Błogosławiona Salomea

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Błogosławiona
Salomea OSC

Salomea Piastówna
dziewica, księżna
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1211 lub 1212
Kraków
Data i miejsce śmierci 17 listopada 1268
Skała
Beatyfikacja 17 maja 1673
Rzym
przez Klemensa X (zatwierdzenie kultu)
Wspomnienie 19 listopada
Atrybuty gwiazda, lilia, krzyż, korona, habit klaryski
Patronka Zawichostu
Szczególne miejsca kultu Kościół św. Franciszka z Asyżu w Krakowie
ul. Franciszkańska 2,
Kościół św. Andrzeja w Krakowie
ul. Grodzka 56.
Księżna halicka
Okres sprawowania 1219–1221
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Zakon Świętej Klary (klaryski)
Miejsce spoczynku Kościół św. Franciszka z Asyżu w Krakowie
Rodzice Leszek Biały,
Grzymisława Rurykowiczówna
Małżeństwo Koloman Halicki
(1225–1241)
Krewni i powinowaci Bolesław III Krzywousty (pradziadek),
Ingwar Jarosławicz (dziadek),
Kazimierz II Sprawiedliwy (dziadek),
Helena znojemska (babcia),
Bolesław V Wstydliwy (brat),
św. Kinga OSC (bratowa),
św. Elżbieta Węgierska (szwagierka),
Adelajda Kazimierzówna (ciocia),
Konrad I mazowiecki (wujek)

Błogosławiona Salomea (również Salomea Piastówna; ur. w 1211 lub 1212 w Krakowie, zm. 17 listopada 1268 w Skale) – polska księżniczka, księżna halicka, zakonnica w Zakonie Świętej Klary (klarysek), dziewica, pierwsza klaryska polskiej gałęzi tego zakonu oraz błogosławiona Kościoła katolickiego.

Źródła historyczne[edytuj]

Głównym źródłem historycznym jest jej Żywot (łac. Vita sanctae Salomeae Reginae Haliciensis auctore Stanislao Franciscano) autorstwa franciszkańskiego teologa br. Stanisława z XIII wieku, spisany około 1401 będący podstawą jej przyszłego procesu beatyfikacyjnego[1]. Mówią o niej również inne przekazy średniowieczne: Kronika Mierzwy, Kronika wielkopolska czy Roczniki Małopolskie[2].

Życiorys[edytuj]

Okres dzieciństwa i młodości[edytuj]

Salomea urodziła się w 1211 lub 1212 na Wawelu w Krakowie[3], jako córka księcia małopolskiego Leszka Białego (syna Kazimierza II Sprawiedliwego) z dynastii Piastów[4] i księżniczki Grzymisławy Rurykowicz, córki księcia łuckiego Ingwara Jarosławicza[5][6]. Została ochrzczona przez biskupa krakowskiego Wincentego Kadłubka, słynnego kronikarza dziejów Polski, późniejszego błogosławionego[7].

 Osobny artykuł: Piastowie małopolscy.

Dalsze jej losy stały się zależne od sytuacji politycznej, wymuszającej podjęcie odpowiedniej decyzji przez jej ojca Leszka. Sądzono wówczas, że koligacje rodzinne i zawierane w ten sposób małżeństwa pomiędzy rodzinami panujących są gwarantem pokoju pomiędzy sąsiadami i oddalają ewentualność konfliktu zbrojnego. Groźba najazdu węgierskiego stała się powodem zawarcia jesienią 1214 traktatu pomiędzy Leszkiem a królem węgierskim Andrzejem II w Spiszu, na mocy którego miało być utworzone królestwo halickie, na czele którego miał zasiadać syn króla Koloman Halicki zaślubiony przez córkę Leszka, Salomeę[8]. Początkowo rodzice jej zamierzali przeznaczyć ją do życia konsekrowanego (na zakonnicę), ale pod wpływem sytuacji politycznej i być może wpływu – jak przypuszczają historycy – możnowładców zmienili zdanie[9]. Po zawarciu układu spiskiego Andrzej II zwrócił się do papieża Innocentego III z prośbą o upoważnienie biskupa ostrzyhomskiego Johanesa von Merana do koronowania Kolomana na króla halickiego, który wyraził zgodę i w połowie 1215 nastąpiła jego koronacja[9]. Na skutek braku współdziałania militarnego Leszka i Andrzeja II w 1215 doszło jednak do zerwania tego układu[10]. Prowadzone później zatargi militarne przez jej ojca Leszka i sytuacja polityczna była powodem powrotu do koncepcji jego układu z Andrzejem II[11]. Kolejne takie porozumienie zawarto najprawdopodobniej w latach 1218–1219, którego potwierdzeniem miało być przybycie małoletniej Salomei na Węgry oraz jej zaręczyny, a następnie zawarcie małżeństwa z Kolomanem[12].

