James Lovell

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
James Lovell
{{{nazwa}}}
Data i miejsce urodzenia 25 marca 1928
Cleveland
Narodowość amerykańska
Funkcja pilot statku kosmicznego, dowódca misji
Czas spędzony w kosmosie 29 dni 18 godzin 24 minut
i 45 sekund
Misje Gemini 7, Gemini 12,
Apollo 8, Apollo 13
Emblematy załóg Gemini 7 Gemini 12 Apollo 8 Apollo 13
Stopień US Navy O6 infobox.svg komandor
United States Navy
Odznaczenia
Naval Astronaut Badge Naval Aviator Badge
Award-star-gold-3d.png
Navy Distinguished Service Medal (dwukrotnie) (Stany Zjednoczone)
Award-star-gold-3d.png
Zaszczytny Krzyż Lotniczy - dwukrotnie (Stany Zjednoczone)
Air Medal  (Stany Zjednoczone) Navy Commendation Medal National Defense Service Medal Navy Expeditionary Medal Prezydencki Medal Wolności (Stany Zjednoczone) Congressional Space Medal of Honor (Stany Zjednoczone) NASA Distinguished Service Medal NASA Exceptional Service Medal Kawaler Legii Honorowej (Francja)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Aldrin i Lovell na pokładzie USS „Wasp” po zakończonej misji Gemini 12
Załoga Apollo 8 – od lewej: William Anders, James Lovell i Frank Borman
Pierwotny skład załogi Apollo 13 – od lewej: James Lovell, Thomas Mattingly i Fred Haise
Załoga Apollo 13 – od lewej: James Lovell, Jack Swigert i Fred Haise

James „Jim” Arthur Lovell, Jr. (ur. 25 marca 1928 w Cleveland) − amerykański astronauta, pilot wojskowy, komandor United States Navy.

Wykształcenie oraz służba wojskowa[edytuj | edytuj kod]

W 1946 w Milwaukee w stanie Wisconsin ukończył szkołę średnią (Juneau High School). Przez dwa lata studiował na Uniwersytecie Wisconsin, a następnie przeniósł się do Amerykańskiej Akademii Marynarki Wojennej, którą ukończył w 1952, uzyskując licencjat z zakresu nauk ścisłych.

Lovell służył jako pilot w Marynarce Wojennej Stanów Zjednoczonych. Później trafił do szkoły Pilotów Doświadczalnych Marynarki Wojennej (Naval Air Test Center) w Patuxent River w stanie Maryland, gdzie w latach 1958–1962 był pilotem doświadczalnym odpowiadającym za program F4H Phantom.

W 1971 został absolwentem Harvard Business School, a później służył jako pilot-instruktor i inżynier bezpieczeństwa w 101. Eskadrze Myśliwskiej (Fighter Squadron 101) w bazie lotniczej Oceana w Wirginii.

W marcu 1973 odszedł z Marynarki Wojennej USA.

Kariera astronauty[edytuj | edytuj kod]

W 1959 próbował zostać członkiem pierwszej grupy amerykańskich astronautów NASA (NASA-1), zwanej „Mercury Seven”. Po selekcji ponad 500 pilotów, którzy odpowiedzieli na propozycję NASA Lovell został jednym z 32 finalistów. Ostatecznie jednak nie został wówczas wybrany. W 1962 miał więcej szczęścia – ponowił swoje zgłoszenie i 17 września znalazł się wśród dziewięciu pilotów, których wybrano do drugiej grupy astronautów amerykańskich (NASA-2).

Opuścił korpus astronautów 1 marca 1973.

Program Gemini[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 1965 w ramach misji Gemini 4 był dublerem pilota, którym był Edward White. White podczas lotu opuścił kabinę statku kosmicznego i jako pierwszy Amerykanin odbył pierwszy spacer w otwartej przestrzeni kosmicznej.

