1 Morski Pułk Strzelców (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy pułku sformowanego w 1939 r. Zobacz też: jednostkę wojskową noszącą tę samą nazwę.
1 Morski Pułk Strzelców
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca „Morski”
Tradycje
Nadanie sztandaru 17 października 1937
Kontynuacja 1 Morski Pułk Strzelców im. płk. Stanisława Dąbka

Oddział Zabezpieczenia Marynarki Wojennej im. płk. Stanisława Dąbka
Komenda Portu Wojennego Gdynia im. gen. bryg. Stanisława Dąbka

Dowódcy
Pierwszy kpt. mar. Konstanty Jacynicz
Ostatni ppłk Kazimierz Pruszkowski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Wejherowo
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość Lądowa Obrona Wybrzeża
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

1 Morski Pułk Strzelców (1 mps) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Historia oddziału[edytuj]

1 Batalion Morski, który został utworzony w 1919, zdobywał pierwsze doświadczenia bojowe w walkach w wojnie polsko-bolszewickiej 1920. 25 lipca 1920 na bazie batalionu powstał Pułk Morski, którego dowódcą został kpt. mar. Konstanty Jacynicz. Chwałę Pułkowi przyniosły bohaterskie boje pod Zabielem, Nową Wsią, Suskiem i Wiklinem. 18 grudnia 1920 Pułk Morski został rozwiązany.

W niepodległej Polsce zagadnienia morskie osiągnęły olbrzymi rozwój. Stało się więc koniecznością stworzenie doborowej piechoty przygotowanej do obrony Wybrzeża. 31 lipca 1931 został powołany do życia Batalion Morski. 20 września 1931 został on przeniesiony do Wejherowa i rozlokowany w pięciu blokach ówczesnego Krajowego Zakładu Opieki Społecznej.

17 kwietnia 1937 Batalion Morski został przemianowany na 1 Morski Batalion Strzelców, który podlegał dowódcy Obrony Wybrzeża Morskiego. Od lutego 1938 dowodzony był przez ppłk. Kazimierza Pruszkowskiego[1]. 23 marca 1939, w ramach mobilizacji alarmowej, został przekształcony w dwubatalionowy 1 Morski Pułk Strzelców.

17 października 1937 roku w Wejherowie minister spraw wojskowych, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki, w imieniu Prezydenta RP, wręczył sztandar 1 Morskiemu Batalionu Strzelców. Ceremonia poświęcenia i wręczenia sztandaru była połączona z przysięgą żołnierzy batalionu na sztandar oraz uroczystym wręczeniem jednostce jedenastu ciężkich karabinów maszynowych, ufundowanych przez społeczeństwo powiatu morskiego, a także aktem wręczenia dowódcy batalionu przez delegację Okręgu Morskiego Stowarzyszenia „Rodzina Wojskowa” księgi pamiątkowej, oprawionej w skórę, przeznaczonej na kronikę oddziału. Rodzicami chrzestnymi sztandaru byli: burmistrz Wejherowa, Teodor Bolduan i Maria Róża Frankowska, ówczesna żona komandora dyplomowanego Stefana Frankowskiego. Biskup pomorski Stanisław Okoniewski odprawił mszę świętą oraz poświęcił sztandar batalionu i każdy z ofiarowanych karabinów maszynowych[2].

24 sierpnia 1939 przeprowadzona została mobilizacja jednostki. 1 Morski Pułk Strzelców składał się z 2 batalionów, w których służyło 1841 oficerów, podoficerów i strzelców. Jednostka była jednym z głównych trzonów systemu obronnego Wybrzeża w ramach Lądowej Obrony Wybrzeża, której dowódcą był płk Stanisław Dąbek. Zadaniem Pułku było: jak najdłużej bronić od zachodu dostępu do Gdyni w pasie ok. 15 km. W przypadku uderzenia przeważających sił niemieckich, opóźnić ich działania na kierunku WejherowoGniewinoKępa Oksywska.

Od 1 września 1939 pułk był atakowany przez przeważające wojska niemieckie. Walczył głównie z oddziałami 207 Dywizji Piechoty, 32 Pułku Straży Granicznej, 5 Pułku Kawalerii i Batalionu SS Heimwehr Danzig. Linia obrony została utrzymana do 7 września, jednak przygniatająca przewaga wroga zmusiła jego oddziały do wycofania się. W dniach 8-9 września bronił Redy, jednak otrzymał rozkaz koncentracji na Kępie Oksywskiej, gdzie walczył aż do kapitulacji 19 września.

W czasie 19 dni ciągłej walki straty Pułku wyniosły: około 900 zabitych i rannych. W grupie oficerów straty wyniosły 61%, zaś w grupie strzelców 48%. Za czyny wyjątkowego męstwa na polu bitwy w obronie Wybrzeża w 1939, na wniosek Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari, w 1966 nadano 1 Morskiemu Pułkowi Strzelców Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (nr 13281)[3]

1 Morski Batalion Strzelców posiadał w swoim składzie m.in. pluton artylerii piechoty (dwie armaty polowe 75 mm wz.1897)[4]. W 1939 morski batalion strzelców posiadał etatowo 2 moździerze 81 mm, 9 granatników 46 mm, 12 ckm (wz. 08), 27 rkm i 9 karabinów przeciwpancernych, ponadto pułk posiadał dwa działa 75 mm i 4 działa przeciwpancerne 37 mm wz.36[5].

