Dzierzgoń
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||
![]() Widok Dzierzgonia od południa | |||
| |||
Państwo | |||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | |||
Gmina | |||
Prawa miejskie |
7 kwietnia 1288[1] | ||
Burmistrz |
Jolanta Szewczun | ||
Powierzchnia |
3,90 km² | ||
Populacja (30.06.2023) • liczba ludności • gęstość |
| ||
Strefa numeracyjna |
(+48) 55 | ||
Kod pocztowy |
82-440 | ||
Tablice rejestracyjne |
GSZ | ||
Położenie na mapie gminy Dzierzgoń ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa pomorskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu sztumskiego ![]() | |||
![]() | |||
TERC (TERYT) |
2216014 | ||
SIMC |
0932726 | ||
Urząd miejski pl. Wolności 182-440 Dzierzgoń | |||
Strona internetowa |
Dzierzgoń (hist. Kiszporg, Kiszpork, niem. Christburg[3]) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie sztumskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dzierzgoń. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego.
Według danych z 1 stycznia 2018 Dzierzgoń liczył 5413 mieszkańców[4][5].
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 3,90 km²[6].
Miejsce obrad sejmików województwa malborskiego do 1610 roku (obok Sztumu)[7].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Dzierzgoń leży w historycznych Prusach[8], na obszarze dawnej Pomezanii[9], a także na ziemi malborskiej[10]. Pod względem etnograficznym stanowi także część Powiśla[11].
Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski, miasto znajduje się na Pojezierzu Dzierzgońsko-Morąskim, stanowiącym część Pojezierza Iławskiego[12].
Przez miasto przepływa rzeka Dzierzgoń.
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Kronikarz Jan Długosz określił miejscowość jako Dzrezgon (25 IX 1429) oraz wymienił określenie funkcji komtura dzierzgońskiego jako Dzirzgouiensis (26 V 1429), Dzirgouensis (14 VI 1430) i dalej jako Dzyrgon, Dzirgon, Dzyrgon. W tekście pokoju toruńskiego pojawiła się nazwa Dzierzgon[13].
Historia
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Tr%C3%B3jcy_Przenaj%C5%9Bwi%C4%99tszej_w_Dzierzgoniu.jpg/240px-Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Tr%C3%B3jcy_Przenaj%C5%9Bwi%C4%99tszej_w_Dzierzgoniu.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Dzierzgon_kosciol_grekokalicki.jpg/240px-Dzierzgon_kosciol_grekokalicki.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Dzierzgo%C5%84-ruiny_zamku.jpg/240px-Dzierzgo%C5%84-ruiny_zamku.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Kiszpork_%28Dzierzgo%C5%84%29_w_1684.jpg/230px-Kiszpork_%28Dzierzgo%C5%84%29_w_1684.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Christburg2.jpg/230px-Christburg2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Map_of_Christburg_center.jpg/230px-Map_of_Christburg_center.jpg)
Według rejestru zabytków NID[14] na listę zabytków wpisane są:
- kościół parafialny pw. św. Katarzyny, XIV, nr rej.: A-66 z 18.12.1956
- Kościół Św. Trójcy i Św. Katarzyny, gotycki, z cegły, wznoszony etapowo od ok. 1310 r. do 1. poł. XIV w., odbudowany w 1682 r., przebudowany po 1730 r. (dobudowa kaplicy północnej) i w 1853 r. Pseudobazylika stropowa z wtopioną wieżą frontową, górą neogotycką.
- barokowy zespół klasztorny reformatów, ul. Krzywa 5, XVII/XVIII, nr rej.: A-67 z 19.12.1956:
- kościół pw. Świętego Ducha
- Cerkiew greckokatolicka Zesłania Ducha Świętego, zbudowana przed 1717 r. jako kościół klasztorny z wykorzystaniem wschodniej partii gotyckiej poprzedniej świątyni; budowla salowa z kaplicą od południa.
- klasztor
- Klasztor od północy, zbudowany po 1678 r., wielokrotnie przekształcany, m.in. po 1832 r. i po 1929 r.; założenie czteroskrzydłowe, piętrowe z wirydarzem.
