Górzyca (województwo lubuskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: Górzyca w innych znaczeniach tego słowa.
Górzyca
Herb Flaga
Herb Górzycy Flaga Górzycy
Urząd Gminy Górzyca
Urząd Gminy Górzyca
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat słubicki
Gmina Górzyca
Wysokość 70 m n.p.m.
Liczba ludności (2009) 1539[1]
Strefa numeracyjna (+48) 95
Kod pocztowy 69-113
Tablice rejestracyjne FSL
SIMC 0181680
Położenie na mapie gminy Górzyca
Mapa lokalizacyjna gminy Górzyca
Górzyca
Górzyca
Położenie na mapie powiatu słubickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu słubickiego
Górzyca
Górzyca
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Górzyca
Górzyca
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Górzyca
Górzyca
Ziemia52°29′41″N 14°39′18″E/52,494722 14,655000
Strona internetowa miejscowości

Górzyca (Górzyca Odrzańska, niem. Göritz (Oder)[2]) – wieś o charakterze miejskim w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie słubickim, siedziba gminy Górzyca, nad rzekami Odra i Racza Struga.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

Według danych z 2009 r. Górzyca liczyła 1539 mieszkańców[1].

Historia[edytuj]

Nazwa osady Górzyca (Gorice, Goriza) przyjęła się od nazwy wzniesienia, zwanego Górą, które rozciąga się od strony południowej i wschodniej. Pierwsze wzmianki na temat miejscowości można znaleźć w przekazach historycznych z 1252 roku. Górzyca była wtedy własnością powstałego w latach 1123-1124 biskupstwa lubuskiego – w okresie 1207-1354 była jego stolicą wraz z sanktuarium maryjnym, a do XVIII w. stanowiła miejsce kultu maryjnego. W 1325 została spalona i złupiona przez Ericha von Wulkow z polecenia margrabiego Ludwika I.

W dokumencie z 1329 roku Górzyca nazwana została „oppidium”, czyli miastem. W efekcie zatargów i zniszczeń, dokonanych przez Brandenburczyków i mieszczan, podupadła i przez pewien czas była wsią. Odzyskane w XVIII w. prawa miejskie utrzymała aż do roku 1946. W wyniku ogromnych zniszczeń wojennych, dziś jest wsią z siedzibą Urzędu Gminy.

Ludność Górzycy ewakuowano na początku stycznia 1945 roku. 5 lutego 1945 roku do miejscowości wkroczyła Armia Czerwona, a konkretnie 8 Armia Gwardyjska. Mogiły poległych żołnierzy Armii Czerwonej urządzono w Parku Wiejskim przy ul. Ogrodowej. Ogółem na obszarze Górzycy pochowano 1115 żołnierzy radzieckich[3]. W połowie lutego część ludności cywilnej powróciła. Pod koniec kwietnia zaczęli docierać pierwsi polscy osadnicy. Od maja 1945 roku ludność narodowości niemieckiej zaczęła opuszczać Górzycę. 13 marca 1946 roku wydano zarządzenie o wysiedleniu ludności niemieckiej, jej ostatni przedstawiciele opuścili Górzycę w czerwcu 1946. Do czerwca 1946 funkcjonuje zarząd miejski. W 1946 do Górzycy przybyło 100 polskich osadników. Początkowo posługiwano się polską nazwą miejscowości Gorzyce Lubuskie – tak nazywał się przystanek kolejowy. 12 listopada 1946 roku ustaloną urzędową nazwę Górzyca[4], jednak przystanek kolejowy nazwę z Gorzyce Lubuskie na Górzyca zmienił 5 października 1947[5][6][7].

Zarząd Miejski powstał najpóźniej w czerwcu 1945. 20 listopada 1945 powstała Miejska Rada Narodowa, licząca 5 członków, w tym burmistrza Jana Lewandowskiego. Z uwagi na rolniczy charakter na początku 1946 roku podjęto działania zmierzające do odebrania praw miejskich Górzycy. 27 kwietnia 1946 Powiatowa Rada Narodowa w Słubicach podjęła uchwałę nr 31 w sprawie likwidacji gminy miejskiej w Górzycy. Następnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Słubicach 17 maja 1946 podjęło uchwałę nr 60 w sprawie likwidacji samorządu miejskiego w Górzycy i utworzenie w jego miejsce samorządu wiejskiego. Ostatnie posiedzenie Miejskiej Rady Narodowej w Górzycy odbyło się 28 lipca 1946.[8]

W latach 50. rozpoczęto tworzenie Cmentarza Wojennego w okolicach dzisiejszej stacji paliw (przy strzelnicy). Projekt powstał w 1951 roku. Na cmentarz miały zostać przeniesione mogiły z Parku Wiejskiego przy ul. Ogrodowej oraz mogiły z najbliższych okolic. Rozpoczęto prace nad ogrodzeniem, jednak prace nad cmentarzem przerwano – zapadła decyzja o utworzeniu Cmentarzy Żołnierzy Radzieckich w Cybince, dokąd przeniesiono także mogiły z Parku Wiejskiego w Górzycy. Część mogił żołnierzy Armii Czerwonej z obszaru Górzycy przeniesiono także na Cmentarz Wojenny w Gorzowie Wielkopolskim przy ul. Franciszka Walczaka utworzony w 1952 roku.[3][9]

W latach 1952-1957 we wsi działało Rolnicze Zrzeszenie Spółdzielcze „Pogranicze”[10][11].