1 lipca 1965 Lovell został wyznaczony do składu podstawowej załogi statku Gemini 7. Dowódcą misji był Frank Borman, a Lovell – pilotem. Lot zaplanowano na 14 dni. Astronauci, którzy wystartowali 4 grudnia 1965, mieli za zadanie – poza prowadzeniem eksperymentów naukowych – ustanowić również rekord długotrwałości przebywania człowieka w kosmosie. Podczas misji – 15 grudnia 1965 – w stronę Gemini 7 wyruszył kolejny statek załogowy – Gemini 6A pilotowany przez Waltera Schirrę i Thomasa Stafforda. Oba pojazdy na ponad 5 godzin zbliżyły się do siebie, przy czym minimalna odległość pomiędzy nimi wyniosła 30 cm. Gemini 6A powrócił na Ziemię, a Borman i Lovell kontynuowali swoją wyprawę aż do 18 grudnia. Wodowali na Oceanie Atlantyckim po blisko 14 dobowym locie. Ich rekord przetrwał do 1970. Pobili go Andrijan Nikołajew i Witalij Siewastjanow na statku Sojuz 9.

W styczniu 1966 Lovell został dublerem dowódcy misji Gemini 10.

Po tragicznej katastrofie lotniczej w lutym 1966, w której zginęli Elliott See i Charles Bassett – podstawowa załoga statku Gemini 9, ekipy astronautów do kolejnych lotów w ramach tego programu zostały pozamieniane. Lovell wraz z Edwinem Aldrinem zostali załogą rezerwową do lotu Gemini 9A. W marcu i czerwcu 1966 astronauta utrzymywał w Centrum Kontroli Lotów w Houston łączność radiową (tzw. Capcom) z załogami Gemini 8 i Gemini 9A.

Wkrótce po wylądowaniu tego ostatniego statku Lovell otrzymał nominację do swojego drugiego lotu w kosmos. Został dowódcą misji Gemini 12 planowanej na listopad 1966. Pilotem misji został Edwin Aldrin. Start statku kosmicznego nastąpił 11 listopada 1966. Lovell w ten sposób znalazł się po raz drugi w kosmosie zanim upłynął rok od jego poprzedniej wyprawy. Zgodnie z planem lotu Gemini 12 połączył się z górnym stopniem rakiety nośnej Agena (obiekt GATV-12). Awaria pompy paliwowej GATV-12 nie pozwoliła jednak na przeprowadzenie planowanego podniesienia wysokości orbity obu obiektów. 13 listopada Aldrin przeprowadził blisko 2,5 godzinny spacer, podczas którego wykonał szereg prac na powierzchni GATV-12. Wykorzystał przy tym doświadczenia astronautów pracujących poza kabiną podczas poprzednich misji. Dzięki temu udało się Aldrinowi, w przeciwieństwie do swoich poprzedników, wykonać wszystkie zaplanowane prace i ukończyć kosmiczny spacer w dobrej kondycji. 15 listopada astronauci wodowali na Oceanie Atlantyckim. Była to ostatnia misja w ramach programu Gemini.

Program Apollo[edytuj | edytuj kod]

W 1967 został wyznaczony do załogi rezerwowej misji, która miała być trzecim, załogowym lotem programu Apollo. Podczas przygotowań do tej misji w okresie 5 – 7 kwietnia 1968 Lovell, Stuart Roosa i Charles Duke odbyli symulację awaryjnego wodowania i przez 2 dni dryfowali w kapsule Apollo na wodach Zatoki Meksykańskiej.

W lipcu 1968 u Michaela Collinsa wystąpiły problemy zdrowotne, które spowodowały, że w jego miejsce do załogi podstawowej przesunięty został Lovell. Z uwagi na to, że opóźniały się prace nad lądownikiem księżycowym, zmieniono kolejność pierwotnie planowanych lotów oraz ich załogi. Misję Lovella przesunięto na początek, oznaczono jako Apollo 8 oraz określono jej nowy cel – lot na orbitę wokółksiężycową. Decyzja o jej realizacji była uzależniona od wyników lotu Apollo 7, który w rezultacie zakończył się pełnym sukcesem.