- ogrodzenie z bramą
- cmentarz, ul. Elbląska, XIV-XVIII, nr rej.: A-1378 z 29.03.1993
- kaplica pw. św. Anny, nr rej.: j.w.
- cmentarz luterański, ul. Wojska Polskiego, k. XVIII, nr rej.: A-1248 z 17.08.1988
- cmentarz żydowski przy szosie Dzierzgoń-Tywięzy, ok. 1800, nr rej.: A-1246 z 15.08.1988 i z 12.01.1990
- spichrz, ul. Odrodzenia 4, pocz. XX, nr rej.: A-1398 z 30.07.1993
- dom, ul. Odrodzenia 9, pocz. XX, nr rej.: A-1394 z 27.07.1993
- dom, ul. Słowackiego 13, 1901, nr rej.: A-1400 z 30.07.1993
- dom, ul. Traugutta 15, pocz. XX, nr rej.: 288/93 z 30.07.1993
Ponadto w Dzierzgoniu znajdują się ruiny zamku krzyżackiego.
Demografia
[edytuj | edytuj kod]Według danych z 2 maja 2013 r. miasto miało 5564 mieszkańców[15].
- Piramida wieku mieszkańców Dzierzgonia w 2014 roku[4].
Wspólnoty wyznaniowe
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Miasta partnerskie
[edytuj | edytuj kod]Ta sekcja od 2011-09 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
Sport
[edytuj | edytuj kod]- Klub sportowy Powiśle Dzierzgoń (IV liga piłki nożnej)
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Bitwa pod Dzierzgoniem
- Jezioro Dzierzgoń
- Rzeka Dzierzgoń
- Cerkiew Zesłania Ducha Świętego
- Cmentarz żydowski
- Stacja kolejowa Dzierzgoń
- Układ w Dzierzgoniu
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ admin | Polskie Zamki Gotyckie [online], zamkigotyckie.org.pl [dostęp 2017-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2018-07-07] .
- ↑ Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny [online], demografia.stat.gov.pl [dostęp 2023-11-29] (pol.).
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
- ↑ a b Dzierzgoń w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
- ↑ Wojciech Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1991, s. 31.
- ↑ Roman Czaja: Małe miasta na zjazdach stanów pruskich do 1454 roku, w: „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Archeologia”, t. XXVIII, z. 349, red. Jerzy Olczak. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2001, s. 101. ISSN 0860-1232, ISSN 0137-6616
- ↑ Wojciech Zawadzki: M. Józefczyk, Z dziejów religijnych Pomezanii w XVII wieku, Tom I. Synteza dziejów, Malbork 2012, ss. 404; Tom II. Źródła do dziejów XVII-wiecznej Pomezanii, Malbork 2013, ss. 501 – recenzja, w: „Studia Elbląskie”, t. XV, red. nacz. Stefan Ewertowski. Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Elbląskiej, Elbląg 2014, s. 439. ISSN 1507-9058
- ↑ Prusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku : suplement. Cz. 1, Mapy, plany, Warszawa 2021, k. 1.
- ↑ Dzieło najżywsze z żywych. Antologia reportażu o ziemiach zachodnich i północnych z lat 1919–1939, oprac. Witold Nawrocki. Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1981, s. 150. ISBN 83-210-0210-2
- ↑ Regiony fizycznogeograficzne Polski po zmianach w 2018 r. [online], warmaz.pl, 2018 [dostęp 2023-04-18] (pol.).
- ↑ Gazda Daniel , Wielokulturowy Obiekt Warowny na Górze Zamkowej oraz Gród Cyplowy w Starym Dzierzgoniu. Studia i Materiały [online] [dostęp 2019-08-29] (ang.).
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 [dostęp 2022-01-03] .
- ↑ BIP, Dzierzgoń: Gmina Dzierzgoń, 2 maja 2013 .
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2013-01-29] .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Dzierzgoń, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 280 .
- Strona internetowa miasta
- Historia Żydów w Dzierzgoniu na portalu Wirtualny Sztetl
- Dzierzgoń - Pojezierze Iławskie