2 Morski Pułk Strzelców

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
2 Morski Pułk Strzelców
Ilustracja
Odznaka 2 mpstrz
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1937
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 3 sierpnia
Rodowód 2 Morski Batalion
Dowódcy
Pierwszy ppłk Ignacy Szpunar
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk piechota
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

2 Morski Pułk Strzelców (2 mps) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP w 1939, utworzony na bazie 2. Morskiego Batalionu Strzelców.

Geneza[edytuj]

Na podstawie Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych Departamentu Dowodzenia Ogólnego L.dz. 1797/Org./Tj./37 z dnia 17 VI 1937 r. utworzony został 2. Morski Batalion w Gdyni. Jego zadaniem była obrona Gdyni na wypadek agresji z kierunku południowego i południowo-zachodniego, to jest od strony granicy z Wolnym Miastem Gdańsk, ze szczególnym uwzględnieniem obrony szosy i linii kolejowej Gdynia-Sopot. Pierwsze wcielenie poborowych do Batalionu nastąpiło na początku maja 1937 r. Jego dowódcą został ppłk Ignacy Szpunar, adiutantem kpt. Chwalimir Pochwałowski, a zastępcą dowódcy mjr Witold Skwarczyński. Z powodu braku pomieszczeń Batalion liczył tylko dwie kompanie strzeleckie. Na czele 1. kompanii stał kpt. Karol Rolny, a 2. kompanii – por. Andrzej Matuszak. Początkowo 1. kompania została zakwaterowana w budynku kompanii łączności Kadry Marynarki Wojennej na Oksywiu, a 2. kompania w koszarach 1 Batalionu Morskiego w Wejherowie. Wkrótce w skład Batalionu weszła kompania ckm w pełnym składzie pod dowództwem por. Antoniego Kowrygi (przesunięta z 1. Morskiego Batalionu) i pluton artylerii (2 działa 75 mm wz.1897[1]). W lipcu 1937 r. Batalion prowadził ćwiczenia wojskowe w Grupie koło Grudziądza, m.in. z oddziałami 16 DP.

31 października wyruszył koleją do Cieszyna Zachodniego, gdzie wszedł w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Śląsk" gen. Władysława Bortnowskiego. Pełnił tam służbę graniczną po zakończeniu akcji zajęcia Zaolzia.

19 stycznia 1938 r. Minister Spraw Wojskowych zmienił nazwę 2 Batalionu Morskiego na 2 Morski Batalion Strzelców, zaznaczając, że odznakami formacji będą kotwice noszone na patkach kołnierza munduru i płaszcza, a na naramiennikach numer batalionu lub wspomniane kotwice. 5 grudnia 1938 r. Batalion powrócił do Gdyni i został zakwaterowany w budowanych od 1937 r. koszarach w Redłowie, natomiast pluton zwiadowców i tabor w folwarku Redłowo, a pluton artylerii piechoty w Orłowie.

23 marca 1939 r. Batalion rozkazem telefonicznym został postawiony w stan alarmowy. Przyczyną tego było agresywne wystąpienie Adolfa Hitlera dotyczące Gdańska. W przeciągu doby wcielono rezerwistów i osiągnięto stany zbliżone do mobilizacyjnych. W związku z pogarszającą się sytuacją polityczną na początku czerwca Batalion otrzymał rozkaz przygotowania umocnień obronnych Gdyni od strony Gdańska, na południowych stokach wzgórz redłowskich i południowych stokach zalesionych wzgórz Witomina. Prace te zostały zakończone w połowie sierpnia. Niedługo po tym Minister Spraw Wojskowych ustalił 3 sierpnia jako dzień święta Batalionu. 24 sierpnia 1939 r. oddział zakończył pełną mobilizację (przyjął strukturę dwubatalionową) i decyzją Ministra Spraw Wojskowych został przemianowany na 2 Morski Pułk Strzelców.

Wojna obronna 1939[edytuj]

W hołdzie żołnierzom pułku

Zadaniem 2 Morskiego Pułku Strzelców (ok. 3 tys. żołnierzy) pod dowództwem ppłk. I. Szpunara było zorganizowanie obrony stałej Gdyni od strony Gdańska, na południowych stokach Redłowa i południowym skraju Lasu Witomińskiego, od plaży w Orłowie do m. Chwarzno włącznie. Zachodnim jego sąsiadem, w rejonie Koleczkowa, był I Gdyński Batalion Obrony Narodowej pod dowództwem mjr. Stanisława Zauchy. Pułk wchodził w skład Lądowej Obrony Wybrzeża na czele z płk. Stanisławem Dąbkiem.

Jeszcze przed wybuchem wojny żołnierze Pułku zajmowali stanowiska obronne m.in. w Kolibkach, wzdłuż Kaczej, wzdłuż toru kolejowego Gdynia-Kościerzyna, na Witominie i na wzgórzu nr 1577, leżącym na północ od Chwarzna. Odcinek obrony był krótki, bo liczył ok. 8 km, ale miał duże znaczenie militarne, stąd bowiem była najkrótsza droga do wprowadzenia wojsk niemieckich do serca Lądowej Obrony Wybrzeża, tj. do portu handlowego i wojennego oraz do miasta Gdyni.

Gdy 1 września 1939 r. o świcie Niemcy przekroczyli granicę, od razu napotkali duży opór. 2 Morski Pułk Strzelców już w pierwszym minutach został ostrzelany przez oddziały gen. Eberharda i pancernik "Schleswig-Holstein". Ogniem wrogiej artylerii zostały rażone pozycje II batalionu, koszary i placówka Nr 2 na Kolibkach. Często szturmowanym miejscem była główna droga z Sopotu do Gdyni i jej okolice, tj. pozycje II batalionu. Oddziały pułku często dokonywały też wypady na stronę niemiecką. Wyznaczonego odcinka polscy żołnierze bronili do 7 września.

