Muzeum Przyrodnicze im. Dzieduszyckich we Lwowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Muzeum Przyrodnicze im. Dzieduszyckich we Lwowie

Muzeum Przyrodnicze im. Dzieduszyckich we Lwowie – zasłużona placówka wystawienniczo-naukowa, zawierająca bogate zbiory przyrodnicze, etnograficzne, prehistoryczne, pochodzące z całego obszaru dawnych ziem Polski, założona w przez hrabiego Włodzimierza Dzieduszyckiego w połowie XIX wieku we Lwowie. W okresie II Rzeczypospolitej było to największe muzeum przyrodnicze w kraju.

Historia powstania[edytuj]

Muzeum w obecnej siedzibie otwarto w 1880, wcześniej zbiory mieściły się w pałacu Dzieduszyckich przy ul. Kurkowej we Lwowie. 10 września 1880 r. z okazji przyjazdu cesarza Franciszka Józefa I do Lwowa Włodzimierz Dzieduszycki ofiarował swoje muzeum na rzecz narodu polskiego i zabezpieczył istnienie placówki przez utworzenie w roku 1893 Ordynacji Poturzyckiej. Muzeum było głośne w Europie jako jeden z nielicznych przykładów wyczerpującego muzealnego przeglądu kraju pod względem przyrody, geologii i folkloru.[potrzebny przypis]

W 1895 Włodzimierz Dzieduszycki wydał publikację pt. Przewodnik po Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie.

Po śmierci Włodzimierza Dzieduszyckiego (18 września 1899) kuratorem Muzeum został Tadeusz Dzieduszycki, od 1910 zarządzanie muzeum przejął syn Tadeusza i Anny Dzieduszyckich – Paweł, który w 1918 wstąpił do zakonu jezuitów, przekazując ordynację i kuratorstwo muzeum na rzecz swego młodszego brata, Włodzimierza Dzieduszyckiego juniora, który kierował muzeum i ordynacją aż do wybuchu II wojny światowej.

Od 1905 kustoszem muzeum był Marian Łomnicki, a w dwudziestoleciu międzywojennym dyrektorem Jarosław Łomnicki (1915-1931) oraz Jan Kinel. Pracował tutaj także m.in. Józef Dziędzielewicz oraz Witold Albert Adolph. Kustoszem w dziale botanicznym był z kolei Tadeusz Wilczyński.

Losy muzeum do 1939[edytuj]

Ekspozycja[edytuj]

Za życia Włodzimierza Dzieduszyckiego w skład Muzeum wchodziło siedem działów:

  • zoologiczny
  • botaniczny
  • paleontologiczny
  • geologiczny
  • mineralogiczny
  • prehistoryczny
  • etnograficzny

Na początku XX wieku powstały nowe działy muzeum, w tym dział archeologiczny, którego kierownikiem był m.in. Karol Hadaczek.

Dział zoologiczny[edytuj]

Był on najbogatszy w eksponaty. W 1895 zawierał 8328 gatunków w 38 225 egzemplarzach, a do 1939 stan ten wzrósł blisko trzykrotnie. Zawierał szereg interesujących kolekcji:

  • bezkręgowców, zwłaszcza owadów, zawierająca kilkaset nowo opisanych gatunków. W roku 1895 było ich 7420 gatunków w 31 152 okazach. Zbiory były ustawione według systemu naturalnego George'a Cuvier, tj. ewolucyjnym, poczynając od grup najwyższych. W 1937 zawierała 150 079 okazów.
  • ptaków, o szczególnej wartości naukowej. W 1907 było ich 295 gatunków w 2259 okazach, wystawionych zazwyczaj na tle naturalnym: z gniazdami, jajami, w obydwu płciach i w różnym wieku.
  • ryb (56 gatunków),
  • płazów (15 gatunków),
  • gadów (10 gatunków),
  • ssaków (60 gatunków), w tym wiele rzadkich i już nie spotykanych.

Dział botaniczny[edytuj]

Mieścił się w 4 salach na I piętrze i w sieni na parterze. W skład jego wchodziły zakupione przez Dzieduszyckiego zbiory profesorów Uniwersytetu Lwowskiego Jacka Łobarzewskiego, Antoniego Rehmana, Mariana Raciborskidgo oraz uboższe kolekcje pozauniwersyteckich botaników lwowskich. Najbogatszy był zielnik Łobarzewskiego składający się z 70 fascykułów, zawierających ponad 2000 gatunków roślin w 10 tysiącach okazów. W trzech pokojach były rozwieszone w ramach za szkłem kolekcje flory krajowej (ok. 30 tysięcy okazów roślin), ułożone według systemu Endlichera. Każda rodzina była reprezentowana przez najbardziej charakterystyczne dla niej gatunki. W ostatnim pokoju były złożone zielniki. Znajdowało się tam również wiele okazów paleobotanicznych zebranych przez Zejsznera i Raciborskiego oraz flory górnokredowej z Potylicza, reprezentujących najważniejsze grupy flory kopalnej, a także zasuszone okazy i modele niektórych gatunków grzybów oraz zbiór porostów zebranych przez Władysława Boberskiego.