Posterunek Policji[edytuj]

W 1945 powstał posterunek Milicji Obywatelskiej. Zlokalizowany był w przy ul. Wolności.

Później przekształcony w Posterunek Policji Lokalnej, a następnie Rewir Dzielnicowych Policji. Po wybudowaniu Centrum Spotkań Polsko-Niemieckich (Dom Kultury), przeniesiony do tamtejszego budynku, a dotychczasowy budynek zaadaptowano na mieszkania prywatne.

Urząd Pocztowy[edytuj]

Urząd Pocztowy Poczty Polskiej zorganizowano w 1945 roku, jego naczelnikiem został Ludwik Kwaśniewski (małżonek Marii Kwaśniewskiej).

W 2011 w urzędzie pozostała tylko służba nadawcza[12], a placówkę z urzędu pocztowego przekształcono w Filialny Urząd Pocztowy w Górzycy, podległy pod Urząd Pocztowy Słubice 1.

Szkoła[edytuj]

3 września 1946 roku przez Marię Kwaśniewską przy współudziale nauczycielki kontraktowej Marii Wardziak (po mężu Bajko) została założona Szkoła Podstawowa. W październiku 1951 roku szkołę przyłączono do sieci elektroenergetycznej. Początkowo mieściła się w budynku kinowo-widowiskowym przy ul. 1 Maja, później przeniesiona do budynku nr 1 przy ulicy 1 Maja. W 1962 roku wybudowano, a w 1963 roku dokończono i otwarto nowy budynek szkoły, jednocześnie nadając szkole imię – Szkoła Podstawowa im. Władysława Broniewskiego. Jest to szkoła-pomnik tysiąclecia państwa polskiego, ufundowana przez Związek Zawodowy Pracowników Rolnych w PRL i Społeczny Fundusz Budowy Szkół, będąca 346 taką szkołą w Polsce, o czym obwieszcza tablica pamiątkowa z 1962 roku umieszczona przy głównym wejściu. Do dotychczasowego budynku w 1976 przeniesiono Urząd Gminy.

Obsługę biblioteczną szkoły zapewniała Biblioteka Publiczno-Szkolna w Górzycy.

W 1999 roku rozpoczęło funkcjonowanie Publiczne Gimnazjum w Górzycy, które wraz ze szkołą podstawową tworzy Zespół Szkół w Górzycy. Po powstaniu gimnazjum klasy 1-3 szkoły podstawowej przeniesiono do budynku po byłym Przedszkolu Samorządowym w Górzycy, który jeszcze wcześniej pełnił rolę siedziby Państwowego Przedsiębiorstwa Gospodarki Rolnej.

Państwowe Gospodarstwo Rolne[edytuj]

W 1949 zaczęto organizować Państwowe Gospodarstwo Rolne w Górzycy z siedzibą w Żabicach. Później siedziba została przeniesiona do Górzycy. W 1972 roku została wybudowana bukaciarnia – ferma bydła opasowego, później przystosowana również do chowu trzody chlewnej. W otwarciu zakładu uczestniczył prezes Rady Ministrów Piotr Jaroszewicz. W strukturze PGR-u utworzono gospodarstwo A (dotychczasowe gospodarstwo) i gospodarstwo B (Ferma Bukatów), razem tworzące Zakład Produkcji Zwierzęcej. Gospodarstwo B eksportowało swoje produkty m.in. do Włoch. Część zapłaty otrzymywało w formie towarów, np. pokrycia dachowe z azbestu. W 1972 roku utworzono Kombinat Państwowych Gospodarstw Rolnych w Górzycy, do którego włączono Państwowe Gospodarstwo Rolne w Owczarach i Państwowe Gospodarstwo Rolne w Ługach Górzyckich i utworzono z nich Zakłady Rolne jako jednostki organizacyjne Kombinatu PGR Górzyca. Z dniem 1 stycznia 1976 całe przedsiębiorstwo włączono do nowo powstałego Lubuskiego Kombinatu Rolnego w Rzepinie[13]. W 1976 prowadzono sprawę odnośnie fałszowania sprawozdawczości w Kombinacie PGR[13][14]. W 1977 w gospodarstwie B (Ferma Bukatów) doszło do zatrucia bydła[14]. Na początku lat 80. nastąpiły kolejne przekształcenia. Z Lubuskiego Kombinatu Rolnego wyłączono i utworzono ponownie samodzielne przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą Państwowe Przedsiębiorstwo Gospodarki Rolnej w Górzycy. W dalszym ciągu PPGR Górzyca składało się z Zakładu Produkcji Zwierzęcej (gospodarstwa A i B) oraz zakładów rolnych w Owczarach i Ługach Górzyckich[15]. W skład przedsiębiorstwa wchodziły także Zakład Rolno-Mechanizacyjny i Zakład Remontowo-Budowlany. W skład Zakładu Produkcji Zwierzęcej wchodziła także Suszarnia Zielonek w Żabczynie. PPGR posiadało także deszczownię (obecne schronisko dla zwierząt) oraz warsztaty naprawcze w Kostrzynie nad Odrą przy ul. Nadbrzeżnej 23. W 1985 doszło do nieprawidłowości przy produkcji pasz[16]. W 1988 PPGR Górzyca zatrudniało 370 osób i gospodarowało na 4322 ha ziemi. PPGR Górzyca postawiono w stan likwidacji i ostatecznie zlikwidowano 30 grudnia 1992. W momencie likwidacji PPGR Górzyca zatrudnionych było 146 pracowników a powierzchnia ogółem wynosiła 3872 ha. Z pracą w PGR-ach związanych było 70% mieszkańców gminy Górzyca[17]. Majątek został włączony do Gospodarstwa Rolnego Skarbu Państwa w Górzycy, które następnie także zlikwidowano[18]

