Szarytka morska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Foka szara)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szarytka morska
Halichoerus grypus[1]
(Fabricius, 1791)
Foka szara w fokarium
Foka szara w fokarium
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Podrząd psokształtne
Rodzina fokowate
Rodzaj szarytka
(Halichoerus)
Nilsson, 1820
Gatunek szarytka morska
Podgatunki[2]
  • H. g. grypus (Fabricius, 1791)
  • H. g. macrorhynchus Hornschuch & Schilling, 1851
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Szarytka morska - zasięg[4].

Szarytka morska[5], foka szara[6] (Halichoerus grypus) – gatunek drapieżnego ssaka morskiego z rodziny fokowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju Halichoerus.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono dwa podgatunki H. grypus[2][5]:

  • H. grypus grypus
  • H. grypus macrorhynchusszarytka bałtycka

Opis[edytuj | edytuj kod]

W Bałtyku występują trzy gatunki fok: szarytka morska, foka pospolita i nerpa obrączkowana. Największą, a zarazem najczęściej pojawiającą się u polskich wybrzeży foką jest foka szara. Samce osiągają do 3 metrów długości i do 310 kg masy ciała[3] u największych osobników. Samice, które u każdego gatunku fok są nieco mniejsze, osiągają przeciętnie 1,8 m długości i 155 kg masy ciała[3]. Liczebność populacji bałtyckiej szacuje się na 24,5 tysięcy osobników[7]. W XIX wieku w Bałtyku było ich ok. 90-100 tysięcy, a na przełomie lat 70. i 80. XX wieku tylko 3-4 tys.[8]

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • szara sierść,spód brzucha jaśniejszy,ciemne plamy na całym ciele
  • długi, wąski pysk jak u psa
  • długie wąsy
  • twarde pazury
  • ostre zęby przystosowane do zjadania ryb i mięczaków
  • krótkie, owłosione płetwy

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Foki wiodą wodno-lądowy tryb życia. Podczas gdy na lądzie są ociężałe i niezdarne, w wodzie okazują się być wspaniałymi pływakami. Są szybkie, zwinne i zdolne do rozmaitych akrobacji. Nurkując, pozostają pod wodą zwykle do 10 minut. Śpią unosząc się na powierzchni wody, pod wodą, lub też wylegują się na lądzie. Uwielbiają wygrzewać się na słońcu.

Foki szare prowadzą osiadłe życie, nie lubią dalekich wędrówek. Tylko młode osobniki wypuszczają się czasem na ponad 1000 km wycieczki. Są ostrożne i płochliwe. Młode foczęta, które przychodzą na świat mają średnio 75 cm długości i ważą 6-10 kilogramów. Młode foczki pokryte są białym, gęstym futrem, nazywanym lanugo. Pozostają pod opieką matki tylko w czasie 3 tygodni karmienia, później,zachęcane przez matkę ruszają w świat i od tamtej pory muszą już radzić sobie same.

Gody[edytuj | edytuj kod]

Szarytka morska jest gatunkiem poligynicznym, to znaczy samiec w okresie godowym ma dostęp do więcej niż jednej samicy. Zwykle gromadzi wokół siebie 8-10. Potrafi wściekle bronić swojego haremu, jak i całego zajmowanego przez grupę terytorium. Proces kojarzenia jest często poprzedzony ostrą rywalizacją o partnerki.

Pewni angielscy uczeni zaobserwowali, że samice odrzucają zaloty niektórych samców, spotykając się ze skojarzonymi wcześniej partnerami. Uczeni ci wysnuli wniosek, że płodzone rokrocznie focze szczenięta są pełnoprawnym rodzeństwem oraz że samice wolą samców, z którymi już wcześniej się kojarzyły, bo pomiędzy nimi wytworzył się rodzaj specyficznej więzi.

Fokarium[edytuj | edytuj kod]

W Polsce badaniem fok i ich rozmnażaniem w celu zachowania ginącego gatunku zajmuje się Stacja Morska Uniwersytetu Gdańskiego, która prowadzi unikatowe fokarium w mieście Hel.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Foka nazywana "Depka" drzemie na plaży w Niechorzu

Spotkanie dzikich osobników foki szarej w Polsce jest możliwe, choć są to rzadkie przypadki. Jedynym regularnym miejscem pojawiania się tych zwierząt jest rezerwat przyrody Mewia Łacha położony u ujścia Przekopu Wisły. W 2007 roku obserwowany był harem składający się z samca i do pięciu samic. Dziewięć fok szarych widziano tam w 2008 roku, 12 w 2009, a w 2010 roku już 15 (20 lipca). W roku 2011 było można zobaczyć jednocześnie 25 fok z dwóch gatunków (oprócz szarych pojedyncze pospolite), w 2012 61 osobników, 18.08.2013 94, a w dniu 10.11.2014 zaobserwowano rekordową liczbę 165 fok szarych[9].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Całkowita; szarytka morska jest w Polsce gatunkiem rzadkim, narażonym na wyginięcie.

Dla przypomnienia faktu o trwających od niespełna 20 lat prób odbudowy populacji ssaków Bałtyku w roku 2009 Poczta Polska przygotowała serię czterech znaczków, prezentujących mieszkańców Bałtyku w jednej scenerii wybrzeża, na której przedstawione są morświn, szarytka morska, foka pospolita i nerpa obrączkowana[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Halichoerus grypus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 2,0 2,1 Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Halichoerus grypus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 23 września 2009]
  3. 3,0 3,1 3,2 Thompson, D. & Härkönen, T. (IUCN SSC Pinniped Specialist Group) 2008. Halichoerus grypus. W: IUCN 2015. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015.1. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-07-14]
  4. IUCN (International Union for Conservation of Nature) 2008. Halichoerus grypus. In: IUCN 2015. The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2015.2. http://www.iucnredlist.org. Downloaded on 25 July 2015.
  5. 5,0 5,1 Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 153. ISBN 978-83-88147-15-9.
  6. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 82, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  7. Informacje o fokach szarych na stronie Fokarium
  8. Foka też chce odpocząć na bałtyckiej plaży
  9. Ornitolodzy napotkali stado 165 fok. To rekord Polski
  10. Poczta Polska, Numer katalogowy 4283 - 4286, data wydania: 31.07.2009 [1]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]