Legiony Polskie (1914–1918)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Legiony Polskie 1914-1918)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy legionów sformowanych w 1914. Zobacz też: Legiony Polskie.
Legiony Polskie
Legiony Polskie
Państwo  Austro-Węgry
Historia
Sformowanie 16 sierpnia 1914
Rozformowanie 20 września 1916
Pierwszy dowódca Józef Piłsudski
Dane podstawowe
Liczebność ok. 16 500 (1915)
Wojskowy budżet
Krzyż legionowy.jpg
Legiony 1914-1916.png
Mundur ułana 2 Pułku Ułanów Legionów Polskich

Legiony Polskie – polska formacja wojskowa, utworzona 27 sierpnia 1914 r. Legionom Polskim początek dała Pierwsza Kompania Kadrowa, sformowana 3 sierpnia 1914 w Krakowie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powołane 16 sierpnia 1914 przez Naczelny Komitet Narodowy[1]. Stanowiły oddzielną formację Armii Austro-Węgierskiej. Skupiły polskie organizacje paramilitarne, m.in. oddziały Związku Strzeleckiego "Strzelec" i Polskie Drużyny Strzeleckie. Formalną podstawą tworzenia oddziałów legionowych był rozkaz austriackiego dowództwa z 27 sierpnia 1914, w którym zarządzono utworzenie Legionu Wschodniego i Legionu Zachodniego oraz powołanie dwóch równorzędnych komendantów dla obu Legionów.[2] Legiony Polskie podporządkowano nowej centrali wywiadu austriackiego w polu-Nachrichtenabteilung AOK z której zwierzchnikiem gen. Oskarem Hraniloviciem von Czvetassin Piłsudski wszedł w bezpośredni kontakt[3].

Wobec niepowodzenia wywołania antyrosyjskiego powstania narodowego w Królestwie Kongresowym, Piłsudski podporządkował się NKN. Pod koniec sierpnia rozpoczęto werbunek do Legionów Polskich. Utworzono Legion Wschodni we Lwowie i Legion Zachodni w Krakowie[4].

Z powodu zajęcia Lwowa przez wojska rosyjskie 2 września 1914 i różnic wśród tamtejszych polityków Legion Wschodni został wkrótce rozwiązany[5]. Legion Zachodni początkowo w składzie jednego pułku pod dowództwem Piłsudskiego wziął udział w walkach jako straż tylna wojsk austriackich na linii Nowy Korczyn-Opatowiec na lewym brzegu Wisły. W czasie ofensywy austriacko-niemieckiej poszczególne jego bataliony wzięły udział w bitwach pod Laskami (23-26 października 1914), Anielinem (22 października). W dniach 16-19 listopada stoczyły bitwę pod Krzywopłotami. Piłsudski zagrożony zepchnięciem przez wycofującą się pod naporem Rosjan armię austriacką na terytorium Cesarstwa Niemieckiego przeprowadził brawurowy manewr znany jako operacja Ulina Mała. Wbrew rozkazom austriackim przedarł się z częścią swojego pułku korytarzem pomiędzy wojskami rosyjskimi i austriackimi do Krakowa[6]. Po przerwie oddziały te walczyły jako osłona prawego skrzydła armii austriackiej w rejonie Mszany Dolnej, Limanowej, Marcinkowic, Nowego Sącza. W połowie grudnia 1914 sformowano z nich I. Brygadę Legionów Polskich[7].

I Brygada stoczyła bitwę pod Łowczówkiem, od marca 1915 toczyła boje nad Nidą. W ramach letniej ofensywy państw centralnych walczyła nad rzeką Pokrzywianką, tocząc walki pod Konarami (16-25 maja), na linii Włostów, Ożarów[7].

Po przekroczeniu linii Wisły przeszła na Lubelszczyznę (walki 4 Pułku Piechoty Legionów pod Jastkowem 30 lipca – 3 sierpnia 1915 i Kamionką 4-7 sierpnia). W sierpniu walczyła na Podlasiu, stoczyła bitwę nad Raśną i Wysokiem Litewskiem.