Na potrzeby bukaciarni Państwowego Gospodarstwa Rolnego (gospodarstwo B) w 1972 zostało wybudowane ujęcie wody. W latach późniejszych przyłączono do niego całą Górzycę oraz inne miejscowości. W 1984 dotychczasowe trzy studnie uzupełniono dwiema kolejnymi, z czego jedna zastąpiła poprzednią. W połowie roku 1998 stację uzdatniania wody unowocześniono.

Urząd Gminy[edytuj]

W 1976 roku do poprzedniego budynku szkoły ul. 1 Maja 1 przeniesiono Urząd Gminy, wcześniej mieszczący się w budynku przy ulicy Kolejowej. W dotychczasowym budynku urządzono mieszkania prywatne. W budynku przy ul. 1 Maja 1 umiejscowiono także Zarząd Koła Gminnego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, który istniał co najmniej do stycznia 1993 roku.

Straż Pożarna[edytuj]

W 1947 zostaje uruchomiona Ochotnicza Straż Pożarna w baraku mieszczącym się w miejscu obecnego boiska szkolnego. OSP dysponowała motopompą M-200 przewożoną konno, a potem przy użyciu ciągnika rolniczego. Następnie nastąpiło połączenie OSP z jednostką zakładową PGR. W 1961 stara kuźnia zostaje wyremontowana w czynie społecznym na nową siedzibę OSP, która znajdowała się naprzeciwko obecnej szkoły, obok Urzędu Gminy. W latach 70. zostaje wybudowana w czynie społecznym nowa remiza, która funkcjonuje do dziś. Wówczas OSP zaczęła dysponować samochodem gaśniczym Star 20 i samochodem operacyjnym Żuk. W latach 70. i na początku lat 80. jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej prowadziła działalność gospodarczą – uprawiała ziemię, organizowała potańcówki, dyskoteki i inne zabawy oraz pokazy filmów, a uzyskane pieniądze przeznaczała na zakup sprzętu przeciwpożarowego, umundurowania, wyposażenie świetlicy, sprzęt muzyczny i działalność kulturalno-rozrywkową. Jednostka zaczęła dysponować samochodem gaśniczym Star 244. Organizacyjnie pod OSP w Górzycy podlegały również jednostki OSP w Czarnowie, Żabicach, Pamięcinie, Radówku, Spudłowie, Stańsku, Ługach Górzyckich i Laskach Lubuskich. Wszystkie te jednostki uległy likwidacji około roku 1990, z wyjątkiem Czarnowa. W 1995 Ochotnicza Straż Pożarna w Górzycy zostaje włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Od 18 listopada 2006 OSP dysponuje, oprócz samochodu gaśniczego Star 244, samochodu operacyjnego Volkswagen Jetta i łodzi motorowej, nowym samochodem gaśniczym Mercedes-Benz Atego 1326. W 2009 roku w świetlicy remizy powstało Centrum Kształcenia.

Osiedle[edytuj]

Osiedle Kwiatowe w Górzycy (wówczas jako Osiedle 40-lecia PRL)

W latach 70. i 80. powstało osiedle Państwowego Gospodarstwa Rolnego składające się z 9 bloków mieszkalnych, zamieszkane obecnie przez 800 osób. Osiedle wybudowano za tzw. agronomówką, w której mieściła się Lecznica dla Zwierząt. Pierwotnie planowano wybudowanie bloków mieszkalnych na całej przestrzeni do zabudowań Owczar. Wtedy nastąpiłoby przyłączenie Owczar do Górzycy. Na początku lat 80. wybudowano oczyszczalnię. W 1984 osiedlu nadano imię osiedla 40-lecia PRL. 21 sierpnia 1984 na osiedlu otworzono klub, z którego korzystał m.in. Klub Sportowy „Odra” Górzyca. W 1988 wybudowano osiedlową kotłownię, z charakterystycznym wysokim kominem, który postawiono 11 października 1988. Na osiedlu rozpoczęto także budowę przedszkola. Budowa przedszkola nigdy nie została ukończona, wybudowano fundamenty oraz zwieziono betonowe płyty. W 1990 Społeczny Komitet Budowy Przedszkola został ostatecznie rozwiązany, a inwestycja stanęła w miejscu. Do oczyszczalni ścieków podłączono całą miejscowość, wobec tego planowano jej rozbudowę (trzeci bioblok), co jednak zostało wstrzymane. Oczyszczalnię unowocześniono w latach 1998-1999. Od 10 sierpnia 2006 trwały przygotowania do całkowitej przebudowy oczyszczalni i przyłączenia do niej miejscowości Owczary, Pamięcin i Golice. Planowano także podłączyć do niej miejscowości Radówek, Spudłów i Lisów, ale nie zrealizowano tego[19]. Przebudowa rozpoczęła się 19 sierpnia 2009, a zakończyła się otwarciem w grudniu 2011.

