 szwadronu - rtm. Antoni Skiba
  • dowódca 2 szwadronu – rtm. Jerzy Wiszniowski
  • dowódca 3 szwadronu – por. kaw. Stanisław Górecki
  • dowódca 4 szwadronu - por. kaw. Wojciech Gumiński
  • dowódca szwadronu ckm – rtm. Konstanty Galimski
  • dowódca szwadronu gospodarczego - rtm. rez. Jerzy Nowakowski
  • dowódca plutonu przeciwpancernego - por. kaw. Zygmunt Majewski
  • dowódca plutonu kolarzy - ppor. kaw. Tadeusz Bączkowski
  • dowódca plutonu łączności - por. kaw. Marian Seweryn Rudnicki-Lubicz
Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920

Spis utworzony na podstawie „Zarys historji wojennej 19-go pułku ułanów wołyńskich” s. 37-38

Order Virtuti Militari
  • st. uł. Dominik Demczuk
  • plut. Jan Drabowicz
  • wchm. Władysław Grabowski
  • wchm. Aleksander Gradowski
  • mjr Feliks Jaworski
  • kpr. Maurycy Jaworski
  • kpr. Florian Karowski
  • plut. Karol Klimczak
  • kpr. Franciszek Kłos
  • st. uł. Wacław Koch
  • rtm. Tadeusz Stanowski
  • plut. Lucjan Świelicki
  • st. uł. Jan Wasilewski
  • st. uł. Leonard Kruk
  • st. uł. Włodzimierz Laskowski
  • wchm. Józef Lendowicz
  • kpr. Józef Leonczuk
  • plut. Jan Lisowski
  • pchor. Władysław Ludkiewicz
  • pchor. Stanisław Łukaszewicz
  • plut. Franciszek Malewski
  • por. Tadeusz Malinowski
  • kpr. Marian Migdał
  • por. Julian Wolicki
  • plut. Józef Zając
  • wchm. Władysław Milczarek
  • rtm. Aleksander Piotraszewski
  • wchm. Zygmunt Polakowski
  • plut. Roman Pracz
  • wchm. Aleksander Roguski
  • ppor. Emanuel Rybicki
  • wchm. Bronisław Sergielis
  • plut. Andrzej Sojka
  • plut. Stanisław Sokolnicki
  • st. uł. Józef Solecki
  • kpr. Stanisław Zalewski
  • por. Kazimierz Żuromski

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

Sztandar ufundowany przez społeczeństwo Wołynia, został wręczony pułkowi 6 sierpnia 1924 roku przez Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego w Ostrogu[1].

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 6, poz. 57 z 17 lutego 1925 roku. Posiada kształt srebrnej wielopromiennej gwiazdy orderowej, ciemno oksydowanej. Na gwiazdę nałożona jest srebrna podkowa z umieszczonym wewnątrz granatowym proporczykiem z białym kątem. W otoczeniu proporczyka wpisano daty: 1918 1831 1920. Na środkową część podkowy nałożony jest emaliowany herb województwa wołyńskiego. Wieloczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, emaliowana. Wymiary: 51 mm. Wykonania: Jan Knedler - Warszawa[7].

Barwy

Prop 19pul.png Proporczyk granatowy z białym trójkątem u nasady

Otok granatowy.png Otok granatowy[8].

Spod 2pszw.png Spodnie długie[c] ciemnogranatowe, lampasy białe, wypustka biała

Prop dow 19pul.png proporczyk dowództwa w 1939

Prop 1szw 19pul.png proporczyk 1 szwadronu w 1939

Prop 2szw 19pul.png proporczyk 2 szwadronu w 1939

Prop 3szw 19pul.png proporczyk 3 szwadronu w 1939

Prop 4szw 19pul.png proporczyk 4 szwadronu w 1939

Prop 5szwckm 19pul.png proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

Prop plutlaczn 19pul.png proporczyk plutonu łączności w 1939

Żurawiejka

Dziewiętnasty to hołota,
nosi otok jak piechota.
Lance do boju, szable w dłoń
Bolszewika goń, goń, goń
Żura, żura, żura ma
Żurawiejka ty moja!
Słynny z mordów i pożarów,
Dziewiętnasty pułk batiarów.
Lance do boju...
Swoich grabi, cudzych łupi
Dziewiętnasty nie jest głupi.
Lance do boju...
Dziewiętnasty tym się chwali:
Na postojach wioski pali.
Lance do boju...
Gwałci panny, gwałci wdowy
Dziewiętnasty pułk morowy.
Lance do boju...
Same łotry i wisielce,
To są Jaworskiego strzelce.
Lance do boju...
Bić, mordować - nic nowego,
Dla ułanów Jaworskiego.
Lance do boju...
Wroga gnębić, wódkę pić,
Jaworczykiem trzeba być.
Lance do boju...

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

Ułani nosili otok granatowy. Pułk nawiązywał do tradycji 19 pułku ułanów Księstwa Warszawskiego uczestniczącego w kampanii napoleońskiej 1812 i Pułku Jazdy Wołyńskiej z powstania listopadowego oraz do odtworzonego w 1917 pułku w ramach III Korpusu Polskiego w Rosji.

W 1993 Szkoła Podstawowa Nr 204 Zespołu Szkół Nr 70 w Warszawie przyjęła imię 19 Pułku Ułanów Wołyńskich. Tradycje i barwy 19 Pułku Ułanów przejęło Stowarzyszenie Pamięci 19 Pułku Ułanów im.Generała Różyckiego w Opolu, które prowadzi działalność upamiętniającą historię Pułku /umundurowanie, Święto Pułkowe, rajdy konne do Mokrej, wykłady na temat elementów historii Pułku/.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Rocznica zwycięskiej bitwy pod Frankopolem i Skrzeszewem w 1920
  2. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 30 z 02.09.1922 r. s. 655. Mścisław Butkiewicz dowodził 19 puł. pozostając oficerem nadetatowym 13 puł. Z dniem 20 sierpnia 1922 został przeniesiony do rezerwy oficerów sztabowych DOK Nr II, a z dniem 1 października 1922, na własną prośbę, w stan nieczynny na okres sześciu miesięcy bez prawa do poborów. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 37 z 07.10.1922 r. s. 766.
  3. szasery

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Satora 1990 ↓, s. 232.
  2. Smaczny 1989 ↓, s. 187-188.
  3. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77
  4. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 12 marca 1929.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 4 lutego 1927 roku, s. 57.
  6. Obsada personalna na dzień 1 IV 1929 roku. 19pulkulanow.opole.pl. [dostęp 10 grudnia 2014].
  7. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 196-198.
  8. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „Almanach oficerski”: praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
  • Mieczysław Bielski: Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1991. ISBN 83-11-07836-X.
  • „Księga jazdy polskiej”: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
  • Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914-1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
  • Henryk Wielecki i Rudolf Sieradzki, Wojsko Polskie 1921-1939. Organizacja i odznaki kawalerii, Wydawnictwo CREAR, Warszawa 1992, wyd. I, ​ISBN 83-900345-0-7​.
  • Dezyderiusz J. Zawistowski, Zarys historii wojennej 19-go Pułku Ułanów Wołyńskich im. płk. Karola Różyckiego, Warszawa 1930.