Olsztyn (województwo śląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Olsztyn w innych znaczeniach tego słowa.
Olsztyn
Herb
Herb Olsztyna
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat częstochowski
Gmina Olsztyn
Liczba ludności (2008) 2331
Strefa numeracyjna 34
Kod pocztowy 42-256[1]
Tablice rejestracyjne SCZ
SIMC 0140675
Położenie na mapie gminy wiejskiej Olsztyn
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Olsztyn
Olsztyn
Olsztyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Olsztyn
Olsztyn
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Olsztyn
Olsztyn
Położenie na mapie powiatu częstochowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu częstochowskiego
Olsztyn
Olsztyn
Ziemia50°45′07″N 19°16′04″E/50,751944 19,267778
Olsztyn w zapisie Olstin w granicach Korony Królestwa Polskiego na mapie Wacława Grodzieckiego wydanej w 1592 roku.
Rynek
Fragment miasta
Spichlerz przeniesiony z Borowna

Olsztyn – wieś w Polsce, w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, około 15 km na południowy wschód od Częstochowy, siedziba gminy Olsztyn. Przez miejscowość biegnie Szlak Orlich Gniazd. Nad wsią góruje wzgórze, na którym znajdują się ruiny XIV-wiecznego zamku.

Olsztyn posiadał prawa miejskie w latach 1488–1870.

Nazwa miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Olsztyn jest mutacją wcześniejszej formy Holsztyn i wywodzi się z języka niemieckiego. W pierwotnej postaci brzmiała ona prawdopodobnie Holstein, bądź Hohlenstein i nawiązywała do miejsca pochodzenia osadników zakładających miejscowość.

Odmienna etymologia nazwy nawiązuje do niemieckich słów hohl lub Höhle (pusto lub pieczara z jęz. niem.) i Stein (kamień z jęz. niem.) – w wolnym tłumaczeniu pusty kamień lub pieczara (jaskinia) w kamieniu. Skała, na której stał zamek posiada sporej wielkości grotę, łączącą się z labiryntem wykutych w skale zamkowych lochów.

Osadę pod zamkiem nazywano z początku Olsztynkiem. W XVII wieku, gdy warownia w wyniku wojen szwedzkich popadła w ruinę zaczęto nazywać miejscowość Olsztynem.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Olsztyn[2][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
1001786 Joachimów część wsi
0140698 Odrzykoń osada

Herb[edytuj | edytuj kod]

Najstarsza znana pieczęć Olsztyna pochodzi z XVI wieku. W 1870 roku należący wówczas do zaboru rosyjskiego Olsztyn utracił prawa miejskie, których nie odzyskał po odzyskaniu niepodległości. W II RP miejscowości gminne nie miały prawa posługiwać się znakiem. Herb wsi i gminy przywrócono w latach 80. XX wieku.

W czerwonym polu w środku czoła tarczy znajduje się korona. Niżej kształt przypominający literę H oraz kombinacja liter S i W.

Zasadniczym elementem herbu jest korona, stanowiąca symbol monarszych praw własnościowych, osada była bowiem do końca I Rzeczypospolitej miastem królewskim.

Według badań dr hab. Marcelego Antoniewicza z Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie kształt przypominający literę H nie pochodzi od niemieckiego Holstein oznaczającego „wydrążoną skałę”, lecz jest to wyobrażenie królewskiego tronu. W tron wpisana jest litera S odnosząca się według dr Henryka Seroki z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie do imienia króla Zygmunta I Starego (Sigismundus). Świadczy o tym królewska korona. Litera W odnosi się do Wawelu lub Władysława Jagiełły, dziadka Zygmunta I Starego, który odzyskał olsztyński zamek z rąk księcia Władysława Opolczyka i wcielił powtórnie do Korony.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki osady ściśle związane są z powstaniem warowni, która wzmiankowana była po raz pierwszy w 1306 roku jako zamek w Przemiłowicach (castrum Premilovicz). Nazwa Olsztyn pojawiła się po raz pierwszy w 1349 roku. W 1370 roku Olsztyn został nadany Władysławowi Opolczykowi. W 1396 roku został przyłączony przez Władysława Jagiełłę do Korony. W 1488 roku Olsztyn otrzymał prawa miejskie[4]z rąk Kazimierza Jagiellończyka. Miejscowość rozwinęła się jako ośrodek drobnego handlu i rzemiosła. W 1655 roku Olsztyn został zniszczony przez Szwedów. Od 1793 roku miasto znajdowało się w zaborze pruskim, od 1807 roku – w Księstwie Warszawskim, a od 1815 roku – w Królestwie Polskim. Ze względu na niewielkie rozmiary i plagiaryzm nazwy miasta Olsztyna miejscowość utraciła status miasta decyzją administracji rosyjskiej w 1870 roku.