Lot statku Apollo 8 odbył się w dniach 21 – 27 grudnia 1968. Podczas startu po raz pierwszy w lotach załogowych użyto rakiety nośnej Saturn V, po raz pierwszy też skierowano pojazd kosmiczny z ludźmi na pokładzie w kierunku Księżyca. Misją dowodził Frank Borman, a poza Lovellem znalazł się w niej również William Anders. Apollo 8 znalazł się na orbicie okołoksiężycowej 24 grudnia 1968. Pozostał tam przez ponad 20 godzin, wykonując w sumie 10 okrążeń. Astronauci przeprowadzili transmisję telewizyjną, podczas której odczytano fragmenty Biblii oraz fotografowali powierzchnię Srebrnego Globu. 27 grudnia 1968 po 6-dniowej misji wodowali pomyślnie na Oceanie Spokojnym.

Wkrótce potem Lovell otrzymał nominację na dowódcę rezerwowej załogi misji Apollo 11. Gdyby Neil Armstrong w czasie przygotowań uległ wypadkowi, Lovell byłby pierwszym człowiekiem, który postawił stopę na Księżycu. W czasie lotu Apollo 11 Lovell utrzymywał w Centrum Kontroli Lotów w Houston łączność radiową z astronautami.

Później został wyznaczony dowódcą planowanej misji Apollo 14. Dowódcą lotu Apollo 13 miał być – przywrócony po chorobie do zespołu astronautów – Alan Shepard. Po rozpoczęciu przygotowań okazało się jednak, że potrzebuje on więcej czasu na przygotowanie się do lotu niż sądzono początkowo. Wobec tego 6 sierpnia 1969 podjęto decyzję, że załoga Lovella poleci w misji Apollo 13, a Sheparda w misji Apollo 14. Lovell miał zostać piątym człowiekiem, który będzie chodził po powierzchni Księżyca.

Apollo 13 wystartował 11 kwietnia 1970. W skład załogi wchodzili ponadto: pilot modułu dowodzenia „Odyssey” – Jack Swigert, który na trzy dni przed startem zastąpił Thomasa Mattingly'ego (podejrzewano, że podczas lotu może zachorować na różyczkę) oraz pilot modułu księżycowego „Aquarius” – Fred Haise. Lovell i Haise mieli wylądować w okolicy krateru Fra Mauro.

13 kwietnia 1970 w drodze do Księżyca (328 000 km od Ziemi) w module serwisowym Apolla 13 eksplodował zbiornik z tlenem. To wówczas w Houston usłyszano pamiętne „Ok. Houston, we've had a problem” („OK. Houston, mieliśmy problem”, zmienione później w filmie Apollo 13 na „OK. Houston, we have a problem”. W rzeczywistości zdanie to zostało wypowiedziane w innym momencie, kiedy Lovell raportował problem z systemem elektrycznym: „Houston, we've had a problem. We've had a main B bus undervolt”[1] („Houston, mieliśmy problem. W szynie prądowej B jest za niski woltaż.”). O lądowaniu na Księżycu już nie mogło być mowy. Najważniejszym problemem stało się bezpieczne sprowadzenie załogi na Ziemię. Wykorzystując moduł księżycowy „Aquarius” i jego zapasy powietrza oraz akumulatory, astronauci oblecieli Księżyc i skierowali swój statek w kierunku Ziemi. 17 kwietnia pomyślnie wodowali na Oceanie Spokojnym. Była to prawdopodobnie najtrudniejsza misja w historii lotów załogowych zarówno dla załogi jak i dla Centrum Kontroli Lotów.

