5 Batalion Pancerny

5 Batalion Pancerny
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1935
Rozformowanie	1939
Tradycje
Święto	15 sierpnia
Nadanie sztandaru	26 maja 1938
Rodowód	5 kompania 1 Pułku Czołgów 5 Batalion Czołgów i Samochodów Pancernych
Dowódcy
Ostatni	ppłk Janusz Górecki
Organizacja
Dyslokacja	Kraków
Podporządkowanie	2 Grupa Pancerna
Rodzaj wojsk	Broń pancerna
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

czołg TK-3

Samochód pancerny wz. 34

5 Batalion Pancerny (5 bpanc) – oddział broni pancernych Wojska Polskiego II RP.

Geneza

W 1934 roku, w garnizonie Kraków, został sformowany 5 Batalion Czołgów i Samochodów Pancernych. Nowa jednostka powstała w wyniku połączenia 5 Dywizjonu Samochodowego stacjonującego w Krakowie z trzema pododdziałami wyłączonymi ze składu 2 Pułku Pancernego w Żurawicy (dwie kompanie czołgów i kompania szkolna).

Na podstawie rozkazu Dowództwa Broni Pancernych z 26 września 1933 roku jednostka została przeformowana w 5 Batalion Pancerny.

Dowódcy batalionu

• ppłk dypl. Stanisław Habowski (1934-1936)
• mjr Golcz (1936)
• mjr/ppłk Janusz Górecki (1936-1939)

Batalion w 1939 roku

W 1939 roku w skład batalionu wchodziło dowództwo, trzy kompanie czołgów rozpoznawczych i szwadron samochodów pancernych. Na swoim wyposażeniu posiadał 46 czołgów TK, 9 wozów pancernych wz.34 oraz 254 inne pojazdy.

Mobilizacja 1939 roku

Dywizjon był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym "W" sformował pododdziały broni pancernych dla Armii "Kraków":
w dniach 24-26 sierpnia 1939 roku, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym: :

• 51 Dywizjon Pancerny - mjr br. panc. Henryk Kazimierz Świetlicki
• 51 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych - kpt. Kazimierz Poletyłło
• 52 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych - kpt. Paweł Dubicki
• Kolumna Samochodów Osobowych Nr 51
• Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ I Nr 551 (SPA) - por. rez. Roman Aprill
• Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK Typ I Nr 501 (Fiat 621) - ppor. rez. Krzyszkowski

w dniach 31 sierpnia - 6 września 1939 roku, w I rzucie mobilizacji powszechnej:

• Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK Typ I Nr 502 (Fiat 614)
• Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ I Nr 552 (Fiat 621) - por. Michał Ornatkiewicz
• Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ II Nr 553 - ppor. rez. Jan Bieniek
• Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ II Nr 554 (dla Odwodu NW)
• Kolumna Samochodów Ciężarowych Typ II Nr 555
• Kolumna Samochodów Osobowych i Sanitarnych w Kraju Nr 5 dla dowódcy OK V
• Kolumna Samochodów Ciężarowych w Kraju Nr 51 dla dowódcy OK V
• Park Ruchomy Broni Pancernych Nr 5 (dla Odwodu NW) - kpt. Stefan Lutomirski
• Czołówka Reperacyjna Nr 51

w II mobilizacji powszechnej:

• Park Stały Broni Pancernych Nr 51

Symbole batalionu

Sztandar

Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 marca 1938 nadano batalionowi sztandar . Jak wszystkie sztandary broni pancernych, posiadał on ujednoliconą prawą stronę płatu. Zamiast numeru oddziału, na białych tarczach między ramionami krzyża kawaleryjskiego występował Znak Pancerny. Znak ten był umieszczony również na przedniej ściance podstawy orła.

Na lewej stronie płatu sztandaru umieszczono:

• w prawym górnym rogu — wizerunek Matki Boskiej Piekarskiej
• w lewym górnym rogu — wizerunek św. Michała
• w prawym dolnym rogu — godła Śląska i Krakowa
• w lewym dolnym rogu — odznaka honorowa 5 batalionu pancernego

Na dolnym ramieniu krzyża kawalerskiego - napis: "Radzymin l 5.VIII. 1920".

Uroczyste wręczenie sztandaru odbyło się 26 maja 1938 na Polu Mokotowskim w Warszawie. Sztandar wręczył reprezentujący Prezydenta RP i Naczelnego Wodza — minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki.

We wrześniu 1939 sztandar ewakuowano do Ośrodka Zapasowego w Żurawicy, potem przewieziono go do Podkamienia za Lwowem. Stamtąd dotarł wraz z kolumną ewakuacyjną nad granicę węgierską w rejonie Jabłonicy. 18 września około 14:00 spalono sztandar.

Odznaka

Wzór odznaki zatwierdzony został Dz.Rozk.MSWoj. nr 2 poz. 15 z 4 marca 1938. Była to srebrna, ośmioramienna promienista gwiazda z nałożonym na środku czarnym, emaliowanym medalionem z pomarańczową obwódką. W centrum medalionu umieszczony jest srebrny husarski szyszak.

Brak jest danych o autorze projektu odznaki. Odznaki wykonywane były w wersjach: oficerskiej – emaliowanej, podoficerskiej – malowanej farbą i żołnierskiej – srebrzonej, bez emalii.

Bibliografia

• Rajmund Szubański: Polska broń pancerna 1939. Warszawa: Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1989. 
• Adam Jońca: Wrzesień 1939 : pojazdy Wojska Polskiego : barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1990. 
• Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Adam Jońca: Pojazdy w Wojsku Polskim = Polish Army vehicles : 1918-1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks" ; Londyn : Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego PSZ, 1995. ISBN 83-85621-57-1. 
• Antoni Nawrocki, Ryszard Jakubowski: 5 Batalion Pancerny 1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks", 2003. ISBN 83-88773-38-0. 
• Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918 - 1947. Zarząd Zrzeszenia Kół Oddziałowych Broni Pancernych. Londyn 1971
• Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W", Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Oficyna Wydawnicza "Ajaks" i Zarząd XII Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3
• Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny "W" i jego ewolucja, Oficyna Wydawnicza "Adiutor", Warszawa 2010, ISBN 978-83-86100-83-5
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.