19 Pułk Ułanów Wołyńskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 19 Pułku Ułanów Wołyńskich. Zobacz też: 19 Pułk Ułanów.
19 Pułk Ułanów Wołyńskich
im. generała Edmunda Różyckiego
Ilustracja
Proporczyk pułku
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Wołyńskich
Patron płk Karol Różycki
(1924–1938)
gen. Edmund Różycki
(1938–1939)
Tradycje
Święto 19 sierpnia
Nadanie sztandaru 1924
Rodowód Pułk Jazdy Wołyńskiej
Dowódcy
Pierwszy mjr Feliks Jaworski
Ostatni ppłk dypl. Józef Pętkowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Ostróg
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość Wołyńska Brygada Kawalerii
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

19 Pułk Ułanów Wołyńskich im. generała Edmunda Różyckiego (19 puł) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

W składzie Wojska Polskiego na Wschodzie[edytuj | edytuj kod]

7 kwietnia 1917 na Ukrainie na bazie Oddziału Konnych Zwiadowców 1 Dywizji Strzelców Polskich zorganizowany został Polski Szturmowy Szwadron Huzarów pod dowództwem por. Feliksa Jaworskiego.

9 czerwca szwadron przeszedł swój chrzest bojowy, wykonując szarżę pod wsią Zazdrość. Po wybuchu rewolucji październikowej jednostka przeszła do Płoskirowa. Tam szwadron przemianowany został na Dywizjon Szwoleżerów i równocześnie toczył walkę z oddziałami bolszewickimi i bandami chłopskimi. 24 grudnia dywizjon włączony został w skład Wojska Polskiego na Ukrainie. 14 stycznia 1918 dywizjon przegrupowuje się do Antonin, w którym formuje się 2 Pułk Ułanów i kontynuuje walkę ze zrewolucjonizowanymi masami chłopskimi i demobilizowanymi oddziałami Armii Imperium Rosyjskiego. Między innymi, w dniu 5 lutego, w obronie Antonin, dywizjon stoczył walkę z rosyjskim pułkiem 11 Armii. 22 lutego dywizjon włączony został w skład III Korpusu Polskiego w Rosji, a 3 marca przemianowany został na Oddzielny Dywizjon Szwoleżerów. 12 kwietnia dywizjon przeszedł do Pikowa i wszedł w skład Lekkiej Brygady III Korpusu, płk. Juliusza Rómmla. W składzie tej brygady walczył z Ukraińcami, w rejonie Niemirowa. Tam przeformowany został w Pułk Szwoleżerów Polskich. Do pułku włączono pozostałości 7 Pułku Ułanów. Jednostka składała się z czterech szwadronów liniowych, dwóch oddziałów karabinów maszynowych, szwadronu pieszego, taboru i jednego samochodu pancernego. Służbę pełniło w niej 26 oficerów i 684 szeregowców. 10 czerwca, po kapitulacji korpusu, jednostka została rozwiązana. Rotmistrz Jaworski na czele 38 szwoleżerów udał się do Ludwipola.

Pułk w dwudziestoleciu międzywojennym[edytuj | edytuj kod]

Od 12 grudnia 1920 roku pułk patrolował linię demarkacyjną w rejonie ŁużkiGłębokieDzisna. W marcu 1922 roku pułk przybył transportem kolejowym z Głębokiego do Ostroga nad Horyniem, który został wyznaczony na stały garnizon[1].

 Osobny artykuł: Szef pułku.

Pułk na swojego Szefa obrał pułkownika Karola Różyckiego, dowódcę Pułku Jazdy Wołyńskiej w 1831 roku[1].
4 marca 1938 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał pułkowi nazwę: „19 Pułk Ułanów Wołyńskich im. generała Edmunda Różyckiego”[2].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 19 sierpnia, jako datę święta pułkowego[3]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę bitwy pod Frankopolem i Skrzeszewem, stoczonej w 1920 roku[1].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach Wołyńskiej BK. Walczył pod Mokrą, Ostrowami, Żerominem, Wolą Cyrusową, Mińskiem Mazowieckim i Rejowcem. Po bitwie pod Jacnią-Suchowolą Wołyńska BK i wraz z nią 19 pułk przestały istnieć. Resztki oddziałów pułku przeprawiły się przez Wieprz i dołączyły do Nowogródzkiej BK. Po reorganizacji pułk zdołano odtworzyć w ramach Kresowej II BK. Ostatecznie pułk okrążony przez sowiecką jednostkę pancerno-kawaleryjską składa broń.

Za kampanię wrześniową 1939 pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[4].

Jako pułk AK[edytuj | edytuj kod]

Kolejne odtworzenie pułku nastąpiło w AK. Pułk działał w ramach 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK.