Prowadzona wówczas koalicja wojsk polskich i węgierskich doprowadziła wkrótce do wyparcia nieprzyjacielskich wojsk ruskich i zdobycia Halicza oraz przybycia tam pod koniec października 1219, 11-letniego Kolomana i zaręczonej z nim kilkuletniej Salomei[12]. Dwa lata później (1221) młoda para zmuszona była do opuszczenia Halicza wskutek najazdu i zwycięskiego kontrataku koalicji wojsk ruskich[13]. Schronili się oni wówczas do halickiej, warownej cerkwi Maryi Panny, poddając się po kilku dniach księciu nowogrodzkiemu Mścisławowi Mścisławiczowi, który wziął ich do niewoli na zamek najprawdopodobniej do Torczeska[14]. W wyniku prowadzonych rozmów pomiędzy Andrzejem II i Mścisławem doszło do porozumienia z końcem października 1221, w wyniku którego młoda para została uwolniona, rezygnując tym samym z tronu halickiego[14]. Po opuszczeniu Halicza młoda para udała się na dwór węgierski[15]. Około roku 1225 młoda para osiągnęła stosowny wiek do uroczystego potwierdzenia ich związku małżeńskiego[15]. Przy potwierdzeniu małżeństwa zawarto jednocześnie porozumienie odnośnie jej ślubu czystości, który był gwarantem jej dziewictwa[15].

Z przekazów źródłowych wynika, że prowadziła ona wówczas życie pełne umartwień, poświęcone rozmyślaniu, modlitwie, nocnym czuwaniom i praktykom postnym[16]. Zaczęła ona wówczas nosić na sobie włosiennicę, w celu praktyk pokutnych[16]. W 1226 starzejący się król Węgier Andrzej II sporządził testament, w którym mianował Kolomana jako rządcę Slawonii, Dalmacji i Kroacji (dzisiejsza Słowenia, Dalmacja i Chorwacja)[16][17]. Młoda para wkrótce na przydzielonych ziemiach prowadziła skuteczną działalność misyjną, sprowadzając tam zgromadzenia zakonne czy budując liczne kościoły[16].

W 1234, gdy urodziła się jej krewna Kinga, późniejsza święta, zajęła się ona jej wychowaniem i formacją duchową[18]. Historycy przypuszczają, że miała ona jakiś wpływ na zawarcie małżeństwa Kingi i Bolesława V Wstydliwego, kiedy przybyła z misją do Ostrzyhomia, aby odebrać małoletnią Kingę, by przewieźć ją na dwór krakowski[18][19].

W wyniku najazdu wojsk tatarskich na Europę w 1241 oraz bitwie wojsk węgierskich z nimi na równinie Mohi nad rzeką Sajó został ranny od kilku strzał jej mąż Koloman, który w drugiej połowie czerwca 1241 zmarł na skutek odniesionych ran[20].

W zakonie sióstr klarysek[edytuj]

Bł. Salomea
(mal. Maksymilian Piotrowski - 1837)

