Olsztyn (województwo śląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Olsztyn
Herb
Herb Olsztyna
Zamek w miejscowości
Zamek w miejscowości
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat częstochowski
Gmina Olsztyn
Liczba ludności (2008) 2331
Strefa numeracyjna (+48) 34
Kod pocztowy 42-256
Tablice rejestracyjne SCZ
SIMC 0140675
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Olsztyn
Olsztyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Olsztyn
Olsztyn
Ziemia 50°45′07″N 19°16′04″E/50,751944 19,267778

Olsztynwieś (niegdyś miasto) w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Olsztyn (siedziba gminy), około 15 km na południowy wschód od Częstochowy. Przez miejscowość biegnie Szlak Orlich Gniazd. Nad wsią góruje wzgórze, na którym znajdują się ruiny XIV-wiecznego zamku.

Olsztyn był miastem królewskim położonym w końcu XVI wieku w tenucie olsztyńskiej w powiecie lelowskim województwa krakowskiego[1].

Nazwa miejscowości[edytuj]

Nazwa Olsztyn jest mutacją wcześniejszej formy Holsztyn i wywodzi się z języka niemieckiego. W pierwotnej postaci brzmiała ona prawdopodobnie Holstein, bądź Hohlenstein i nawiązywała do miejsca pochodzenia osadników zakładających miejscowość.

Odmienna etymologia nazwy nawiązuje do niemieckich słów hohl lub Höhle (pusto lub pieczara z jęz. niem.) i Stein (kamień z jęz. niem.) – w wolnym tłumaczeniu pusty kamień lub pieczara (jaskinia) w kamieniu. Skała, na której stał zamek posiada sporej wielkości grotę, łączącą się z labiryntem wykutych w skale zamkowych lochów.

Osadę pod zamkiem nazywano z początku Olsztynkiem. W XVII wieku, gdy warownia w wyniku wojen szwedzkich popadła w ruinę zaczęto nazywać miejscowość Olsztynem.

W skład Olsztyna wchodzi Odrzykoń[2].

Herb[edytuj]

Najstarsza znana pieczęć Olsztyna pochodzi z XVI wieku. W 1870 roku podczas zaboru rosyjskiego Olsztyn utracił prawa miejskie, których nie odzyskał po odzyskaniu niepodległości. W II RP miejscowości gminne nie miały prawa posługiwać się znakiem. Herb wsi i gminy przywrócono w latach 80. XX wieku. W czerwonym polu w środku czoła tarczy znajduje się korona. Niżej kształt przypominający literę H oraz kombinacja liter S i H. Zasadniczym elementem herbu jest korona, stanowiąca symbol monarszych praw własnościowych, osada była bowiem do końca I Rzeczypospolitej miastem królewskim.

Według badań dr hab. Marcelego Antoniewicza z Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie kształt przypominający literę H nie pochodzi od niemieckiego Holstein oznaczającego „wydrążoną skałę”, lecz jest to wyobrażenie królewskiego tronu. W tron wpisana jest litera S odnosząca się według dr Henryka Seroki z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie do imienia króla Zygmunta I Starego (Sigismundus). Świadczy o tym królewska korona. Litera W odnosi się do Wawelu lub Władysława Jagiełły, dziadka Zygmunta I Starego, który odzyskał olsztyński zamek z rąk księcia Władysława Opolczyka i wcielił powtórnie do Korony.

Historia[edytuj]

W 1488 r. Olsztyn otrzymał prawa miejskie oraz prawo do organizowania jarmarków[3]z rąk Kazimierza Jagiellończyka. Ze względu na niewielkie rozmiary miejscowość utraciła status miasta decyzją administracji rosyjskiej w 1870 r.

Spichlerz przeniesiony z Borowna

Zabytki i obiekty turystyczne[edytuj]

W pobliżu Olsztyna znajdują się rezerwaty przyrody Sokole Góry i Zielona Góra oraz Góry Towarne.

Szlaki piesze:

Szlaki rowerowe:

Środowisko przyrodnicze[edytuj]

Często spotykaną formą krajobrazuwapienie występujące w formie samotnych skał (ostańców). Na górze zamkowej rośnie endemitprzytulia krakowska. Na skałach występują zanokcica murowa, skalnica gronkowa i ożanka pierzastosieczna. Na północny wschód od centrum Olsztyna, na piaskach, żyje rzadki kulon.

Oświata[edytuj]

  • Szkoła Podstawowa w Olsztynie
  • Gimnazjum im. Kaspra Karlińskiego w Olsztynie

Sport[edytuj]

  • GLKS Sokół Olsztyn

Olsztyn w kulturze[edytuj]

Ludzie związani z Olsztynem[edytuj]

Patrz Kategoria:Starostowie olsztyńscy

Przypisy

  1. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 96.
  2. Ignacy Heromiński, Indeks urzędowych nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych powiatu częstochowskiego według stanu na 31.XII.1970 r., w: Ziemia Częstochowska, tom X. Powiat częstochowski. Szkice monograficzne, red. Mieczysław Stańczyk, Towarzystwo Popierania Kultury Regionalnej, Częstochowa 1974, s. 539.
  3. Na Jurajskim Szklaku. Dikappa.
  4. Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939-1945. Warszawa: Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 1966, s. 123.
  5. Piotr Proszowski: Podczęstochowskie Palmiry – zapomniana mogiła. Gazeta Częstochowska, 2007.
  6. a b Olsztyn koło Częstochowy. [dostęp 2010-11-14]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  7. a b Olsztyn znów odwiedzili filmowcy. W powstającej komedii gra m.in. Karolak (pol.). W: Gazeta.pl Częstochowa [on-line]. Agora SA, 2014-09-18. [dostęp 2014-09-18].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]