Od 11 lipca 2017 obowiązuje nowa nazwa, Ulica Osiedle Kwiatowe. Zmianę nazwy wymusiła tzw. ustawa dekomunizacyjna.[20] Nową nazwę wybrali mieszkańcy. Inne propozycje (w kolejności otrzymanych głosów): Osiedle Słoneczne, Osiedle Byłych Gospodarstw Rolnych, Osiedle 40-lecia PRL (dotychczasowa nazwa). Żadnego poparcia nie otrzymała propozycja nazwy Osiedle Jana Pawła II.[21]

Ośrodek Zdrowia[edytuj]

W latach 70. przeniesiono Gminny Ośrodek Zdrowia z ul. Mikołaja Reja do budynku przy ul. Kostrzyńskiej, w miejsce po zlikwidowanej uprzednio Gminnej Spółce Wodnej (działała w latach 1976-1978[22]). W nowym budynku urządzono gabinet lekarski, zabiegowy i stomatologiczny. Dotychczasowy budynek posłużył za mieszkania prywatne. Ośrodek działał jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej. Rejonizacyjnie podlegał pod Szpital w Kostrzynie nad Odrą. Z czasem przy ul. Kostrzyńskiej wybudowano nowy budynek jako przybudówka do dotychczasowego, a w dotychczasowej części urządzono mieszkania lekarzy. W nowej części przez jakiś czas działał także punkt apteczny. Od 2006 placówka po przekształceniu działa jako Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „Medyk” s.c., natomiast pielęgniarki w 2007 zarejestrowały swoje trzy indywidualne praktyki pielęgniarskie. Wiejski Ośrodek Zdrowia w Czarnowie, dotąd także działający jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, został przekształcony w filię Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej „Medyk”. W 2011 w sąsiedztwie dotychczasowego budynku Gminnego Ośrodka Zdrowia został wybudowany zupełnie nowy budynek, odtąd funkcjonujący jako prywatna Przychodnia „Medyk” w Górzycy. Dotychczasowy budynek pozostaje niezagospodarowany.

Koło wędkarskie[edytuj]

W 1976 powstało Koło w Górzycy Polskiego Związku Wędkarskiego. Zebrania odbywały się w Klubie Rolnika.

Piekarnia[edytuj]

W 1982 spaleniu w pożarze uległa piekarnia Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” przy ul. gen. Karola Świerczewskiego. Stwierdzono nieopłacalność odbudowy, jednak z polecenia władz wojskowych (stan wojenny) piekarnię odbudowano. Dziś zakład działa jako prywatna Piekarnia „Bartek”.

Klub Rolnika[edytuj]

W 1983 likwidacji ulega restauracja „Graniczna” należąca do Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”. Wcześniej proboszcz bezskutecznie wnioskował o jej przeniesienie z uwagi na bliskie sąsiedztwo odbudowywanego wówczas kościoła.[23] Powodem zamknięcia restauracji była nierentowność spowodowana wprowadzeniem zakazu sprzedaży alkoholu. 18 listopada 1983 do lokalu po restauracji „Granicznej” został przeniesiony Klub Rolnika, dotychczas mieszczący się przy ul. Wolności. Dotychczasowy klub przestawiono na mieszkania prywatne. Klub Rolnika stanowił ośrodek działań i inicjatyw lokalnych. W Klubie organizowane były obchody Międzynarodowego Dnia Kobiet, Dnia Matki, Dnia Wojska Polskiego, Dnia Seniora, sympozja, debaty, spotkania, turnieje szachowe, zabawy taneczne, dyskoteki, zebrania Koła PZW. W Klubie Rolnika działały liczne koła zainteresowań. Klub Rolnika w Górzycy dwukrotnie był nagradzany w wojewódzkim konkursie „I Klubowy Laur”: w 1983 wyróżnienie, w 1985 najwyższe wyróżnienie. Równolegle w budynku mieścił się także Gminny Ośrodek Kultury. Po zamknięciu Klubu Rolnika w budynku mieściła się prywatna dyskoteka „Palermo”, a obecnie sklep „Euro-Pol”.

Ośrodek „Praktyczna Pani”[edytuj]

W budynku sąsiadującym z byłym Klubem Rolnika przy ul. Wolności znajdował się Ośrodek „Praktyczna Pani” prowadzony przez Gminną Spółdzielnię „Samopomoc Chłopska” w Górzycy. Ośrodek uległ likwidacji około 1990 roku. Obecnie budynek pełni rolę gospodarczą.

Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”[edytuj]

27 września 1983 rozpoczęto prace budowlane pod pawilon handlowy Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Górzycy. Prace wykonywała Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna „Nadodrze” w Kunowicach. Początkowo pawilon handlowy planowano oddać do użytku w 1985. Ostatecznie jednak część spożywczą pawilonu oddano do użytku 23 czerwca 1986, a część przemysłową 27 lipca 1986. Od lipca do września 1988 pawilon przechodził przebudowę. Obecnie w budynku pawilonu handlowego znajduje się prywatny supersam. Wraz oddaniem do użytku pawilonu handlowego likwidacji uległ sklep „Żelazny”, znajdujący się przy ul. Kostrzyńskiej. Asortyment pokrywał się tylko częściowo z częścią przemysłową pawilonu handlowego. W miejscu dotychczasowego sklepu „Żelazny” utworzono piwialnię. Później w tym miejscu znajdował się sklep Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej „Nowa Wieś” w Golicach, a obecnie mieści się tam punkt apteczny. W tym samym zespole budynków GS-u przy ulicach Kostrzyńskiej i gen. Karola Świerczewskiego znajdował się także sklep „Jacek i Agatka”, później jako Mini-Bar GS (obecnie prywatna Restauracja „Casablanca”) a także punkt skupu żywca (obecnie po zmianie układu budynków techniczna obsługa samochodów, wulkanizacja i gaz samochodowy) i sklep masarniczy.

Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” w obiektach za pawilonem handlowym miała magazyn zbożowy i magazyn artykułów masowych. Firma posiadała także swoje sklepy spożywczo-przemysłowe w Pamięcinie i Żabicach. Obecnie spółdzielnia nie istnieje.

Drogi i elektryfikacja[edytuj]

W 1984 zbudowano chodnik na głównej ulicy Górzycy, ulicy Wolności. W tym roku zbudowano także Podstację Trakcyjną w Górzycy, w związku z elektryfikacją linii kolejowej nr 273 przebiegającej przez miejscowość. Podstację umiejscowiono obok Głównego Punktu Zasilania w Górzycy należącego do Zakładu Energetycznego „Gorzów” w Gorzowie Wielkopolskim.

Dom Kultury[edytuj]

Dom Kultury w Górzycy

W 1984 zlecono wykonanie dokumentacji budowlanej Domu Kultury. Prace budowlane rozpoczęły się w 1986 i zostały przerwane po postawieniu murów w 1991 z powodu braku środków. W budynku czynna była jedynie sala gimnastyczna. Budowę, już pod Centrum Spotkań Polsko-Niemieckich, kontynuowano od 30 września 2000, a oddano do użytku 21 grudnia 2001. W budynku znajduje: 8 dwuosobowych pokoi hotelowych, kawiarnio-bar, sala widowiskowo-sportowa, sala konferencyjna, sala języków obcych (obecnie punkt przedszkolny), sala komputerowa, sauna, siłownia i solarium. W budynku rezyduje Gminny Ośrodek Kultury i Gminne Centrum Informacji. Do budynku przeniesiono także Gminną Bibliotekę Publiczną (dawniej Biblioteka Publiczno-Szkolna), która dotychczas znajdowała się na piętrze budynku byłego Klubu Rolnika.

Stadion[edytuj]

W latach 70. wybudowano stadion sportowy. W październiku 1985 zakończono jego unowocześnianie: wybudowano trybuny na 1000 osób, płytę boiska piłki nożnej i postój pojazdów. Wykonawcą była Spółdzielnia Kołek Rolniczych w Kowalowie. W grudniu 2005 na stadionie rozpoczęły się prace nad budową Kompleksu Sportowo-Rehabilitacyjnego. Powstał budynek główny z 36 miejscami hotelowymi, mini SPA, restauracją „Olimpia”, mieszkaniem służbowym i zapleczem sportowo-socjalnym, a ponadto: nowy postój pojazdów, boisko piłki nożnej, boisko wielofunkcyjne (w skład którego wchodzą: boisko do piłki nożnej, boisko do piłki ręcznej i 2 boiska do piłki siatkowej), 2 boiska piłki siatkowej plażowej, 4 korty tenisowe, bieżnia 6-torowa, skocznia w dal, skocznia wzwyż, skocznia o tyczce, rzutnia kulą, boisko do gry w piłkę koszową, skałka wspinaczkowa, parkur i stajnia na 6 koni, trybuny na 1400 osób. Zarządzający obiektem Gminny Ośrodek Kultury nie ma kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia, wobec tego wszelkie zabiegi w Kompleksie Sportowo-Rehabilitacyjnym są odpłatne[24].

Kościół[edytuj]

Na początku lutego 1945 roku w toku działań wojennych wysadzono kościół, ponieważ Niemcy wykorzystywali wieżę do wykonywania obserwacji, z uwagi na dobrą widoczność z niej całej okolicy. Według ks. Jana Wójtowicza, w miejscu kościoła planowano urządzić pomnik. W 1948 roku w domu przykościelnym urządzono kaplicę pw. św. Anny. W latach 1963-1964 kaplicę przebudowano, z uwagi na wzrost liczby mieszkańców i wiernych.[23] Uchwałą Rady Ministrów z 1973 roku przekazano na własność osoby prawnej Kościoła Rzymskokatolickiego kościół, stanowiący wcześniej własność państwową[25]. W 1976 rozpoczęto starania o odbudowę ze zniszczeń wojennych kościoła. W lipcu 1976 roku podczas pielgrzymki młodzieży w Częstochowie zapowiedziano odbudowę. W kwietniu 1978 roku opracowano szkic projektu. W środku nie odbudowano filarów, które były w świątyni przed zniszczeniem. Zgodę na prace wydano 4 października 1979. Kolegiata pw. Matki Łaski Bożej została odbudowana w latach 1978-1983 pod nadzorem Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Prace budowlane rozpoczęto w maju 1980, a ukończono je 10 października 1982. Jeszcze w trakcie odbudowy dokonano wpisu do rejestru zabytków 25 stycznia 1980, cofając jednocześnie poprzedni wpis z 9 marca 1964. Parafię erygowano w 1990.[23]

Współcześnie[edytuj]

Około 1996 zlikwidowano tzw. kółko rolnicze, czyli Międzykółkową Bazę Maszynową i Zakład Usług Mechanizacyjnych. W 1997 miejscowość ztelefonizowano. W latach 1997-1998 wybudowano drogę pieszo-rowerową do sąsiedniej miejscowości Owczary. W 2001 zamknięto i zrekultywowano Gminne Wysypisko Śmieci, a od października 2001 miejscowość zgazyfikowano. Na początku lat 2000. powstała także żwirownia (przy drodze do Czarnowa). W 2001 roku zlikwidowano kasę biletową na przystanku kolejowym.