Wołyńscy ułani[edytuj | edytuj kod]

Walki
W składzie Wołyńskiej BK
Bitwa mokra 1939.png
Dowódcy pułku
  • por./mjr Feliks Jaworski (1917 – VI 1921[5])
  • ppłk Michał Cieński (8 VIII 1921[5] - 10 VI 1922)
  • ppłk kaw. Mścisław Butkiewicz (do 20 VIII 1922 → Rezerwa oficerów sztabowych DOK II[6][a]
  • ppłk kaw. Zbigniew Brochwicz-Lewiński (20 VIII 1922[6][b] – 6 X 1927)
  • ppłk / płk dypl. kaw. Włodzimierz Kazimierz Bogusz-Roland (1 IX 1927 – 12 III 1929 → p.o. komendanta PKU Warszawa Miasto I[8])
  • ppłk / płk kaw. Aleksander Piotraszewski (III 1929 – 1937)
  • ppłk kaw. inż. Dezyderiusz Jan Jerzy Zawistowski (1937 – 1938)
  • ppłk dypl. kaw. Józef Pętkowski (1938 - IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy)
  • mjr kaw. Aleksander Winnicki-Rodziewicz (p.o. od 18 II 1927[9])
  • mjr / ppłk kaw. inż. Dezyderiusz Jan Jerzy Zawistowski (6 VII 1929[10] – 1937 → dowódca 19 puł)
  • ppłk kaw. Władysław Kotarski (1939)
Kwatermistrzowie pułku (od 1938 roku - II zastępca dowódcy)
  • mjr kaw. Aleksander Winnicki-Rodziewicz (do 18 II 1927 → p.o. zastępcy dowódcy 19 puł.)
  • mjr kaw. Stanisław Królicki (do 6 VII 1929 → zastępca dowódcy 17 puł.)
  • mjr kaw. Jan Maria Romański (od 6 VII 1929[11])
  • mjr kaw. Jan Pelczar (1939)
Oficerowie pułku

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

  • dowódca pułku - ppłk dypl. kaw. Józef Pętkowski
  • zastępca dowódcy pułku - ppłk kaw. Władysław Kotarski
  • kwatermistrz - mjr kaw. Jan Pelczar
  • adiutant - rtm. Ryszard Kawka
  • dowódca 1 szwadronu - rtm. Antoni Skiba
  • dowódca 2 szwadronu – rtm. Jerzy Wiszniowski
  • dowódca 3 szwadronu – por. kaw. Stanisław Górecki
  • dowódca 4 szwadronu - por. kaw. Wojciech Gumiński
  • dowódca szwadronu ckm – rtm. Konstanty Galimski
  • dowódca szwadronu gospodarczego - rtm. rez. Jerzy Nowakowski
  • dowódca plutonu przeciwpancernego - por. kaw. Zygmunt Majewski
  • dowódca plutonu kolarzy - ppor. kaw. Tadeusz Bączkowski
  • dowódca plutonu łączności - por. kaw. Marian Seweryn Rudnicki-Lubicz

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[12]

Order Virtuti Militari
  • st. uł. Dominik Demczuk
  • plut. Jan Drabowicz
  • wchm. Władysław Grabowski
  • wchm. Aleksander Gradowski
  • mjr Feliks Jaworski
  • kpr. Maurycy Jaworski
  • kpr. Florian Karowski
  • plut. Karol Klimczak
  • kpr. Franciszek Kłos
  • st. uł. Wacław Koch
  • rtm. Tadeusz Stanowski
  • plut. Lucjan Świelicki
  • st. uł. Jan Wasilewski
  • st. uł. Leonard Kruk
  • st. uł. Włodzimierz Laskowski
  • wchm. Józef Lendowicz
  • kpr. Józef Leonczuk
  • plut. Jan Lisowski
  • pchor. Władysław Ludkiewicz
  • pchor. Stanisław Łukaszewicz
  • plut. Franciszek Malewski
  • por. Tadeusz Malinowski
  • kpr. Marian Migdał
  • por. Julian Wolicki
  • plut. Józef Zając
  • wchm. Władysław Milczarek
  • rtm. Aleksander Piotraszewski
  • wchm. Zygmunt Polakowski
  • plut. Roman Pracz
  • wchm. Aleksander Roguski
  • ppor. Emanuel Rybicki
  • wchm. Bronisław Sergielis
  • plut. Andrzej Sojka
  • plut. Stanisław Sokolnicki
  • st. uł. Józef Solecki
  • kpr. Stanisław Zalewski
  • por. Kazimierz Żuromski

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

23 maja 1924 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził sztandar 19 puł[13]. 6 sierpnia 1924 roku w Ostrogu przez marszałek Polski Józef Piłsudski wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo Wołynia[1].