W maju 1243, będąc wdową przybyła ona do Krakowa, poświęcając się życiu duchowemu[20]. W 1245 w Sandomierzu podczas I kapituły franciszkanów dokonano uroczystego aktu obłóczyn, na którym otrzymała ona z rąk prowincjała czesko-polskiego o. Rajmunda OFMConv. habit klaryski oraz przyjęła welon, który nałożył jej biskup krakowski Jan Prandota, obierając w ten sposób dalszą drogę życia konsekrowanego[21]. Przypuszcza się, że będąc wcześniej w Slawonii przyjęła ona habit i regułę franciszkańską zostając tercjarką[21]. Początkowo po obłóczynach przebywała ona najprawdopodobniej na dworze jej brata Bolesława Wstydliwego w Sandomierzu (drugim jego dworze po Krakowie), będąc w pobliżu klasztoru franciszkanów[21]. Wkrótce książę Bolesław ufundował w 1245 klasztor żeński w Zawichoście koło Sandomierza, sprowadzając klaryski z Pragi oraz osadzając tam Salomeę[21]. Ponadto ufundował on 18 kwietnia tegoż roku szpital św. Franciszka w Sandomierzu wraz z przynależnymi włościami i uposażeniami, których nadanie potwierdził papież Aleksander IV bullą z 2 sierpnia 1245[22]. Przywilej fundacyjny został potwierdzony przez Bolesława Wstydliwego 2 marca 1257 w Korczynie[22].

Z uwagi na potencjalne zagrożenie nieprzyjacielskimi najazdami Tatarów klasztor został wkrótce przeniesiony (najprawdopodobniej w 1259) przez Bolesława do Skały pod Krakowem, zwanej również Kamieniem Panny Maryi, przez wydanie stosownego dokumentu fundacyjnego 3 maja 1259, który potwierdził bullą z 6 sierpnia 1260 papież Aleksander IV[23]. 10 listopada 1267 dokonała ona lokacji Skały na prawie średzkim, której sołtysem został Dytmar Wolk[24].

Latem, 30 sierpnia 1268 w obecności m.in. Bolesława Wstydliwego, biskupa krakowskiego Pawła z Przemankowa spisała w Skale swój testament przekazując na jego mocy wszystkie indywidualne dobra (majątki i ruchomości) na rzecz ksieni i całego konwentu sióstr klarysek, natomiast kosztowności (m.in. krzyże, kielichy, szaty i obrazy) przekazała na rzecz imienniczki, swojej krewnej Salomei OSC, córki księcia mazowieckiego Konrada, która była skalską klaryską[25]. Księgozbiór (m.in. księgi, graduały) ofiarowała pod opiekę swemu lektorowi Borzysławowi[25]. Zmarła wkrótce w klasztorze w Skale 17 listopada tegoż roku (podawana jest też data 3 lub 10 listopada)[26]. Ciało zmarłej umieszczono na marach, które przez osiem dni wystawiono w chórze klasztornym, a następnie pochowano je początkowo w klasztornym grobie ziemnym. 22 maja lub 21 czerwca 1269 zwłoki jej zostały uroczyście przeniesione ze Skały do Krakowa (z udziałem m.in. Kingi) i umieszczone w środku kościoła franciszkanów, pod posadzką w specjalnej krypcie[27].

Kaplica bł. Salomei w kościele franciszkanów w Krakowie

Proces beatyfikacyjny[edytuj]

Bł. Salomea według Jana Matejki (1886).

Początkowo jej kult pielęgnowano u jej grobu w kościele franciszkanów, do którego pielgrzymowano, a następnie cześć odbierała również w pobliskim kościele św. Andrzeja do którego około 1318 przeniosły się siostry klaryski[28]. W podzięce za otrzymane łaski przez pątników za jej przyczyną składano u jej grobu liczne wota, a następnie zaczęto te łaski spisywać, z myślą o wyniesieniu jej w przyszłości na ołtarze[29]. W 1340 dokonano otwarcia jej grobowca, rozdzielając jej szczątki do dwóch trumien[29]. W jednej, drewnianej złożono czaszkę i kości do pasa włącznie, natomiast kości miednicy oraz nóg przełożono do drugiej ołowianej trumny, po czym złożono je obie w jednym grobowcu[29]. W drugiej połowie XVI wieku nad grobowcem wybudowano ołtarz z jej wizerunkiem oraz baldachimem[29].