W miejscowości działał kiosk „Ruchu”, zlikwidowany około 2010 roku.

W 2000 powstał Punkt Kasowy Oddziału w Słubicach Banku Spółdzielczego w Ośnie Lubuskim[26], z czasem przekształcony w samodzielny Oddział w Górzycy. Początkowo mieścił się on w budynku Urzędu Gminy. W 2009 w sąsiedztwie budynku Urzędy Gminy wybudowano nowy budynek, do którego przeniesiono Oddział i urządzono bankomat. W budynku znajduje się, ponownie otwarty w Górzycy, sklep Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej „Nowa Wieś” w Golicach.

W 2005 roku zniesiono strażnicę Straży Granicznej.[27] Strażnica działała od 1945, kiedy zorganizowano placówkę Wojsk Ochrony PograniczaStrażnicę Górzyca, a w latach 1945-1947 także 10 Komenda Odcinka Górzyca przeniesiona do Słońska. Obecnie w budynku działa Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, przeniesiony z budynku przy ul. Wolności. Wcześniej w budynku przy ul. Wolności mieściło się Przedszkole Samorządowe, przeniesione uprzednio z ulicy Kolejowej. Przedszkole Samorządowe następnie powróciło na ul. Kolejową, tym razem do budynku po byłej siedzibie PPGR, a budynek przy ul. Wolności połączono z sąsiadującym budynkiem szkoły. Po pewnym czasie Przedszkole Samorządowe uległo likwidacji.

23 czerwca 2017 po raz pierwszy w Górzycy dokonano zmian istniejących dotychczas nazw ulic. Zmieniono nazwę Osiedla 40-lecia PRL i Ulicy gen. Karola Świerczewskiego. Zmiany nazw wymusiła tzw. ustawa dekomunizacyjna. Nowe nazwy wybrali mieszkańcy. Osiedle 40-lecia PRL od 11 lipca 2017 nazywa się Ulicą Osiedle Kwiatowe (patrz wyżej).

Natomiast Ulica gen. Karola Świerczewskiego od 11 lipca 2017 nazywa się Ulicą Parkową.[20] Inne propozycje (w kolejności otrzymanych głosów): ul. gen. Karola Świerczewskiego (dotychczasowa nazwa), ul. Marii Kwaśniewskiej, ul. Marii Bajkowej, ul. Pierwszych Nauczycieli. Żadnego poparcia nie otrzymały propozycje: ul. Jana Kochanowskiego, ul. [[|Jan III Sobieski|Jana III Sobieskiego]], ul. ks. dra Bolesława Dratwy.[21]

Zabytki[edytuj]

Kościół w Górzycy

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest[28]:

  • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki parafialny pod wezwaniem Matki Łaski Bożej, z XV wieku, XVIII wieku, zburzony w czasie II wojny światowej, odbudowany w latach 1980-1982[29]

Inne zabytki:

  • część zabudowań b. PGR: dom z ok. 1919 r., obora z ok. 1920 r., dom z ok. 1930 r., czworaki z ok. 1920 r., magazyn folwarku z ok. 1930 r., obory folwarku z 1920 r.,
  • budynek Urzędu Gminy z ok. 1920 r.;
  • budynek Urzędu Pocztowego z ok. 1920 r.;
  • budynek b. Posterunku Policji Lokalnej z 1901 r.;
  • brama i niektóre części Parku Wiejskiego przy ul. Ogrodowej z II poł. XIX w.;
  • części Cmentarza Komunalnego z końca XIX w.: ogrodzenie i obydwie bramy, pozostałości nagrobków w murze i aleja;
  • pozostałości po wykopaliskach archeologicznych w miejscu dawnego klasztoru.

W miejscowości znajduje się Pomnik ku Czci Żołnierzy Radzieckich, w formie obelisku na cześć żołnierzy radzieckich 8 Gwardyjskiej Armii, którzy zginęli w lutym 1945 roku podczas II wojny światowej[30][31][32]. Został zbudowany na bazie poniemieckiego pomnika[33]. Obecnie w stanie dobrym, po renowacji[34].

Ponadto, na Cmentarzu Komunalnym znajdują się dwa groby nieznanych żołnierzy Wojska Polskiego poległych od miny powojennej ok. 1946 roku roku.

Demografia[edytuj]

Dla 1966 razem z miejscowościami Owczary i Ługi Górzyckie.

Źródło:[35][23]

Infrastruktura[edytuj]

Osiedle Kwiatowe w Górzycy (wówczas jako Osiedle 40-lecia PRL)

W Górzycy planowane było utworzenie Straży Gminnej[36], budowa przeprawy promowej Słubice-Frankfurt nad Odrą-Nowy Lubusz-Lubusz-Górzyca-Kostrzyn nad Odrą[37] wraz z portem dla małej żeglugi oraz dla barek do załadunku materiałów sypkich[38][39], budowa hali widowiskowo-sportowej[40] Planowane są budowy dróg rowerowych Górzyca – Czarnów (ok. 8,5 km) i dalsza budowa drogi dla rowerów na wale Odry (ok. 12 km)[1]. Ponadto w przyszłości nastąpi połączenie z przylegającą wsią – Owczarami, co jest związane ze staraniami o uzyskanie praw miejskich[41]. Przy granicy ze wsią Ługi Górzyckie, ul. Robotnicza 17, mieści się Schronisko dla Bezdomnych Zwierząt „Kolebka Słońca”, finansowane wspólnie z Gminą Słubice a prowadzone przez Fundację Pro Animale dla Zwierząt w Potrzebie.