Odznaka pamiątkowa

17 lutego 1925 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Władysław Sikorski zatwierdził wzór odznaki pamiątkowej 19 puł[14]. Posiada kształt srebrnej wielopromiennej gwiazdy orderowej, ciemno oksydowanej. Na gwiazdę nałożona jest srebrna podkowa z umieszczonym wewnątrz granatowym proporczykiem z białym kątem. W otoczeniu proporczyka wpisano daty: 1918 1831 1920. Na środkową część podkowy nałożony jest emaliowany herb województwa wołyńskiego. Wieloczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, emaliowana. Wymiary: 51 mm. Wykonania: Jan Knedler - Warszawa[15].

Inicjały na naramiennikacj

4 marca 1938 roku Minister Spraw Wojskowych, w związku z nadaniem pułkowi imienia generała Edmunda Różyckiego, zarządził noszenie przez żołnierzy pułku na naramiennikach kurtek i płaszczy, zamiast dotychczasowego numeru „19”, inicjałów „E. R.”. Dla oficerów i chorążych inicjały miały być haftowane nićmi metalowymi oksydowanymi na stare srebro. Dla pozostałych podoficerów i ułanów inicjały miały być wykonane z białego matowanego metalu. Jednocześnie minister zezwolił podoficerom zawodowym na noszenie przy ubiorze poza służbowym inicjałów haftowanych[16].

Barwy

Prop 19pul.png Proporczyk granatowy z białym trójkątem u nasady

Otok granatowy.png Otok granatowy[17].

Spod 2pszw.png Szasery ciemnogranatowe, lampasy białe, wypustka biała

Prop dow 19pul.png proporczyk dowództwa w 1939

Prop 1szw 19pul.png proporczyk 1 szwadronu w 1939

Prop 2szw 19pul.png proporczyk 2 szwadronu w 1939

Prop 3szw 19pul.png proporczyk 3 szwadronu w 1939

Prop 4szw 19pul.png proporczyk 4 szwadronu w 1939

Prop 5szwckm 19pul.png proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

Prop plutlaczn 19pul.png proporczyk plutonu łączności w 1939

Żurawiejka
Dziewiętnasty to hołota,
nosi otok jak piechota.
Lance do boju, szable w dłoń
Bolszewika goń, goń, goń
Żura, żura, żura ma
Żurawiejka ty moja!
Słynny z mordów i pożarów,
Dziewiętnasty pułk batiarów.
Lance do boju...
Swoich grabi, cudzych łupi
Dziewiętnasty nie jest głupi.
Lance do boju...
Dziewiętnasty tym się chwali:
Na postojach wioski pali.
Lance do boju...
Gwałci panny, gwałci wdowy
Dziewiętnasty pułk morowy.
Lance do boju...
Same łotry i wisielce,
To są Jaworskiego strzelce.
Lance do boju...
Bić, mordować - nic nowego,
Dla ułanów Jaworskiego.
Lance do boju...
Wroga gnębić, wódkę pić,
Jaworczykiem trzeba być.
Lance do boju...

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

Ułani nosili otok granatowy. Pułk nawiązywał do tradycji 19 pułku ułanów Księstwa Warszawskiego uczestniczącego w kampanii napoleońskiej 1812 i Pułku Jazdy Wołyńskiej z powstania listopadowego oraz do odtworzonego w 1917 pułku w ramach III Korpusu Polskiego w Rosji.

W 1993 Szkoła Podstawowa Nr 204 Zespołu Szkół Nr 70 w Warszawie przyjęła imię 19 Pułku Ułanów Wołyńskich. Tradycje i barwy 19 Pułku Ułanów przejęło Stowarzyszenie Pamięci 19 Pułku Ułanów im.Generała Różyckiego w Opolu, które prowadzi działalność upamiętniającą historię Pułku /umundurowanie, Święto Pułkowe, rajdy konne do Mokrej, wykłady na temat elementów historii Pułku/.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Mścisław Butkiewicz z dniem 1 października 1922 roku, na własną prośbę, został przeniesiony w stan nieczynny na okres sześciu miesięcy bez prawa do poborów[7].
  2. Zbigniew Brochwicz-Lewiński obowiązki dowódcy pułku objął 11 września 1920 roku[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Zawistowski 1930 ↓, s. 35.
  2. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 2 z 4 marca 1938 roku, poz. 15.
  3. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  4. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77
  5. a b Zawistowski 1930 ↓, s. 34.
  6. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 30 z 2 września 1922 roku, s. 655.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 37 z 7 października 1922 roku, s. 766.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 91.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 4 lutego 1927 roku, s. 57.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 188.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 192.
  12. Zawistowski 1930 ↓, s. 37-38.
  13. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 23 z 12 czerwca 1924 roku, poz. 339.
  14. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 17 lutego 1925 roku, poz. 57.
  15. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 196-198.
  16. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 2 z 4 marca 1938 roku, poz. 15.
  17. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz. 66.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]