Z inicjatywy ojców franciszkanów oraz sióstr klarysek podjęto starania w celu rozpoczęcia procesu jej beatyfikacji, będącego następstwem cudów i łask dokonanych za jej wstawiennictwem[30]. 6 marca 1630 dokonano ponownego otwarcia jej grobowca przy udziale specjalnie powołanej komisji, z myślą o przeniesieniu jej szczątków na inne miejsce w kościele[30]. Szczątki z obu trumien połączono, składając je w nowej ołowianej trumience, wyodrębniając jednocześnie dwie cząstki (małe fragmenty ręki i nogi) dla klasztoru klarysek krakowskich[31]. Trumienkę następnie złożono w przeznaczonej specjalnej kaplicy kościelnej Cechu Cieśli, usytuowanej w kącie północnego ramienia transeptu od ul. Brackiej, zwaną odtąd Kaplicą Salomei[31]. Kaplice tę następnie odrestaurowano, w ołtarzu marmurowym fundacji Zborowskich umieszczono jej wizerunek ofiarowany przez abp. Henryka Firleja[31]. W kaplicy tej złożono również szczątki jej brata Bolesława Wstydliwego[31].

W oparciu o upoważnienie Kongregacji ds. Obrzędów z Rzymu, biskup krakowski Piotr Gembicki dekretem z 6 września 1650 powołał trybunał dla przeprowadzenia procesu informacyjnego w następującym składzie[32]:

  • bp dr Mikołaj Oborski – przewodniczący trybunału, sufragan krakowski
  • ks. dr M. A. Rudzki – protonotariusz apostolski, prepozyt kolegiaty wieluńskiej, profesor seminarium katedralnego
  • ks. Jan Romiszewskischolastyk krakowski, prepozyt łętowski, profesor kolegium św. Floriana w Krakowie, sekretarz królewski
  • ks. dr J. Speroniusz – profesor Akademii Krakowskiej, kanonik kolegiaty św. Floriana w Krakowie
  • o. dr Jacek Liberiusz CRL – prepozyt Kanoników Regularnych klasztoru Bożego Ciała w Krakowie
  • o. dr Franciszek Marcinkowski OFMConv. – reprezentant polskiej prowincji franciszkanów i sióstr klarysek, prokurator procesu
  • dr J. Smoleński – protokolant, notariusz Stolicy Apostolskiej
  • W. Gniewisz – relator
  • A. Razowski – relator
  • S. Stankiewicz – woźny
  • K. Kozanecki – woźny

W okresie od 9 grudnia 1650 do 8 lutego 1651 trybunał przesłuchał w Krakowie i Skale 43 świadków, zeznających w sprawie jej kultu i doznanych łask za jej przyczyną[33]. 12 kwietnia 1651 proces informacyjny został zamknięty przez bp. Piotra Gembickiego, a akta zostały przekazane Stolicy Apostolskiej, celem dalszego postępowania[34]. W wyniku stwierdzonych niejasności w dokumentacji i niedokładności proces nie został zakończony pomyślnie, a wniosek oddalono[34]. W 1660 król Jan Kazimierz i jego żona Ludwika Maria Gonzaga wraz z biskupami zwrócili, się z prośbą do papieża Aleksandra VII o wznowienie procesu jej beatyfikacji, który następnie zlecił 2 lipca tegoż roku Kongregacji ds. Obrzędów wznowienie postępowania[34]. Kongregacja ta 13 grudnia 1660 zleciła bp. Andrzejowi Trzebickiemu powołanie trybunału, celem przeprowadzenia nowego procesu informacyjnego[34]. Trybunał procesowy został utworzony przez bp. Trzebickiego 9 lipca 1663 w następującym składzie[35]:

  • bp dr Mikołaj Oborski – przewodniczący trybunału, sufragan krakowski
  • ks. dr Jan Chryzostom Bodzenta – protonotariusz apostolski
  • ks. dr Paweł Sarnowski
  • ks. dr Andrzej Kucharski – profesor Akademii Krakowskiej
  • o. dr Franciszek Marcinkowski OFMConv. – prokurator procesu
  • ks. dr Mateusz Kazimierz Ostrowski – notariusz apostolski, subpromotor procesu
  • Jakub Andrzej Pawłowski – protokolant, notariusz apostolski
  • J. Skierczyński – notariusz apostolski
  • o. Albert Wielecki OFMConv. – woźny
  • o. Jan Stawicki OFMConv. – woźny