Sformowany we wrześniu 1914 2 Pułk Piechoty Legionów i 3 Pułk Piechoty Legionów wraz z austriacką komendą Legionów Polskich zostały przerzucone w Karpaty. 29 października 1914 stoczyły bitwę pod Mołotkowem, walczyły pod Zieloną, Rafajłową, Kirlibabą.

W maju 1915 przeformowano je w II Brygadę Legionów Polskich zwaną Karpacką. Dowódcą II Brygady został płk austriacki Ferdynand Küttner. W jej skład weszły 2 Pułk Piechoty Legionów, 3 Pułk Piechoty Legionów, oddział kawalerii i dywizjon artylerii. Brygada walczyła na Bukowinie (szarża 2 Pułku Ułanów pod Rokitną) i nad Prutem. 8 maja 1915 utworzono III Brygadę Legionów Polskich w składzie: 4 Pułk Piechoty Legionów i 6 Pułk Piechoty Legionów.

W październiku 1915 wszystkie trzy brygady (stan osobowy: I Brygada-ok. 5500, II Brygada – ok. 5000, III Brygada ok. 6000) rzucono na front na Wołyniu. Jesienią 1915 wzięły udział w walkach nad Styrem, gdzie stoczyły bitwę pod Kostiuchnówką. W czasie ofensywy Brusiłowa walczyły nad Stochodem[7].

W okresie od 20 września 1916 do 19 lutego 1918 Legiony Polskie nosiły oficjalną nazwę: Polski Korpus Posiłkowy.

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Płk Józef Piłsudski ze swoim sztabem przed Pałacem Gubernialnym w Kielcach w 1914
Przemarsz Pierwszej Kompanii Kadrowej przez Kielce, 1914
Piłsudski w Otwocku w sierpniu 1915 (z prawej siedzi m.in. jego ówczesny adiutant, Bolesław Wieniawa-Długoszowski)
Piłsudski i jego oficerowie, 1915

Początkowo istniały dwa legiony:

Później przeformowano je w trzy brygady:

Brygady podlegały austriackiemu dowództwu Legionów Polskich w osobach:

Skład[edytuj | edytuj kod]

Stan z dnia 6 sierpnia 1916:

Komenda Legionów:

Oddziały podlegające Komendzie Legionów:

Jednostki:

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Działania zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Podczas I wojny światowej Legiony Polskie brały udział w walkach z armią rosyjską (najważniejsze stoczone bitwy):

Rozwiązanie formacji[edytuj | edytuj kod]

20 września 1916 Legiony przeformowano w Polski Korpus Posiłkowy. 10 kwietnia 1917 oddziały legionowe zostały ponownie przeformowane w Polską Siłę Zbrojną (Polnische Wehrmacht). Gdy większość żołnierzy (z I i III Brygady) odmówiła przysięgi na wierność obcym monarchom, oddziały te zostały częściowo rozwiązane. Legionistów (byłych poddanych rosyjskich) internowano w obozach w Beniaminowie (oficerowie) i Szczypiornie (podoficerowie i szeregowcy). Pozostali, którzy odmówili przysięgi, a posiadali obywatelstwo austriackie, zostali wcieleni do wojska austro-węgierskiego i wysłani na front włoski. Legioniści, w tym zdecydowana większość II Brygady, którzy złożyli przysięgę zostali także przekazani pod dowództwo austriackie jako Polski Korpus Posiłkowy. Formacja istniała do pokoju brzeskiego z Ukrainą. W proteście przeciwko warunkom tego traktatu żołnierze PKP, pod wodzą Józefa Hallera dokonali przejścia linii frontu pod Rarańczą w nocy z 15 na 16 lutego 1918. Legioniści, którym nie udało się przebić na stronę rosyjską byli internowani w obozach na Węgrzech w miejscowościach Marmaros-Sziget i Huszt. Przywódcy buntu w PKP w tym m.in. ks. Józef Panaś, płk Włodzimierz Zagórski oraz mjr Roman Górecki byli sądzeni w słynnym procesie legionistów w miejscowości Marmaros-Sziget.