Zabytki i obiekty turystyczne[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu Olsztyna znajdują się rezerwaty przyrody Sokole Góry i Zielona Góra oraz Góry Towarne.

Szlaki piesze:

Szlaki rowerowe:

Środowisko przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Często spotykanymi formami w krajobrazie Olsztyna i okolic są niewysokie, skaliste wzgórza oraz występujące samotnie lub grupowo skały wapienne (ostańce). Na stokach tych wzgórz oraz pomiędzy skałkami znajdziemy ciepłe łąki i murawy kserotermiczne o bardzo bogatej roślinności. Występują tu 33 gatunki roślin rzadkich i chronionych. Utrzymaniu tych biocenoz sprzyjają działania ochronne, takie jak wycinka inwazyjnych gatunków drzew i krzewów oraz celowy wypas owiec.[8]

Na stokach Góry Zamkowej, na której wznoszą się ruiny olsztyńskiego zamku, rosną m.in. endemityczna przytulia krakowska, czosnek skalny i goździcznik wycięty. Na zachodnich zboczach tej góry występuje łanowo, jako relikt glacjalny, skalnica gronkowa, która ma tu jedno z nielicznych naturalnych stanowisk poza Karpatami. Obok niej rosną tu i inne gatunki górskie, jak rojnik pospolity, krzyżownica górska gorzka i oryginalna, rzadka i ściśle chroniona paproć podejźrzon księżycowy. Na skałach występują również zanokcica murowa i ożanka pierzastosieczna. W 2013 r. wśród szczelin skalnych stwierdzono tu pojedyncze egzemplarze zapłonki brunatnej – wapieniolubnego gatunku pontyjskiego, który rośnie tu na swej pn.-zach. granicy występowania.[8]

Góra Lipówki znana jest z zakwitającego tu wiosną łanowo zawilca wielkokwiatowego, pośród którego znajdziemy egzemplarze żółto kwitnącej krzewinki – szczodrzeńca rozesłanego. Wśród skał rośną tu fiołek skalny i orlik pospolity, a na szczycie wzgórza przetacznik pagórkowy[8], który jest rośliną żywicielską dla larw rzadkiego motyla - przeplatki britomartis.

Na północny wschód od centrum Olsztyna, na piaszczystych ugorach, żyje gatunek rzadkiego ptaka kulon zwyczajny.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa w Olsztynie

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • GLKS Sokół Olsztyn
  • ULKS LOTKA

Olsztyn w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Olsztynem[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. GUS. Rejestr TERYT
  4. Na Jurajskim Szklaku. Dikappa.
  5. Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939-1945. Warszawa: Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 1966, s. 123.
  6. Piotr Proszowski: Podczęstochowskie Palmiry – zapomniana mogiła. Gazeta Częstochowska, 2007.
  7. a b Olsztyn koło Częstochowy. [dostęp 2010-11-14]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  8. a b c Mączyński Nikodem: Wypas owiec na Jurze. Czy wiemy, co chronimy?, w: „Przyroda Górnego Śląska” nr 92, lato 2018, s. 12-13;
  9. a b Marek Mamoń: Film kręcony m.in. pod Częstochową właśnie wchodzi do kin (pol.). W: Wyborcza.pl Częstochowa [on-line]. 2015-09-15. [dostęp 2014-09-18].


Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]