W okresie od 26 listopada 1663 do 26 listopada 1664 trybunał przesłuchał 42 świadków w Krakowie i Skale, w tym m.in. abp. lwowskiego Jana Tarnowskiego[36]. 7 marca 1665 drugi proces informacyjny został zamknięty w kaplicy kolegiaty Wszystkich Świętych w Krakowie podczas uroczystości 11 marca tegoż roku, po czym akta zostały 15 grudnia 1665 przekazane do Stolicy Apostolskiej[37]. 6 maja 1673 Kongregacja po wnikliwej analizie dokumentacji przekazała sprawę papieżowi Klemensowi X do rozstrzygnięcia, który 17 maja tegoż roku zatwierdził kult Służebnicy Bożej s. Salomei, ogłaszając ją w ten sposób błogosławioną[37]. Fakt ten potwierdziła dekretem Kongregacja ds. Obrzędów 16 września 1673[37]. Brewe papieża (łac. Apostolicae servitutis officium) ogłaszającą ją błogosławioną nosi datę 18 grudnia 1673[37]. Ponadto papież zezwolił na odprawienie ku jej czci 17 listopada mszy świętej i oficjum o świętych dziewicach według brewiarza i Mszału Rzymskiego[37]. Uroczystości pobeatyfikacyjne odbyły się w Krakowie 16 listopada 1673 procesją z jej relikwiami z kościoła klarysek pw. św. Andrzeja do kościoła franciszkanów z udziałem bp. Mikołaja Oborskiego przy licznym udziale duchowieństwa i wiernych[38].

Po jej beatyfikacji Kaplicę ponownie odrestaurowano[38]. Pokryto ją miedzią, a na szczycie dachu umieszczono złocistą koronę z gałką i krzyżem[38]. Wcześniej, bo w 1671 o. Franciszek Marcinkowski OFMConv. ufundował nową trumienkę miedzianą (relikwiarz skrzynkowy) ze srebrnymi ornamentami, trybowanym orłem oraz symbolicznymi figurkami[38]. Po pożarze kościoła franciszkanów w 1850 Kaplicę tą ponownie odnowiono[39]. Pod mensą umieszczono leżącą marmurową postać bł. Salomei dłuta Stanisława Wójcika[39].

Rzeźba nagrobna bł. Salomei z kościoła franciszkanów w Krakowie, dłuta Stanisława Wójcika.

Warto dodać, że w 2011 odpowiadając na prośbę s. Barbary Dragon OSC, ksieni klasztoru Sióstr Klarysek w Krakowie, po uprzednim otrzymaniu Instrukcji Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych, kard. Stanisław Dziwisz powołał Komisję w celu kanonicznych oględzin i pobrania jej relikwii, czczonych w relikwiarzach w tymże klasztorze[40]. Dokonano ich oczyszczenia, pobrano cząstki kości do nowych relikwiarzy i nałożono nowe lakowe pieczęcie Krakowskiej Kurii Metropolitalnej[40].

Upamiętnienie[edytuj]

Witraż bł. Salomei z kościoła franciszkanów w Krakowie,
(proj. Stanisława Wyspiańskiego).

W kościele franciszkanów w Krakowie, poza jej kaplicą gdzie spoczywają jej doczesne szczątki, znajduje się duża, mosiężna płyta na posadzce prezbiterium, na wprost ołtarza głównego. Znajduje się ona nad kryptą, gdzie w latach 1269–1630 pierwotnie ona spoczywała. Ponadto w kościele tym jeden z witraży jest jej poświęcony, projektu Stanisława Wyspiańskiego.

W kościele św. Andrzeja w Krakowie jeden z bocznych ołtarzy jest jej poświęcony[41]. Ponadto znajduje się tu wiele malowideł i obrazów związanych z jej życiem[41]. W chórze zakonnym jest ołtarzyk, na którym umieszczono jej część relikwii[41]. Ponadto klasztor jest w posiadaniu m.in. jej włosiennicy, różańca, odręcznego testamentu, graduału późnoromańskiego z XIII wieku, pisanego na pergaminie[41][17]. Cenną pamiątką po niej jest mozaika z XII wieku, ułożona z kolorowych kamyczków na wosku z wizerunkiem Matki Bożej[41]. Na szafach zakrystyjnych w kapitularzu znajduje się kolekcja 24 obrazów z jej życia, które ufundowała ksieni s. Ludwika Zamoyska OSC w 1690[41].

Powstało wiele modlitw ku jej czci oraz około 35 pieśni[42]. Ułożono specjalne godzinki i litanię[42]. Specjalną cześć oddają jej w konwencie siostry klaryski 6 marca (odnalezienie relikwii) oraz – po reformie kalendarza liturgicznego – 19 listopada (wspomnienie liturgiczne)[42].