Transport[edytuj]

Transport drogowy[edytuj]

Miejscowość znajduje się przy drodze krajowej nr 31 Słubice-Górzyca-Kostrzyn nad Odrą-Szczecin oraz przy drodze wojewódzkiej nr 139 Górzyca-Kowalów-Rzepin-Gądków Wielki[42].

Istnieje sieć bezpośrednich połączeń autobusowych głównie do największych miast w okolicy oraz kilka połączeń do miast wojewódzkich.

Transport kolejowy[edytuj]

W Górzycy mieści się przystanek kolejowy Górzyca, który znajduje się na linii kolejowej nr 273 „Nadodrzance” łączącej Wrocław Główny ze Szczecinem Głównym[43].

Bezpośrednie połączenia kolejowe umożliwiają dotarcie do wszystkich punktów na tej linii w kierunku Szczecina Głównego, do wszystkich punktów do Zielonej Góry oraz do Rzepina. Zatrzymują się tylko pociągi osobowe REGIO.

Amatorski ruch artystyczny[edytuj]

W miejscowości działają trzy zespoły[44][45]:

  • Zespół Śpiewaczy „Odrzanki” przy Gminnym Ośrodku Kultury w Górzycy,
  • Górzycka Kapela Ludowa przy Gminnym Ośrodku Kultury w Górzycy,
  • Zespół Seniorów „Górzyczanie” przy Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Górzycy.

Zespoły te zdobywają wiele nagród i wyróżnień. Występują na wielu miejscowych zabawach, imprezach, świętach, festynach i dożynkach.

Zespół Śpiewaczy „Odrzanki” powstał 8 marca 1987 roku przy Gminnym Ośrodku Kultury. W ówczesnym okresie przy Zespole działał również Zespół Wokalny „Wiolinki”, włączony następnie bezpośrednio w skład „Odrzanek”. W swoim repertuarze posiada pieśni ludowe, kościelne, kresowe, patriotyczne, które wykonuje a'capella w dwu-, trzy- lub czterogłosie. Uczestniczy w różnego rodzaju przeglądach i spotkaniach z kulturą ludową, reprezentując Gminę Górzyca i Powiat Słubicki. Zespół współpracuje z zespołem perkusyjnym Państwowej Szkoły Muzycznej I Stopnia im. Stanisława Moniuszki w Słubicach. Zespołowi przyznano odznakę honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.

W 1997 roku Kapela „Odrzanie” z Zespołu Śpiewaczego „Odrzanki” usamodzielniła się i odtąd zaczęła działać jako Górzycka Kapela Ludowa. Członkowie kapeli występują w strojach ludowych samodzielnie zaprojektowanych. Kapela występuje na zabawach okolicznościowych w Powiecie Słubickim. Występowała także w Niemczech, Austrii i Niderlandach. W swoim repertuarze posiada stare pieśni ludowe, patriotyczne, kresowe i biesiadne. Kapela jest jedną z ostatnich kapel w województwie lubuskim. Kapeli przyznano odznakę honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.

Zespół Seniorów „Górzyczanie” powstał w roku 2004 przy Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej. Zespół tworzą członkowie Klubu Seniora w Górzycy. W 2009 roku zespół uzyskał własną siedzibę. W swoim repertuarze posiada stare pieśni biesiadne, folkowe, patriotyczne, okolicznościowe, kościelne i ludowe. Zespół wydał płytę.

Sport i rekreacja[edytuj]

W Górzycy istnieje Kompleks Sportowo-Rehabilitacyjny wyposażony w cztery korty, boiska uniwersalne, zaplecze lekkoatletyczne, stajnie dla koni z torem jeździeckim oraz w stadion piłkarski o pojemności 1000 widzów, w tym 700 siedzących[46].

Istnieje tu także Klub Sportowy „Odra” Górzyca założony w 1958 roku i występujący w gorzowskiej klasie okręgowej. Charakterystyczne barwy zespołu: żółto-czerwone[47][48][49].

W miejscowości znajduje się zespół zieleni „Park Wiejski” przy ul. Ogrodowej.

