Olsztyn (województwo śląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Olsztyn
Herb
Herb Olsztyna
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat częstochowski
Gmina Olsztyn
Liczba ludności (2008) 2331
Strefa numeracyjna (+48) 34
Kod pocztowy 42-256
Tablice rejestracyjne SCZ
SIMC 0140675
Położenie na mapie gminy wiejskiej Olsztyn
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Olsztyn
Olsztyn
Olsztyn
Położenie na mapie powiatu częstochowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu częstochowskiego
Olsztyn
Olsztyn
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Olsztyn
Olsztyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Olsztyn
Olsztyn
Ziemia50°45′07″N 19°16′04″E/50,751944 19,267778
Rynek
Fragment miasta
Spichlerz przeniesiony z Borowna

Olsztyn – wieś w Polsce, w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, około 15 km na południowy wschód od Częstochowy, siedziba gminy Olsztyn. Przez miejscowość biegnie Szlak Orlich Gniazd. Nad wsią góruje wzgórze, na którym znajdują się ruiny XIV-wiecznego zamku.

Olsztyn posiadał prawa miejskie w latach 1488–1870.

Nazwa miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Olsztyn jest mutacją wcześniejszej formy Holsztyn i wywodzi się z języka niemieckiego. W pierwotnej postaci brzmiała ona prawdopodobnie Holstein, bądź Hohlenstein i nawiązywała do miejsca pochodzenia osadników zakładających miejscowość.

Odmienna etymologia nazwy nawiązuje do niemieckich słów hohl lub Höhle (pusto lub pieczara z jęz. niem.) i Stein (kamień z jęz. niem.) – w wolnym tłumaczeniu pusty kamień lub pieczara (jaskinia) w kamieniu. Skała, na której stał zamek posiada sporej wielkości grotę, łączącą się z labiryntem wykutych w skale zamkowych lochów.

Osadę pod zamkiem nazywano z początku Olsztynkiem. W XVII wieku, gdy warownia w wyniku wojen szwedzkich popadła w ruinę zaczęto nazywać miejscowość Olsztynem.

W skład Olsztyna wchodzi Odrzykoń[1].

Herb[edytuj | edytuj kod]

Najstarsza znana pieczęć Olsztyna pochodzi z XVI wieku. W 1870 roku należący wówczas do zaboru rosyjskiego Olsztyn utracił prawa miejskie, których nie odzyskał po odzyskaniu niepodległości. W II RP miejscowości gminne nie miały prawa posługiwać się znakiem. Herb wsi i gminy przywrócono w latach 80. XX wieku.

W czerwonym polu w środku czoła tarczy znajduje się korona. Niżej kształt przypominający literę H oraz kombinacja liter S i W.

Zasadniczym elementem herbu jest korona, stanowiąca symbol monarszych praw własnościowych, osada była bowiem do końca I Rzeczypospolitej miastem królewskim.

Według badań dr hab. Marcelego Antoniewicza z Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie kształt przypominający literę H nie pochodzi od niemieckiego Holstein oznaczającego „wydrążoną skałę”, lecz jest to wyobrażenie królewskiego tronu. W tron wpisana jest litera S odnosząca się według dr Henryka Seroki z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie do imienia króla Zygmunta I Starego (Sigismundus). Świadczy o tym królewska korona. Litera W odnosi się do Wawelu lub Władysława Jagiełły, dziadka Zygmunta I Starego, który odzyskał olsztyński zamek z rąk księcia Władysława Opolczyka i wcielił powtórnie do Korony.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki osady ściśle związane są z powstaniem warowni, która wzmiankowana była po raz pierwszy w 1306 roku jako zamek w Przemiłowicach (castrum Premilovicz). Nazwa Olsztyn pojawiła się po raz pierwszy w 1349 roku. W 1370 roku Olsztyn został nadany Władysławowi Opolczykowi. W 1396 roku został przyłączony przez Władysława Jagiełłę do Korony. W 1488 roku Olsztyn otrzymał prawa miejskie[2]z rąk Kazimierza Jagiellończyka. Miejscowość rozwinęła się jako ośrodek drobnego handlu i rzemiosła. W 1655 roku Olsztyn został zniszczony przez Szwedów. Od 1793 roku miasto znajdowało się w zaborze pruskim, od 1807 roku – w Księstwie Warszawskim, a od 1815 roku – w Królestwie Polskim. Ze względu na niewielkie rozmiary miejscowość utraciła status miasta decyzją administracji rosyjskiej w 1870 roku.

Zabytki i obiekty turystyczne[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu Olsztyna znajdują się rezerwaty przyrody Sokole Góry i Zielona Góra oraz Góry Towarne.

Szlaki piesze:

Szlaki rowerowe:

Środowisko przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Często spotykaną formą krajobrazuwapienie występujące w formie samotnych skał (ostańców). Na górze zamkowej rośnie endemitprzytulia krakowska. Na skałach występują zanokcica murowa, skalnica gronkowa i ożanka pierzastosieczna. Na północny wschód od centrum Olsztyna, na piaskach, żyje rzadki kulon.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • GLKS Sokół Olsztyn

Olsztyn w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Olsztynem[edytuj | edytuj kod]

Patrz Kategoria:Starostowie olsztyńscy

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ignacy Heromiński, Indeks urzędowych nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych powiatu częstochowskiego według stanu na 31.XII.1970 r., w: Ziemia Częstochowska, tom X. Powiat częstochowski. Szkice monograficzne, red. Mieczysław Stańczyk, Towarzystwo Popierania Kultury Regionalnej, Częstochowa 1974, s. 539.
  2. Na Jurajskim Szklaku. Dikappa.
  3. Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939-1945. Warszawa: Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 1966, s. 123.
  4. Piotr Proszowski: Podczęstochowskie Palmiry – zapomniana mogiła. Gazeta Częstochowska, 2007.
  5. a b Olsztyn koło Częstochowy. [dostęp 2010-11-14]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  6. a b Olsztyn znów odwiedzili filmowcy. W powstającej komedii gra m.in. Karolak (pol.). W: Gazeta.pl Częstochowa [on-line]. Agora SA, 2014-09-18. [dostęp 2014-09-18].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]