W Grodzisku znajduje się tzw. „Pustelnia bł. Salomei”, budynek w rzucie zbliżonym do kwadratu, m.in. z ołtarzykiem bł. Salomei oraz jej kamiennym łóżkiem, przy którym – według tradycji – się ona modliła[43]. W 1689 ks. Sebastian Piskorski nazwał skałę wydobywaną w niewielkim łomie na wschodnim zboczu Doliny Prądnika, w południowej części wzgórza Grodzisko, na którym wzniesiono Pustelnię bł. Salomei „Marmurem bł. Salomei”, unikatowym kamieniarskim materiałem zdobniczym[44].

W Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy znajduje się obraz malowany w 1837 przez Maksymiliana Piotrowskiego z jej wizerunkiem[45].

W 1889 we Lwowie utworzono Towarzystwo bł. Salomei, którego celem były uczynki miłosierdzia, opieka i pomoc wdowom[46]. W kościele Polskiej Parafii Personalnej w Budapeszcie przy ulicy Óhegy utca 11 (węg. Lengyel nemzetiségi templom) znajduje się witraż jej poświęcony[47][48].

18 listopada 2012 dekretem biskupa kieleckiego Kazimierza Ryczana utworzono kościół Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Robotnika w Ojcowie-Grodzisku diecezjalnym Sanktuarium Salomei Piastówny[49]. W Sanktuarium tym znajduje się ozdobiony koralami relikwiarz z cząstką jej kości. Od 2012 z inicjatywy Rady Parafialnej kościoła św. Jana Chrzciciela, akceptacji władz miasta oraz zgodzie Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów z Rzymu stała się ona patronką Zawichostu[50]. Ponadto od tegoż roku na wniosek społeczności gimnazjum, uchwałą Rady Miasta w Skale została ona patronką tamtejszego gimnazjum[51].

24 września 2013 w Żukowie z siedzibą w Kartuzach utworzono z inicjatywy Teresy Dyl-Sosnowskiej fundację „Ocalić Źródło” im. bł. Salomei, której celem jest działalność na rzecz szeroko rozumianej ekologii i ochrony środowiska[52].