Przypisy

  1. a b c Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Górzyca.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  3. a b Andrzej Toczewski, Historyczne bitwy: Kostrzyn 1945, Wydawnictwa Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1988, ​ISBN 83-11-07491-7​, str. 122
  4. M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262
  5. Urzędowy Rozkład Jazdy i Lotów, lato 1946 (ważny od 4 lipca 1946), Orbis, Warszawa.
  6. Urzędowy Rozkład Jazdy i Lotów, zima 1946/1947 (ważny od 7 października 1946 do 14 maja 1947), Wydawnictwo Ministerstwa Komunikacji, Warszawa.
  7. Urzędowy Rozkład Jazdy i Lotów, zima 1947/1948 (ważny od 5 października 1947 do 1 maja 1948), Wydawnictwo Ministerstwa Komunikacji, Warszawa.
  8. http://www.szukajwarchiwach.pl/66/553/0#tabZespol
  9. http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/25943,gorzow-wielkopolski-cmentarz-wojenny.html
  10. http://www.szukajwarchiwach.pl/66/237/0/-/1313?q=G%C3%B3rzyca+XARCHro:66&rpp=100&wynik=89&rpp=100&page=1#tabJednostka
  11. http://www.szukajwarchiwach.pl/66/201/0/5/572?q=G%C3%B3rzyca+XARCHro:66&rpp=100&wynik=35&rpp=100&page=1#tabJednostka
  12. http://www.gazetalubuska.pl/wiadomosci/art/7888438,nie-zabierajcie-nam-poczty,id,t.html
  13. a b Materiały operacyjne sprawy operacyjnego sprawdzenia kryptonim „Apis”, KWMO w Gorzowie Wielkopolskim 711/1976, sygn. IPN: IPN Sz 02/68.
  14. a b Materiały operacyjne sprawy operacyjnego sprawdzenia kryptonim „Ferma”, KWMO Gorzów Wielkopolski 2913/1979, sygn. IPN: IPN Sz 02/215.
  15. Materiały operacyjne sprawy operacyjnego sprawdzenia kryptonim „Ugor”, RUSW Słubice 7672/1985, sygn. IPN: IPN Sz 02/419.
  16. Materiały operacyjne sprawy operacyjnego sprawdzenia kryptonim „Karma”, RUSW Słubice 7597/1985, sygn. IPN: IPN Sz 02/428.
  17. http://www.gazetalubuska.pl/artykuly-archiwalne/art/7502111,nie-ma-pracy-sa-pomysly,id,t.html
  18. księgi wieczyste nieruchomości gruntowych osiedla 40-lecia PRL nr dz. 507/1, 507/2, 507/3, 507/4, Sąd Rejonowy w Słubicach, V Wydział Ksiąg Wieczystych
  19. http://www.gazetalubuska.pl/wiadomosci/slubice/art/7796663,scieki-z-gorzycy-beda-pod-kontrola,id,t.html
  20. a b Uchwała nr XXVII.136.2017 Rady Gminy Górzyca z dn. 23 czerwca 2017 r. w sprawie zmiany nazw ulic na terenie Gminy Górzyca (Dz. Urz. Woj. Lub. poz. 1462)
  21. a b Raport z konsultacji społecznych w sprawie zmiany nazwy ulic położonych na terenie Gminy Górzyca, Górzyca, dn. 15 maja 2017 r. [1]
  22. http://www.szukajwarchiwach.pl/66/353/0#tabZespol
  23. a b c d http://www.parafia.gorzyca.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=61&Itemid=70
  24. http://www.gazetalubuska.pl/wiadomosci/slubice/art/7776323,kompleks-sportoworehabilitacyjny-w-gorzycy-tylko-na-pokaz,id,t.html
  25. M.P. z 1973 r. Nr 57, poz. 325
  26. http://www.bs.osno.sgb.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=54
  27. http://www.gazetalubuska.pl/artykuly-archiwalne/art/7642241,lokata-kapitalu,id,t.html
  28. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 4.2.13]. s. 55.
  29. Urząd Gminy w Górzycy: Gmina Górzyca – Historia (pol.). [dostęp 27-07-2010].
  30. [2] str. 19 nr 11
  31. Zdjęcie pomnika.
  32. [3] S. 11.
  33. [4] s. 21.
  34. [5] str. 7 lp. 52.3
  35. Ludność Górzycy w latach 1875-1939 (niem.). [dostęp 27 lipca 2010].
  36. Urząd Gminy w Górzycy: Gmina Górzyca – Aktualności (pol.). [dostęp 31 stycznia 2009].
  37. http://www.gazetalubuska.pl/artykuly-archiwalne/art/7655063,zabiegali-od-lat,id,t.html
  38. Urząd Gminy w Górzycy: Gmina Górzyca – Aktualności (pol.). [dostęp 31 stycznia 2009].
  39. Urząd Gminy w Górzycy: Strategia Rozwoju dla Gminy Górzyca (pol.). [dostęp 14 marca 2010].
  40. Urząd Gminy w Górzycy: Projekt budowy hali widowiskowo-sportowej (pol.). [dostęp 1 listopada 2013].
  41. Urząd Gminy w Górzycy: Gmina Górzyca – Gminny Portal Internetowy (archiwum) (pol.). [dostęp 31 stycznia 2009].
  42. Pojezierze Lubuskie. Mapa turystyczna 1:120 000. Zakł. Kartogr. Sygnatura, Zielona Góra. 2007. ​ISBN 978-83-7499-100-1​.
  43. www.kolej.one.pl: Przystanek kolejowy Górzyca (pol.). [dostęp 27-07-2010].
  44. http://sport.kultura.gorzyca.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=49&Itemid=42
  45. http://www.zespolyludowe.org/wojewoacutedztwo-lubuskie.html
  46. sport.kultura.gorzyca.pl: Sport i Kultura – Górzyca (pol.). [dostęp 27-07-2010].
  47. 90minut.pl: Skarb – Odra Górzyca (pol.). [dostęp 27-07-2010].
  48. odragorzyca.futbolowo.pl: KS Odra Górzyca (pol.). [dostęp 07-10-2011].
  49. W kostrzyńskiej lidze siatkarzy Hubertus wyruszył na łowy – 25 stycznia 2011.

Bibliografia[edytuj]