Na rozkaz płk. S. Dąbka pułk wycofał się kilka dni później na Kępę Oksywską. Wynikało to stąd, iż 1 Morski Pułk Strzelców i V Batalion Obrony Narodowej po bardzo ciężkich walkach zostały zmuszone, przez znacznie liczniejsze siły niemieckiej 207 DP, do odwrotu z Wejherowa, poprzez Redę, na Kępę Oksywską. Groziło to opanowaniem Gdyni od strony północno-zachodniej i uderzeniem na tyły 2 Morskiego Pułku Strzelców. Na Oksywiu pułk prowadził bardzo ciężkie i zażarte walki aż do kapitulacji polskich wojsk 19 września. Ostatecznie poległo około 150 żołnierzy pułku a 250 zostało rannych.

Za czyny wyjątkowego męstwa okazane podczas wojny obronnej 1939 r. Naczelny Wódz w Londynie odznaczył 2 Morski Pułk Strzelców Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari V klasy[2]. Odznaczeni zostali także jego żołnierze.

W 1939 roku morskie bataliony strzelców powinny etatowo posiadać 2 moździerze 81 mm, 9 granatników 46 mm, 12 ckm (wz.08), 27 rkm i 9 karabinów przeciwpancernych, ponadto pułk posiadał dwa działa 75 mm wz.1897 i 4 działa przeciwpancerne 37 mm wz.36[3]. Podczas mobilizacji, w sierpniu 1939 do 2. Morskiego Pułku Strzelców przydzielono ponadto 111. Pluton Artylerii Pozycyjnej, uzbrojony w dwa działa 76,2 mm wz.02[4].

Skład 1 września 1939 r.[edytuj]

  • dowódca – ppłk Ignacy Szpunar
  • adiutanci – por. Józef Mikołajczuk (zginął 17 września), por. Marian Kujawa (od 17 września), por. Zygmunt Pernak
  • kwatermistrz – kpt. Zygmunt Kurc
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Kazimierz Rutkowski
  • oficer ewidencyjno-personalny – por. Jan Walichnowski
  • oficer materiałowy – kpt. Stefan Pilszak
  • oficer żywnościowy – kpt. Stanisław Jan Łukaszewicz
  • oficer gospodarczy Pułku i II batalionu – kpt. Franciszek Ziembowicz
  • lekarz Pułku i II batalionu – por. Włodzimierz Tomankiewicz
  • dowódca plutonu ppanc. – ppor. Stanisław Bałamucki
  • dowódca plutonu łączności - por. Jerzy Zagrodzki
  • dowódca plutonu pionierów - por. Bolesław Horoch
  • dowódca plutonu zwiadu - ppor. Marian Kliś
  • dowódca baterii artylerii piechoty – kpt. Wiesław Szarras
  • dowódca plutonu wartowniczego – ppor. Zygmunt Cywiński
  • dowódca I batalionu – kpt. Jan Wysocki
    • 1 kompania - kpt. Kazimierz Kostecki
    • 2 kompania - por. Józef Bieniarz
    • 3 kompania - por. Józef Stefaniak
    • 1 kompania CKM - ppor. Stanisław Michalik (?)
  • dowódca II batalionu – mjr Witold Skwarczyński
    • 4 kompania - por. Marian Woźniak
    • 5 kompania - por. Andrzej Matuszak
    • 6 kompania - kpt. Antoni Kowrygo
    • 2 kompania CKM - kpt.Franciszek Olszewski

Z nadwyżek 2 MPS zorganizowano III batalion (jako I batalion rez.)

  • dowódca - kpt. Chwalimir Pochwałowski
    • 1 kompania - por. Wacław Szyszko
    • 2 kompania - por. Marian Kujawa
    • 3 kompania - por. Albin Wnuk
    • kompania CKM - por. Tadeusz Sozański

Tradycje[edytuj]

Imię 2 Morskiego Pułku Strzelców nadano szkole podstawowej nr 20 w Wielkim Kacku. Nazwisko dowódcy Pułku – ppłk. Ignacego Szpunara nosi jedna z ulic na nowym osiedlu na Pogórzu Górnym. W Redłowie znajduje się mauzoleum – cmentarz. Znajduje tam się 515 mogił obrońców Gdyni, w tym żołnierzy Pułku, a wśród nich także mogiła I. Szpunara. W Kolibkach postawiono obelisk na pamiątkę stoczonej tam bitwy, natomiast na Witominie znajduje się pomnik i ulica 2 Morskiego Pułku Strzelców. W Mostach znajduje się pomnik 2MPSu.

Przypisy

  1. Andrzej Konstankiewicz: Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego w latach 1914-1939, Lublin, 2003, ​ISBN 83-227-1944-2​, ss.114, 234
  2. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  3. Andrzej Konstankiewicz: Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego w latach 1914-1939, Lublin, 2003, ​ISBN 83-227-1944-2​, ss.247-248. Treść tabeli w tym źródle sugeruje, że każdy z batalionów pułku posiadał dwie armaty 75 mm i cztery armaty ppanc, lecz brak jest tam informacji o przydzieleniu dwóch dalszych armat 75 mm, z kolei Jerzy Pertek, Wielkie dni małej floty, Poznań 1976, s.47. podaje 4 działa dla obu pułków strzelców.
  4. Andrzej Konstankiewicz: Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego w latach 1914-1939, Lublin, 2003, ​ISBN 83-227-1944-2​, ss.247, 256. Według P. Zarzyckiego cytowanego w tym źródle, miały to być armaty 75 mm wz.02/26.

Linki zewnętrzne[edytuj]