Obsada personalna pułku 1 września 1939[edytuj]

Dowództwo

  • dowódca – ppłk Kazimierz Pruszkowski
  • adiutant – kpt. Bronisław Słomczyński (ranny 14 IX 1939)
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Konstanty Mizer
  • oficer OPL - ppor. mar. Włodzimierz Cybulski
  • kwatermistrz – kpt. Tadeusz Deszyński
  • oficer płatnik – por. Stanisław Sulatycki
  • oficer żywnościowy – por. Wojciech Stachura
  • lekarz – kpt. dr Kazimierz Dobrowolski
  • dowódca plutonu zwiadu – por. Tadeusz Dworzański
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Kazimierz Alfred Makarowski
    • zastępca dowódcy plutonu artylerii piechoty – ppor. rez. Edward Obertyński
  • dowódca plutonu przeciwpancernego – por. Włodzimierz Biernacki († 14 IX 1939 Stary Dwór)
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Stanisław Busiakiewicz
  • dowódca plutonu pionierów – kpt. Mieczysław Dąbrowski (ranny 13 IX 1939)
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Tadeusz Żeglicki († 18 IX 1939 Oksywie)

I batalion

  • dowódca batalionu – mjr Seweryn Karol Byszek
  • adiutant - ppor. rez. Jan Henryk Kwiatkowski (ranny 12 IX 1939)
  • oficer płatnik - ppor. rez. Roland Zalesiński
  • oficer żywnościowy - ppor. rez. Józef Mertka
  • 1 kompania – kpt. Wacław Skubik († 13 IX 1939 Gdynia)
    • I pluton - ppor. rez. Walenty Brej
    • II pluton - ppor. rez. Adolf Śledź († 13 IX 1939)
    • III pluton - ppor. rez. Paweł Pankau († 7 IX 1939), następnie ppor. rez. Stefan Jasiuk († 13 IX 1939)
  • 2 kompania – kpt. Stanisław Jan Kosek († 9 IX 1939 Gdynia), następnie por. Jan Penconek († 13 IX 1939)
    • I pluton - ppor. Andrzej Chudy
    • II pluton - ppor. rez. Franciszek Soppa
    • III pluton - ppor. rez. Telesfor Sobczak
  • 3 kompania – kpt. Tadeusz III Nowicki (ranny 12 IX 1939)
    • I pluton - ppor. Ireneusz Ornoch
    • II pluton - ppor. rez. Józef Łozewicz
    • III pluton - ppor. rez. Józef Jan Kotowicz (ranny 12 IX 1939)
  • 1 kompania ckm – por. Tadeusz Witoszyński
    • dowódcy plutonów:
      • ppor. rez. Wojciech Kłosowski († 11 IX 1939)
      • ppor. rez. Franciszek Płotek
      • ppor. rez. Leon Rydz
      • ppor. rez. Edmund Groszewski (ranny 17 IX 1939)
      • ppor. rez. Aleksander Kropidłowski
      • ppor. rez. Józef Niedziałek
      • ppor. rez. Franciszek Widrowski

II batalion

  • dowódca batalionu – kpt. Kazimierz Twardowski († 19 IX 1939 Oksywie)
  • adiutant - ppor. rez. Leon Bordin
  • oficer płatnik - ppor. rez. Antoni Paszkowski
  • oficer żywnościowy - ppor. rez. Hieronim Przekwas
  • 4 kompania – ppor. Stanisław Skowron
    • I pluton - ppor. rez. Feliks Stałkowski
    • II pluton - ppor. rez. Stanisław Gołuchowski
    • III pluton - ppor. rez. Jerzy Iwanow
  • 5 kompania – por. Michał Spiegolski
    • I pluton - ppor. rez. Jerzy Tadeusz Lachmayer
    • II pluton - ppor. rez. Aleksander Szatkowski (ranny 14 IX 1939)
    • III pluton - ppor. rez. Florian Wysocki
  • 6 kompania – ppor. Alfons Bruno Olkiewicz
    • I pluton - ppor. rez. Stefan Kisielewski († 13 IX 1939)
    • II pluton - ppor. rez. Adam Boryczko
    • III pluton - ppor. rez. Antoni Franciszek Owsiany († 13 IX 1939)
  • 2 kompania ckm – ppor. Stanisław Michalik
    • I pluton - ppor. rez. Franciszek Schlosser
    • II pluton - ppor. rez. Paweł Szefka
    • III pluton - ppor. rez. Kazimierz Makurat
    • IV pluton - ppor. rez. Emil Jan Paustian
    • V pluton - ppor. rez. Gabriel Kwiatkowski (ranny 12 IX 1939)

Przypisy

  1. G. Piwnicki, B. Zalewski: Tradycje bojowe i dzieje Morskich Pułków Strzelców: 1. Wejherowskiego i 2. Gdyńskiego 1920-2000, Gdynia 2008, s. 127.
  2. Uroczyste wręczenie sztandaru batalionowi morskiemu i 11 karabinów maszynowych. Obywatelstwo honorowe Wejherowa dla Marszałka Śmigłego-Rydza, Nie damy odsunąć się od polskiego morza. Mowa min. spraw wojsk. gen. Kasprzyckiego na uroczystościach w Wejherowie, ”„Polska Zbrojna” Nr 288 z 18 października 1937 roku, s. 1-2.
  3. Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, A.XII.77, Zarządzenie Rady Trzech z 11 listopada 1966 roku.
  4. Andrzej Konstankiewicz: Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego w latach 1914-1939, Lublin, 2003, ​ISBN 83-227-1944-2​, s.114, 234.
  5. Andrzej Konstankiewicz: Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego w latach 1914-1939, Lublin, 2003, ​ISBN 83-227-1944-2​, s. 247-248.

Bibliografia[edytuj]

  • Gdynia 1939. Relacje uczestników walk lądowych, Gdańsk 1976
  • Kępa Oksywska 1939. Relacje uczestników walk lądowych, Gdańsk 1985