Akcja Weffels

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Akcja Weffels – udany zamach na gestapowca Ernsta Weffelsa, przeprowadzony 1 października 1943 w Warszawie przez żołnierzy harcerskiego oddziału Agat.

Ernst Weffels był kierownikiem zmiany oddziału kobiecego na Pawiaku, tzw. Serbii[1]. Znany był z sadyzmu i okrutnego traktowania więźniów. Weffels, we współpracy z Sabiną Bykowską, konfidentką, prowadził także śledztwo w sprawie sposobu przekazywania grypsów. Po donosie Bykowskiej odkrył, że za proceder ten odpowiadał polski personel szpitala więziennego. Kierownictwo Walki Podziemnej zostało powiadomione o sytuacji. Wydano rozkaz pilnej likwidacji Ernesta Weffelsa, przekazany do realizacji KG AK. Kpt. "Pług" Adam Borys zlecił zatem Aleksandrowi Kunickiemu "Rayskiemu" zadanie rozpracowania gestapowca.[2]

Rozpoznanie[edytuj]

Rozpoznanie zostało powierzone Aleksandrowi Kunickiemu ps. Rayski. Dzięki poprzednim operacjom znał on tryb pracy na Pawiaku – otóż gestapowcy pracowali 24 godziny, a potem mieli jeden dzień wolny. Wiedział również, że są oni przewożeni z alei Szucha 23, a następnie odwożeni tam po zakończonej pracy. Wywiad polegał na codziennej obserwacji ciężarówek przewożących Niemców na Pawiak. Po jakimś czasie Rayski odnalazł osobę odpowiadającą rysopisowi. Dalsze rozpoznanie prowadził z Ewą Prauss-Płoską, która poszła za gestapowcem. Potwierdziła ona rysopis i ustaliła, że Niemiec wszedł do bramy przy ulicy Koszykowej 6. Ostatecznie rozpoznanie zostało potwierdzone przez byłego więźnia Pawiaka, który poznał Weffelsa.

Ustalono, że Weffels udaje się co drugi dzień na Szucha około godziny 12, a wraca około 14 następnego dnia. Dalsze obserwacje niczego nie zmieniły i 25 września zakończono rozpoznanie.

Akcja[edytuj]

Dowodzenie nad akcją zostało przekazane Kazimierzowi Kardasiowi (Orkan). Dalszą obserwację Weffelsa prowadziła Maria Stypułkowska (Kama), ona również miała wskazać cel.

Skład zespołu wraz z uzbrojeniem:

  • Orkan – dowódca akcji – sten, colt, granat "filipinka"
  • Daniel – wykonawca – vis, colt, granat "filipinka"
  • Kobza – I ubezpieczenie – sten, colt, granat "filipinka"
  • Kalina – II ubezpieczenie – sten, colt, granat "filipinka"
  • Niemira – kierowca – parabellum 9 mm, 4 granaty

Odprawy prowadzono w mieszkaniu Kazimierza Kardasia przy ulicy Świętojerskiej 18. Akcję zaplanowano na 1 października. O godzinie 9:00 zwołano zbiórkę w mieszkaniu Orkana, o 11:00 żołnierze rozpoczęli pojedynczo opuszczać lokal. O 11:40 rozdysponowano broń w parku Ujazdowskim, dziesięć minut później wszyscy byli na swoich stanowiskach. Akcja odbywała się dotąd zgodnie z planem.

Wykonanie wyroku miało odbyć się na rogu Koszykowej i 6 Sierpnia (obecnie Al. Wyzwolenia). W okolicy znajdował się główny gmach gestapo, dowództwo SS i policji oraz 2 bataliony Schutzpolizei. 1 października okolicę patrolował dodatkowo esesman na konnej platformie.

O godzinie 12:02 Weffels wyszedł z domu. Kama przeszła przez jezdnię, a Daniel zdjął kapelusz. Dwie minuty później, kiedy cel znajdował się na rogu Koszykowej i 6 Sierpnia, Orkan strzelił z kilku metrów do Niemca. Ten zaczął uciekać w stronę parku, został jednak ponownie postrzelony przez Orkana, któremu w tym momencie skończyła się amunicja.

Na ulicy 6 sierpnia pojawił się wojskowy samochód, z którego wysiadło kilku żołnierzy. Zostali oni ostrzelani przez Niemirę, podobnie jak SS-mann stojący na platformie konnej. W bramie parku pojawił się granatowy policjant, który uciekł na widok wycelowanego w niego pustego już pistoletu przez Orkana.

Orkan wymienił magazynek i pobiegł szukać Weffelsa. Znalazł go zakrwawionego przy ławce w parku, z pistoletem w dłoni. Strzelił mu z bliska w głowę, zabrał broń i dokumenty. Pojawił się motocykl z przyczepą z trzema żandarmami; Kalina rzucił w jego stronę "filipinkę", która wybuchła kilka metrów za pojazdem i motocykl odjechał. AK-owcy pobiegli do samochodu, ostrzeliwując nadbiegających z różnych stron Niemców. Ucieczka nastąpiła bez zakłóceń i zgodnie z planem. Nikt z przeprowadzających akcję nie zginął ani nie został ranny.

Komunikat nr 16
Dnia 1.X o godz. 12:05 w W-wie został zastrzelony SS-Sturmmann Ernst Weffels, kat i oprawca w więzieniu kobiecym na Pawiaku

— Kierownictwo Walki Podziemnej, Biultetyn Informacyjny, 14 października

Partnerka Weffelsa, Sabina Bykowska, została zastrzelona 5 października 1943[3].

Przypisy

  1. Piotr Stachiewicz: "Parasol" Dzieje oddziału do zadań specjalnych Kierownictwa Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1991, s. 223. ISBN 83-211-0273-5.
  2. Piotr Stachiewicz: "Parasol" Dzieje oddziału do zadań specjalnych Kierownictwa Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1991, s. 224. ISBN 83-211-0273-5.
  3. Anna Czuperska-Śliwicka: Cztery lata ostrego dyżuru. Warszawa: Czytelnik, 1965, s. 60.

Bibliografia[edytuj]

  • Specjalna operacja bojowa "Weffels"
  • Piotr Stachiewicz: "Parasol" : dzieje oddziału do zadań specjalnych Kierownictwa Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej. Poznań: "Pax", 1991, s. 201-215.