Oficerowie i żołnierze "królewiacy" pozostali po rozbiciu Legionów w szeregach Polskiej Siły Zbrojnej dotrwali do listopada 1918 dając początek Wojsku Polskiemu.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Początek pułkowi ułanów Władysława Beliny Prażmowskiego (beliniakom) dał 7-osobowy patrol, który dwiema bryczkami wyruszył na zwiad na terytorium wroga i zdobył 5 koni. Pozostali ułani nosili siodła na plecach, zanim nie zdobyli wierzchowców wroga.
  • Dnia 16 sierpnia 1915 roku, w pierwszą rocznicę powstania Naczelnego Komitetu Narodowego, na Rynku w Krakowie odsłonięto Kolumnę Legionów. W ten sposób formalne ramy uzyskała charytatywna idea fundowania ozdabianych patriotycznymi emblematami drewnianych kolumn i tarcz, w które wbijano gwoździe z wyrytymi nazwiskami darczyńców składających datki na rzecz wdów i sierot po poległych legionistach. Pierwszą na ziemiach polskich Tarczę Legionów ufundowała w czerwcu 1915 roku Liga Kobiet w Nowym Targu[8].
  • W czasie internowania legionistów w Szczypiornie, polscy jeńcy grali szmacianą piłką w grę, która obecnie znana jest jako piłka ręczna. Właśnie tą drogą ta dyscyplina sportowa została spopularyzowana w Polsce i stąd jej potoczna nazwa szczypiorniak. Z tego też powodu graczy w piłkę ręczną nazywa się szczypiornistami[potrzebne źródło].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Mała encyklopedia wojskowa, Warszawa, 1970, s. 163
  2. Mieczysław Wrzosek, Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny światowej 1914-1918, Warszawa 1990, s. 91–92.
  3. Ryszard Świętek, Lodowa ściana: sekrety polityki Józefa Piłsudskiego 1904-1918, Kraków 1998, s. 44.
  4. Mała encyklopedia wojskowa, s. 163-164.
  5. Wacław Jędrzejewicz, Józef Piłsudski 1867-1935, życiorys, Warszawa 2002, s. 43.
  6. Wacław Jędrzejewicz, op. cit. s. 44
  7. 7,0 7,1 7,2 Mała encyklopedia wojskowa, s. 164
  8. Marek Żukow-Karczewski, Kolumny i Tarcze Legionów, "KRAKÓW" Magazyn Kulturalny, 2/30/1991.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ryszard Bratkowski, Zdzisław Bitner, "Żołnierze Legionów Polskich (1914–1917) na polskich znakach pocztowych od 1918 do 2000 roku", Warszawa-Płock 2007.
  • Wacława Milewska, Janusz Tadeusz Nowak, Maria Zientara, "Legiony Polskie 1914-1918", Kraków 1998.
  • Bohdan Urbankowski, Józef Piłsudski: marzyciel i strateg, Wydawnictwo ALFA, Warsaw, 1997, ISBN 83-7001-914-5, p. 155–165 (rozdział IV Legiony, podrozdział I 'Dzieje idei')
  • Grzegorz Wojciechowski, "Razem przez wieki III- zrozumieć przeszłość", Wydawnictwo Nowa Era Sp. z o.o., Warszawa, 2005,

ISBN 83-89497-51-4, s. 28

  • August Krasicki "Dziennik z kampanii rosyjskiej 1914-1916", Inst. Wyd. PAX Warszawa 1988, ISBN 83-211-1000-2
Wikimedia Commons

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Pieśni Legionów