Na parterze, w obszernej sieni prowadzącej na dziedziniec, znajdowała się ekspozycja dendrologiczna i mineralogiczna. Pod ścianami sieni na podwyższeniu znajdowały się przekroje dwóch bardzo starych dębów, jeden o średnicy 2 metrów, drugi - 1,6 metra, dalej przekroje limby o 412 słojach w przekroju, przekroje modrzewia, sosny, ogromny blok skalny z kryształów soli kuchennej , drabinka górnicza okryta kryształami soli kuchennej w różnych kształtach, gipsy, alabastry i porfiry, bryła wosku ziemnego, węgla kamiennego i brunatnego. Na podwórzu zwanym wirydarzem pod ścianami murów znajdowały się dwa drzewa zrośnięte pniami z zachowaniem dwu kręgów słojów, dwa pnie buków połączone wspólną gałęzią, która wrastając w obydwa pnie tworzy literę N, pień skamieniałego drzewa szpilkowego, wyciągnięty z Sanu sczerniały pień dębu, pień dwu zrośniętych topoli nadwiślańskich oraz różne skamieliny.

Dział mineralogiczno-paleontologiczno-geologiczny[edytuj]

Był to najstarszy dział muzeum. Początki jego sięgały roku 1832, kiedy ojciec Włodzimierza, Józef Dzieduszycki, zakupił od młodego geologa krakowskiego Ludwika Zejsznera kolekcję skał i minerałów z okolic Krakowa, Nowego Sącza, Krzeszowic, Niziny Sandomierskiej, Lwowa, Złoczowa i kilku innych miejscowości podkarpackich. W skład tego zbioru wchodziło 280 gatunków minerałów i skał w 2 tysiącach okazów, a ponadto sto kilkadziesiąt kości zwierząt plejstoceńskich kości z tatrzańskiej groty pod Magurą, z brzegów Dniestru i Sanu, a także 460 minerałów, skał i kości nierozpoznanych bliżej zwierząt. Nieco później zakupił też zbiór skamielin z okolic Lwowa po radcy Nechaju, kolekcję Antoniego Rehmana, geologa Seweryna Płachetki i innych. Do tych zbiorów dołączono w dalszych okresach kolekcje z wycieczek pracowników Muzeum do różnych okolic kraju oraz darowizny różnych osób.

Starunia[edytuj]

Wydobycie w 1907 z pokładów wosku ziemnego w Staruni koło Nadwórnej i naukowe opracowanie pod względem anatomicznym całego ciała nosorożca włochatego oraz szkieletu mamuta przysporzyło Muzeum im. Dzieduszyckich światowego rozgłosu. Drugi nosorożec wydobyty w Staruni został złożony w Krakowskim Muzeum Przyrodniczym, natomiast pierwszy nosorożec ze Staruni (oraz wydobyty z nim mamut) po wojnie wraz z innymi trofeami muzeum pozostały we Lwowie, gdzie znajdują się do dnia dzisiejszego (mamut jako główny eksponat).

Dział etnograficzny[edytuj]

Założony został najpóźniej, bo dopiero po Wystawie Światowej w Wiedniu w 1873 i Wystawie Powszechnej w Paryżu w 1878. Zawierał oryginalne, piękne chałupnicze wyroby galicyjskich chłopów, oparte na starych tradycjach ludowych. W latach późniejszych Włodzimierz Dzieduszycki kupował na jarmarkach, bądź też u chałupniczych wytwórców - artystów różne przedmioty, wzbogacając nimi kolekcję.

Działalność naukowa[edytuj]

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Kuratorzy[edytuj]

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Losy muzeum po II wojnie światowej[edytuj]

W czasie działań wojennych, podczas zajmowania Lwowa w 1939r. przez Rosjan, pocisk artyleryjski uszkodził budynek muzeum i częściowo zniszczył zbiory działu paleontologicznego.

Po zakończeniu II wojny światowej i przymusowym wysiedleniu Polaków ze Lwowa wszystkie eksponaty zgromadzone w muzeum zostały przekazane przez Rosjan narodowi ukraińskiemu i obecnie znajdują się pod zarządem Akademii Nauk Ukrainy jako Lwiwśkyj Naukowo Pryromoznawczyj Muzej. Od kilkunastu lat ekspozycja jest nieczynna z powodu trwającego remontu gmachu muzealnego.

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Włodzimierz Dzieduszycki, Przewodnik po Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie, nakł. Muzeum im. Dzieduszyckich, Lwów 1895 (link zewnętrzny [1], dostęp 2013-09-19)
  • Gabriel Brzęk, Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie i jego Twórca, Wydawnictwo Lubelskie Nowe, Lublin 1994

Linki zewnętrzne[edytuj]