Do dziś załoga dzierży rekord największej odległości od Ziemi na jaką oddalili się w swoim statku astronauci: 400 171 km. Lovell natomiast ze swoim łącznym czasem przebywania w kosmosie wynoszącym ponad 715 godzin był rekordzistą w tej kategorii aż do 1973, kiedy jego wynik poprawiła załoga misji Skylab 2.

Lovell został jednym z trzech astronautów, którzy dwukrotnie polecieli w stronę Księżyca. Jednak w przeciwieństwie do Johna Younga i Eugene'a Cernana nigdy po nim nie chodził.

Od maja 1971 pracował jako zastępca dyrektora Centrum Kosmicznego im. Johnsona (JSC – Lyndon B. Johnson Space Center).

James Lovell opuścił korpus astronautów 1 marca 1973.

Został „Człowiekiem Roku 1968” magazynu „Time”, wraz z Frankiem Bormanem i Williamem Andersem.

Po opuszczeniu NASA[edytuj | edytuj kod]

Po odejściu w 1973 z NASA i Marynarki Wojennej, pracował w Bay-Houston Towing Company w Houston. W marcu 1975 został prezesem i głównym dyrektorem wykonawczym tej firmy.

W latach 1977–1981 był prezesem firmy Fisk Telephone Systems w Houston, wykonującej sprzęt dla łączności biznesowej.

W latach 1981–1991 pracował w Centel Corporation w charakterze wiceprezesa.

Obecnie jest prezesem założonej przez siebie firmy Lovell Communications, której jednym z zadań jest propagowanie informacji o programie kosmicznym Stanów Zjednoczonych.

W 1994 James Lovell oraz Jeffrey Kluger napisali książkę o misji Apollo 13 – Apollo 13: Lost Moon. Na jej podstawie reżyser Ron Howard nakręcił film Apollo 13. W roli głównej wystąpił Tom Hanks. Sam astronauta pojawił się w końcowej sekwencji filmu jako dowódca lotniskowca USS „Iwo Jima”.

W swojej karierze lotniczej, do momentu zaliczenia do grupy astronautów, Lovell wylatał ok. 5000 godzin, z czego 3500 na samolotach odrzutowych.

James Lovell jest członkiem Międzynarodowego Towarzystwa Pilotów Doświadczalnych i należy do prestiżowego grona „Złotych Orłów”.

Wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia wojskowe[edytuj | edytuj kod]

Inne odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

  • Prezydencki Medal Wolności
  • Congressional Space Medal of Honor
  • NASA Distinguished Service Medal
  • NASA Exceptional Service Medal
  • Eagle Scout
  • Harmon International Trophy (1966, 1967 i 1969)
  • Robert J. Collier Trophy (1968)
  • Robert H. Goddard Memorial Trophy (1969)
  • H. H. Arnold Trophy (1969)
  • General Thomas D. White USAF Space Trophy (1969)
  • FAI De Laval Medal & Gold Space Medals
  • National Geographic Society's Hubbard Medal
  • Legia Honorowa (Francja)

Wykaz lotów[edytuj | edytuj kod]

Loty kosmiczne, w których uczestniczył James A. Lovell
Nr Data startu Data lądowania Statek kosmiczny Funkcja Czas trwania
1
4 grudnia 1965
18 grudnia 1965
Gemini 7
Drugi pilot
13 dni 18 godzin 35 minut i 31 sekund.
2
11 listopada 1966
15 listopada 1966
Gemini 12
Dowódca misji
3 dni 22 godziny 34 minuty i 31 sekund
3
21 grudnia 1968
27 grudnia 1968
Apollo 8
Pilot modułu dowodzenia
6 dni 3 godziny 42 sekundy
4
11 kwietnia 1970
17 kwietnia 1970
Apollo 13
Dowódca misji
5 dni 22 godziny 54 minuty i 41 sekund
Łączny czas spędzony w kosmosie — 29 dni 18 godzin 24 minut i 45 sekund

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]