Warto dodać, że w sześciu miejscowościach w Polsce, a mianowicie w: Częstochowie[53], Głogowie[54], Leszczach[55], Skale[56], Szczecinie[57] i Zielonej Górze[58] jedną z ulic nazwano jej imieniem.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 36.
  2. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 37.
  3. Kajetan Rajski: Bł. Salomea – księżna i klaryska. W: Polonia Christiana [on-line]. pch24.pl, 2013-11-19. [dostęp 2017-05-04].
  4. Furtki piastowskie. W: Dynastia Piastów - strona rodzinna [on-line]. genealogia.okiem.pl. [dostęp 2017-05-06].
  5. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 38–40.
  6. 19 listopada. Błogosławiona Salomea, dziewica. W: Internetowa Liturgia Godzin [on-line]. brewiarz.pl. [dostęp 2017-05-04].
  7. Żywot błogosławionej Salomei, wdowy i klaryski, księżnej halickiej. W: Regnum Christi [on-line]. regnumchristi.com.pl, 2017-01-07. [dostęp 2017-05-04].
  8. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 40–41.
  9. a b Bar, Kanior 1987 ↓, s. 41.
  10. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 42.
  11. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 42–44.
  12. a b Bar, Kanior 1987 ↓, s. 44.
  13. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 44–45.
  14. a b Bar, Kanior 1987 ↓, s. 45.
  15. a b c Bar, Kanior 1987 ↓, s. 46.
  16. a b c d Bar, Kanior 1987 ↓, s. 47.
  17. a b Błogosławiona Salomea (1211 lub 1212 - 1268). W: Siostry klaryski. Klasztor w Krakowie [on-line]. klaryski.pl. [dostęp 2017-05-04].
  18. a b Bar, Kanior 1987 ↓, s. 48.
  19. Tajne poselstwo Salomei. Czy błogosławiona Salomea wysłała potajemnie Kingę do Polski?. W: Klasztor klarysek w Starym Sączu [on-line]. klaryski.stary.sacz.pl. [dostęp 2017-05-04].
  20. a b Bar, Kanior 1987 ↓, s. 49.
  21. a b c d Bar, Kanior 1987 ↓, s. 50.
  22. a b Bar, Kanior 1987 ↓, s. 52.
  23. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 52–53.
  24. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 54.
  25. a b Bar, Kanior 1987 ↓, s. 56.
  26. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 56–57.
  27. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 57.
  28. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 58.
  29. a b c d Bar, Kanior 1987 ↓, s. 59.
  30. a b Bar, Kanior 1987 ↓, s. 61.
  31. a b c d Bar, Kanior 1987 ↓, s. 62.
  32. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 63–64.
  33. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 64.
  34. a b c d Bar, Kanior 1987 ↓, s. 65.
  35. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 65–66.
  36. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 66.
  37. a b c d e Bar, Kanior 1987 ↓, s. 67.
  38. a b c d Bar, Kanior 1987 ↓, s. 68.
  39. a b Bar, Kanior 1987 ↓, s. 69.
  40. a b Kraków: Kanoniczne oględziny i pobranie relikwii bł. Salomei. W: Serwis informacyjny konferencji wyższych przełożonych zakonów męskich w Polsce „Życie Zakonne” [on-line]. zyciezakonne.pl, 2011-11-01. [dostęp 2017-05-04].
  41. a b c d e f Bar, Kanior 1987 ↓, s. 70.
  42. a b c Bar, Kanior 1987 ↓, s. 71.
  43. Pustelnia bł. Salomei. W: Ojcowski Park Narodowy [on-line]. ojcowskiparknarodowy.pl. [dostęp 2017-05-04].
  44. Marmur bł. Salomei. geotyda.pl. [dostęp 2017-05-04].
  45. Inga Kopciewicz: 200 rocznica urodzin Maksymiliana Antoniego Piotrowskiego. muzeum.bydgoszcz.pl, 2013-06-06. [dostęp 2017-05-06].
  46. Bar, Kanior 1987 ↓, s. 74.
  47. Leszek Wątróbski: Dobrze być Polakiem na Węgrzech. W: Dziennik Kijowski [on-line]. dk.com.ua, 2014. [dostęp 2017-05-06].
  48. Lengyel nemzetiségi templom (mapa) 1:6000 (węg. • cz.). mapy.cz. [dostęp 2017-05-06].
  49. Ustanowienie Sanktuarium bł. Salomei Piastówny. W: Parafia Rzymskokatolicka pw. Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Robotnika w Ojcowie-Grodzisku [on-line]. ojcow-grodzisko.pl. [dostęp 2017-05-04].
  50. Małgorzata Płaza: Błogosławiona Salomea została patronką Zawichostu. W: „Echo Dnia” [on-line]. echodnia.eu, 2012-11-20. [dostęp 2017-05-04].
  51. Lesław Adamczyk: Błogosławiona Salomea patronką gimnazjum w Skale. wiadomosci24.pl, 2012-05-22. [dostęp 2017-05-04].
  52. Statut fundacji „Ocalić Źródło” im. bł. Salomei. W: Ocalić Źródło. Fundacja im. bł. Salomei [on-line]. fundacja-salomea.pl, 2013-09-25. [dostęp 2017-05-04].
  53. Częstochowa (mapa) 1:6000 (pol. • cz.). mapy.cz. [dostęp 2017-05-04].
  54. Głogów (mapa) 1:6000 (pol. • cz.). mapy.cz. [dostęp 2017-05-04].
  55. Leszcze (mapa) 1:3000 (pol. • cz.). mapy.cz. [dostęp 2017-05-04].
  56. Skała (mapa) 1:6000 (pol. • cz.). mapy.cz. [dostęp 2017-05-04].
  57. Szczecin (mapa) 1:6000 (pol. • cz.). mapy.cz. [dostęp 2017-05-04].
  58. Zielona Góra (mapa) 1:6000 (pol. • cz.). mapy.cz. [dostęp 2017-05-04].

Bibliografia[edytuj]

  • Joachim Roman Bar OFMConv., o. Marian Kanior OSB: Błogosławiona Salomea. T. 11. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1987, seria: Polscy święci. (pol.)

Linki zewnętrzne[edytuj]