Jan Duns Szkot

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Błogosławiony
Jan Duns Szkot
Johannes Duns Scotus
prezbiter, Doktor Subtelny
JohnDunsScotus.jpg
Data urodzenia 1266
Duns
Data śmierci 8 listopada 1308
Kolonia
Kościół/
wyznanie
rzymskokatolicki
Data beatyfikacji 20 marca 1993
Bazylika św. Piotra na Watykanie
przez Jana Pawła II
Wspomnienie 8 listopada
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Jan Duns Szkot OFM właściwie Johannes Duns Scotus (ur. 1266 w Duns, zm. 8 listopada 1308 w Kolonii) − szkocki filozof i teolog, franciszkanin, błogosławiony Kościoła katolickiego, nazywany doctor subtilis (doktor subtelny).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w 1266 w szkockim Dunsie. Nowicjat odbył w Dumfries, następnie studiował w Szkocji i Anglii. W 1291 otrzymał święcenia kapłańskie. W latach 1293-1296 kształcił się na Sorbonie. Był wykładowcą w uniwersytetach w Cambridge, Oxfordzie i Paryżu. W 1303 został wydalony z Paryża za odmówienie poparcia Filipowi IV Pięknemu w jego sporze z papieżem Bonifacym VIII. Rok później powrócił i uzyskał tytuł magistra teologii. W 1307 powtórnie opuścił Paryż i udał się do Kolonii, gdzie pełnił urząd regenta studiów teologicznych. Umarł 8 listopada 1308 w Kolonii[1].

Błogosławiony Kościoła katolickiego[edytuj | edytuj kod]

Jan Paweł II ogłosił Jana Dunsa Szkota błogosławionym dekretem Kongregacji do Spraw Kanonizacyjnych z dnia 6 lipca 1991. Dwa lata później, podczas uroczystych nieszporów celebrowanych w Bazylice watykańskiej, 20 marca 1993 oddał mu po raz pierwszy kult publiczny. Jego wspomnienie liturgiczne obchodzone jest w zakonie franciszkańskim 8 listopada.

Poglądy i praca naukowa[edytuj | edytuj kod]

Wypracował filozoficzną syntezę, która dała początek szkotyzmowi - a właściwiej drodze Szkota - i która w średniowiecznym chrześcijaństwie była alternatywą dla sporu między dwoma szkołami myślenia: platońsko-augustyńską i arystotelesowsko-tomistyczną[1]. Bardziej niż szkoła, była to spekulatywna tendencja refleksji będącej pod wpływem idei Dunsa Szkota, oraz wyjaśniającej i uściślającej idee franciszkanina[2].

Teologia[edytuj | edytuj kod]

W swym dziele Opus Oxoniense Duns Szkot zabrał głos w dyskusji o Niepokalanym Poczęciu Maryi, Matki Jezusa. Jako pierwszy wysunął tezę, że pomimo tego, że wszyscy ludzie są obarczeni od chwili swojego poczęcia grzechem pierworodnym, to jednak Maryja została wybawiona od niego odkupieniem zachowawczym, ze względu na wcielenie Syna Bożego. Wprowadził pojęcie Chrystusa Doskonałego Odkupiciela, twierdząc, że do doskonałości odkupienia, do chwały Chrystusa, należy całkowite zachowanie Maryi od grzechu, także przy jej poczęciu. Był to przełom w refleksji wybitnych teologów chrześcijańskich[3]. Doktryna Dunsa Szkota dotycząca Niepokalanego Poczęcia Maryi, określana jest potocznie w teologii katolickiej jako tzw. Szkoła Franciszkańska.

Filozofia[edytuj | edytuj kod]

W filozofii głosił prymat abstrakcji nad bytem rzeczywistym. Według niego, przedmiotem metafizyki jest byt, czyli najogólniejsza natura ujmowana aktem intelektu, który przenika przez wszystkie warstwy konkretu i dociera do bytu.

Wypracował też racjonalny, aposterioryczny dowód istnienia Boga jako bytu nieskończonego, w którym wykorzystywał zmodyfikowany model z Proslogionu Anzelma z Canterbury[1].

Jako pierwszy opublikował dzieła Dunsa Szkota irlandzki historyk Luke Wadding.

Logika[edytuj | edytuj kod]

Duns Szkot wniósł też istotny wkład do logiki (a właściwie - rachunku zdań). Sformułował on bardzo istotne twierdzenie o logice, właściwie warunkujące jej istnienie, mianowicie:

"Z dwóch zdań sprzecznych wynika każde inne zdanie."

\lnot p \Rightarrow (p \Rightarrow q)\,\!

Prawo to sprowadza się do tego, że logika nie może tolerować sprzeczności, ponieważ ze sprzeczności można wnioskować wszystko. Jeślibyśmy założyli, że można tak czynić [tolerować sprzeczności], to logika stałaby się bezużyteczna, ponieważ uzasadniałaby absolutnie każde twierdzenie, powołując się na dowolną, akceptowaną na mocy założeń, sprzeczność. Przykładowo Kurt Gödel, powołując się na to twierdzenie, dowodził, że jest papieżem w sposób następujący: "przyjmując, że 2+2=5, zachodzi 1=2(*), a ponieważ ja i papież jesteśmy dwiema różnymi osobami, więc(*) ja i papież jesteśmy jedną i tą samą osobą".

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 I. Zieliński: Duns Szkot Jan. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. 3. s. 305-306.
  2. G. d'Onofrio: Początki drogi Szkota. W: Tenże: Historia teologii. T. 2 - Epoka średniowieczna. s. 491.
  3. S.C. Napiórkowski OFMConv: Niepokalane poczęcie. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. 7. s. 303-305.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • d'Onofrio G.: Jan Duns Szkot oraz Początki drogi Szkota. W: Tenże: Historia teologii. W. Szymona (przekład z włoskiego). T. 2 - Epoka średniowieczna. Kraków: Wydawnictwo "M", 2005, s. 475-493. ISBN 83-7221-680-0.
  • Napiórkowski S.C. OFMConv: Niepokalane poczęcie. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. Gadacz, B. Milerski (red. naukowa). T. 7. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 303-305. ISBN 83-01-13936-6.
  • Wilczek F.: Ontologiczne podstawy dowodów na istnienie Boga według Tomasza z Akwinu i Dunsa Szkota. Warszawa: 1958.
  • Zieliński E.: Nieskończoność bytu Bożego w filozofii Jana Dunsa Szkota. Lublin: 1980.
  • Zieliński I.: Duns Szkot Jan. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. Gadacz, B. Milerski (red. naukowa). T. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 305-307. ISBN 83-01-13661-8.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]